Vraag en aanbod bepalen de prijs. Wat is hier nadelig aan?
Vraag en aanbod bepalen de prijs. Wat is hier nadelig aan?
Vrije markt
Vraag en aanbod bepalen de prijs.
Nadelen:
Te hoge prijs
Producten worden te weinig of helemaal niet aangeboden.
Er worden producten geproduceerd die we liever niet willen.
Kwaliteit en service kunnen achterblijven.
Prijsregulering door de overheid op de arbeidsmarkt
Wat is prijsregulering?
Op welke manier kan de overheid prijzen beïnvloeden?
Invloed van de overheid op de markt
Kernwoorden:
- ingrijpen in de markt
- minimumprijs
- maximumprijs
- belastingheffing
- subsidies
Wat kan de overheid doen?
- Maximumprijzen instellen
- Minimumprijzen instellen
- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)
- Subsidies verstrekken
Onvoldoende concurrentie op de markt,
dus de overheid beschermt de consument
met maximumprijzen.
Wie wordt er beschermd met de invoering van een maximumprijs ?
Producent
Consument
De overheid
De bank
Maximumprijs
Bescherming consument
Vraagoverschot (aanbodtekort)
Er gaat surplus (=welvaart) verloren
Wat kan de overheid doen?
- Maximumprijzen instellen
- Minimumprijzen instellen
- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)
- Subsidies verstrekken
Voor producenten kan het niet (meer)
rendabel zijn om te produceren. Om te voor-
komen dat zij ermee stoppen krijgen ze van
de overheid een minimumprijs.
(bijv. in de landbouw)
Minimumprijs
Bescherming producent
Consumentensurplus wordt kleiner
Producentensurplus wordt groter
Aanbodoverschot (vraagtekort)=> opkopen!
Minimumprijs
Minimumprijzen golden lang voor de landbouw om onze voedsel-voorziening veilig te stellen;
gevolg is een aanbodoverschot;
oplossingen:
* overheid koopt overschot op
* overheid geeft exportsubsidies
* overheid stelt productiequotum
Wie wordt er beschermd met de invoering van een minimumprijsumprijs ?
Producent
Consument
De overheid
De bank
Vraag- en aanbodoverschot
Minimumprijzen, beschermen van de producent
Maximumprijzen beschermen consument.
Stel dat de overheid de evenwichtsprijs te hoog vindt bij vrije marktwerking met
qa = 80p - 40 en qv = -40p + 200. (q x 1000)
Ze stelt daarom een maximumprijs van € 1,50 in.
Het aanbodtekort kun je
als volgt berekenen:
qv = -40 x 1,50 + 200 = 140
qa = 80 x 1,5 – 40 = 80
140 – 80 = 60 (x 1.000)
60.000 is het aanbodtekort
Wat kan de overheid doen?
- Maximumprijzen instellen
- Minimumprijzen instellen
- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)
- Subsidies verstrekken
Productie en/of gebruik van een product wil de overheid afremmen. Bijv. alcohol, tabak en brandstof. De aanbodlijn verschuift omhoog, de prijs stijgt en wordt minder gekocht. > Er wordt minder aangeboden voor dezelfde prijs.
Door een heffing stijgt de prijs en zal het product minder worden gekocht.
De aanbodslijn verschuift omhoog.
CS en PS is lager.
O is geld naar overheid.
WV is welvaartsverlies.
Wat kan de overheid doen?
- Maximumprijzen instellen
- Minimumprijzen instellen
- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)
- Subsidies verstrekken
Productie en/of gebruik van een product wil de overheid afremmen. Bijv. alcohol, tabak en brandstof.
Productie en/of gebruik van een product wil de overheid stimuleren. Bijv. subsidie op concerttickets of gezond eten
Wat kan de overheid doen?
- Subsidies verstrekken
Bij subsidies verschuift de aanbodlijn
juist omlaag. De Pe daalt en de Qe stijgt.
