Markt & Overheid - H4 Marktfalen

Vraag en aanbod bepalen de prijs. Wat is hier nadelig aan?

1 / 74
volgende
Slide 1: Open vraag
newEditorEconomieMiddelbare schoolhavoLeerjaar 5

In deze les zitten 74 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Vraag en aanbod bepalen de prijs. Wat is hier nadelig aan?

Vrije markt

Vraag en aanbod bepalen de prijs. 

Nadelen:

  • Te hoge prijs

  • Producten worden te weinig of helemaal niet aangeboden. 

  • Er worden producten geproduceerd die we liever niet willen.

  • Kwaliteit en service kunnen achterblijven.  


Prijsregulering door de overheid op de arbeidsmarkt


Wat is prijsregulering?

Op welke manier kan de overheid prijzen beïnvloeden?

Invloed van de overheid op de markt


Kernwoorden:

- ingrijpen in de markt

- minimumprijs

- maximumprijs

- belastingheffing

- subsidies

Wat kan de overheid doen?

- Maximumprijzen instellen



- Minimumprijzen instellen

- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)

- Subsidies verstrekken

Onvoldoende concurrentie op de markt, 

dus de overheid beschermt de consument 

met maximumprijzen.

Wie wordt er beschermd met de invoering van een maximumprijs ?

A

Producent

B

Consument

C

De overheid

D

De bank

Maximumprijs

  • Bescherming consument

  • Vraagoverschot (aanbodtekort)

  • Er gaat surplus (=welvaart) verloren



Wat kan de overheid doen?

- Maximumprijzen instellen

- Minimumprijzen instellen





- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)

- Subsidies verstrekken

Voor producenten kan het niet (meer)

rendabel zijn om te produceren. Om te voor-

komen dat zij ermee stoppen krijgen ze van

de overheid een minimumprijs.

(bijv. in de landbouw)

Minimumprijs

  • Bescherming producent

  • Consumentensurplus wordt kleiner

  • Producentensurplus wordt groter

  • Aanbodoverschot (vraagtekort)=> opkopen!



Minimumprijs


Minimumprijzen golden lang voor de landbouw om onze voedsel-voorziening veilig te stellen;

gevolg is een aanbodoverschot;

oplossingen:

* overheid koopt overschot op

* overheid geeft exportsubsidies

* overheid stelt productiequotum





Wie wordt er beschermd met de invoering van een minimumprijsumprijs ?

A

Producent

B

Consument

C

De overheid

D

De bank

Vraag- en aanbodoverschot 

Minimumprijzen, beschermen van de producent


Maximumprijzen beschermen consument. 

Stel dat de overheid de evenwichtsprijs te hoog vindt bij vrije marktwerking met
qa = 80p - 40 en qv = -40p + 200. (q x 1000)

Ze stelt daarom een maximumprijs van € 1,50 in. 


Het aanbodtekort kun je 

als volgt berekenen:

qv = -40 x 1,50 + 200 = 140

qa = 80 x 1,5 – 40 = 80
 

140 – 80 = 60 (x 1.000)

60.000 is het aanbodtekort 


Wat kan de overheid doen?

- Maximumprijzen instellen

- Minimumprijzen instellen

- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)






- Subsidies verstrekken

Productie en/of gebruik van een product wil de overheid afremmen. Bijv. alcohol, tabak en brandstof. De aanbodlijn verschuift omhoog, de prijs stijgt en wordt minder gekocht. > Er wordt minder aangeboden voor dezelfde prijs. 






Door een heffing stijgt de prijs en zal het product minder worden gekocht.

De aanbodslijn verschuift omhoog.


CS en PS is lager.

O is geld naar overheid.

WV is welvaartsverlies.



Wat kan de overheid doen?

- Maximumprijzen instellen

- Minimumprijzen instellen

- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)



- Subsidies verstrekken

Productie en/of gebruik van een product wil de overheid afremmen. Bijv. alcohol, tabak en brandstof.


Productie en/of gebruik van een product wil de overheid stimuleren. Bijv. subsidie op concerttickets of gezond eten


Wat kan de overheid doen?

- Subsidies verstrekken


Bij subsidies verschuift de aanbodlijn

juist omlaag. De Pe daalt en de Qe stijgt.

Door de subsidie gaat de aanbodlijn naar beneden.

De consumentenprijs gaat naar beneden en de product krijgt een hogere prijs. De hoeveelheid zal toenemen. 


Aan de slag!

- Maken 

    - In stilte (zonder telefoon en oortjes)

    - Vragen? > Lees de vraag nog een keer door > Fluisterend aan je buurman/vrouw vragen > Aan mij vragen

    - In je schrift

Klaar?

- Nakijken van de opgaven 

- Leerdoelen van de planner samenvatten

- Mindmap maken


Heffingen

BTW

Accijns

  • Kostprijsverhogende belasting op producten die slecht zijn voor mens en milieu.

  • Doel: product minder laten kopen door consumenten. 

Wat is accijns?

A

extra kosten op voedsel

B

belasting voor kleding

C

geld wat terug kan krijgen

D

extra belasting op producten om het gebruik te verminderen

Aan de slag! 15 minuten

- Maken 4.5 en 4.6

    - In stilte (zonder telefoon en oortjes)

    - Vragen? > Lees de vraag nog een keer door > Fluisterend aan je buurman/vrouw vragen > Aan mij vragen

    - In je schrift

Klaar?

- Nakijken van de opgaven 


Deel 2 Markt & Overheid

Arbeidsmarkt


Open je boek op blz. 58

Deze periode

- Boekje Markt & Overheid (M&O) en Verdienen & Uitgeven (V&U)

- Zelf herhalen H1 t/m H4 van M&O

- Zorg dat je beide boekjes élke les mee hebt in een snelhechter of map

- Veel oefenen met examensommen en verbanden

- Toets in TW2: M&O en V&U

Waar ging deel 1 ook alweer over?



De vrije markt (vraag & aanbod) levert niet altijd de juiste prijs.

> de overheid grijpt in

Invloed van de overheid op de markt


Kernwoorden:

- ingrijpen in de markt

- minimumprijs

- maximumprijs

- belastingheffing

- subsidies

Wat kan de overheid doen?

- Maximumprijzen instellen



- Minimumprijzen instellen

- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)

- Subsidies verstrekken

Onvoldoende concurrentie op de markt, 

dus de overheid beschermt de consument 

met maximumprijzen.

Wat kan de overheid doen?

- Maximumprijzen instellen

- Minimumprijzen instellen





- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)

- Subsidies verstrekken

Voor producenten kan het niet (meer)

rendabel zijn om te produceren. Om te voor-

komen dat zij ermee stoppen krijgen ze van

de overheid een minimumprijs.

(bijv. in de landbouw)

Wat kan de overheid doen?

- Maximumprijzen instellen

- Minimumprijzen instellen

- Belasting verhogen (bijv. accijnzen)



- Subsidies verstrekken

Productie en/of gebruik van een product wil de overheid afremmen. Bijv. alcohol, tabak en brandstof.


Productie en/of gebruik van een product wil de overheid stimuleren. Bijv. subsidie op concerttickets of gezond eten


4.3 Arbeidsmarkt en loonvorming


Ook op de arbeidsmarkt komt het voor dat er niet het juiste evenwichtsloon wordt geleverd.


Op de arbeidsmarkt is ook sprake van vraag en aanbod.


Arbeidsmarkt

Vraag = bedrijven (werkgelegenheid)
Aanbod = mensen (beroepsbevolking)

  • Arbeidsmarkt = totale vraag & totale aanbod arbeid in een land

  • Aanbod groter dan  