Door de subsidie gaat de aanbodlijn naar beneden.
De consumentenprijs gaat naar beneden en de product krijgt een hogere prijs. De hoeveelheid zal toenemen.
Aan de slag!
- Maken
- In stilte (zonder telefoon en oortjes)
- Vragen? > Lees de vraag nog een keer door > Fluisterend aan je buurman/vrouw vragen > Aan mij vragen
- In je schrift
Klaar?
- Nakijken van de opgaven
- Leerdoelen van de planner samenvatten
- Mindmap maken
Heffingen
BTW
Accijns
Kostprijsverhogende belasting op producten die slecht zijn voor mens en milieu.
Doel: product minder laten kopen door consumenten.
Wat is accijns?
extra kosten op voedsel
belasting voor kleding
geld wat terug kan krijgen
extra belasting op producten om het gebruik te verminderen
Aan de slag! 15 minuten
- Maken 4.5 en 4.6
- In stilte (zonder telefoon en oortjes)
- Vragen? > Lees de vraag nog een keer door > Fluisterend aan je buurman/vrouw vragen > Aan mij vragen
- In je schrift
Klaar?
- Nakijken van de opgaven
Deel 2 Markt & Overheid
Arbeidsmarkt
Open je boek op blz. 58
Deze periode
- Boekje Markt & Overheid (M&O) en Verdienen & Uitgeven (V&U)
- Zelf herhalen H1 t/m H4 van M&O
- Zorg dat je beide boekjes élke les mee hebt in een snelhechter of map
- Veel oefenen met examensommen en verbanden
- Toets in TW2: M&O en V&U
Waar ging deel 1 ook alweer over?
De vrije markt (vraag & aanbod) levert niet altijd de juiste prijs.
> de overheid grijpt in
Invloed van de overheid op de markt
Kernwoorden:
- ingrijpen in de markt
- minimumprijs
- maximumprijs
- belastingheffing
- subsidies
Wat kan de overheid doen?
- Maximumprijzen instellen
- Minimumprijzen instellen
- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)
- Subsidies verstrekken
Onvoldoende concurrentie op de markt,
dus de overheid beschermt de consument
met maximumprijzen.
Wat kan de overheid doen?
- Maximumprijzen instellen
- Minimumprijzen instellen
- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)
- Subsidies verstrekken
Voor producenten kan het niet (meer)
rendabel zijn om te produceren. Om te voor-
komen dat zij ermee stoppen krijgen ze van
de overheid een minimumprijs.
(bijv. in de landbouw)
Wat kan de overheid doen?
- Maximumprijzen instellen
- Minimumprijzen instellen
- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)
- Subsidies verstrekken
Productie en/of gebruik van een product wil de overheid afremmen. Bijv. alcohol, tabak en brandstof.
Productie en/of gebruik van een product wil de overheid stimuleren. Bijv. subsidie op concerttickets of gezond eten
4.3 Arbeidsmarkt en loonvorming
Ook op de arbeidsmarkt komt het voor dat er niet het juiste evenwichtsloon wordt geleverd.
Op de arbeidsmarkt is ook sprake van vraag en aanbod.
Arbeidsmarkt
Vraag = bedrijven (werkgelegenheid)
Aanbod = mensen (beroepsbevolking)
Arbeidsmarkt = totale vraag & totale aanbod arbeid in een land
Aanbod groter dan vraag = ruime arbeidsmarkt (werkloosheid)
Vraag groter dan aanbod = krappe arbeidsmarkt (betere arbeidsvoorwaarden)
Vrije (arbeids-)markt
Aanbod van arbeid
Vraag naar arbeid
Vacatures
Beroepsbevolking
Werkgelegenheid
Werklozen
Bij een ruime arbeidsmarkt is er sprake van:
hogere lonen
meer werkloosheid
veel vraag en weinig aanbod van arbeid
Poll
Van een ruime naar een krappe arbeidsmarkt.
Ruime arbeidsmarkt
Aanbod van arbeid is groter dan de vraag.
A>V
Krappe arbeidsmarkt
Vraag naar arbeid is groter dan het aanbod.
V>A
Krappe arbeidsmarkt
Ruime arbeidsmarkt
Krappe en ruime arbeidsmarkt
Samen kijken naar opdr. 4.8
Blz. 60
4.4 Vast of flexibel werk
Wat is het verschil tussen een vaste of flexibele baan?
Verschil tijdelijke & vaste baan
Vaste baan = arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd (zonder einddatum in contract)
Tijdelijke baan = arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd (met einddatum in contract)
Nadelen flexibel werk
Meer onzekerheid over je werkuren en inkomen.
Onzekerheid over ontslag.
Geen recht op een uitkering bij ziekte of werkloosheid.
Geen of weinig pensioen.
Zwakkere onderhandelingspositie.
Baanzekerheid is lager.
Arbeidsmarktflexibiliteit
In theorie
Arbeidsmarkt is een markt van volkomen concurrentie.
Praktijk
De arbeidsmarkt is NIET flexibel
- Arbeid is niet homogeen maar heterogeen (ervaring, diploma's)
- Veel wetgeving
- CAO
- Minimumloon
Collectieve Arbeidsovereenkomst (CAO)
Een overeenkomst tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden (loon, vrije dagen, reiskosten).
Alle bedrijven die onder een CAO vallen, moeten zich houden aan de regels van de CAO
Werkgevers worden vertegenwoordigd door werkgeversorganisaties
Werknemers vertegenwoordigd door vakbonden
Vakbond
= een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers
Als werknemer kun je lid worden van de vakbond, je betaald dan contributie. Hoe meer mensen lid worden, hoe meer ontvangsten de vakbond heeft en meer stem in onderhandelingen.
Zou jij lid worden van een vakbond?
Meeliftersgedrag
Mensen die geen lid zijn profiteren wel van de mensen die wel lid zijn.
Dit gedrag, het gratis profiteren van de inspanning van anderen noemen we meeliftersgedrag/free-ridersgedrag.
Waar lift je op mee?
Meeliftersgedrag
Als iedereen meelift, bestaat er geen vakbond.
Soms wordt het verplicht; collectieve dwang.
Zelfbinding
Bij zelfbinding ‘bindt’ een partij zich vrijwillig aan het maken van een bepaalde keuze.
Zelfbinding wordt geloofwaardiger de ander weet dat jij bij het breken van je belofte nadeel zult ondervinden, zal de belofte eerder geloofd worden.
Bij welke getallen combinatie is er sprake van meeliftersgedrag?
0;0
1;-2
-1;-1
Er is hier geen sprake van meeliftersgedrag
Twee stellingen: I) Meeliftersgedrag zorgt voor een hogere organisatiegraad bij een vakbond II) Een CAO zorgt voor minder transactiekosten dan een individuele arbeidsovereenkomst
I) en II) zijn juist
I) en II) zijn onjuist
I) is juist, II) is onjuist
I) is onjuist, II) is juist
Waardoor kan meeliftersgedrag bij een vakbondslidmaatschap worden vermindert?
Verzonken kosten
Kosten die zijn gemaakt en niet meer terugverdiend kunnen worden
Voorbeelden:
Hyundai investeert jaren onderzoek en geld in het ontwikkelen van een waterstof auto die nooit op de markt is gekomen
Het aanleggen van een spoorweg (betuwelijn)
die niet door is gegaan
Airport Lelystad
Wat betekent dit?
Als je geld investeert verwacht je dat je dit terugkrijgt en hopelijk met winst
De geïnvesteerde kosten die je verliest bij te weinig succes noemen we de verzonken kosten. Er is geen enkele mogelijkheid meer om dit geld terug te verdienen. De investering is voor niks geweest.
Opdracht 4.31
Blz. 67
Opgave 4.31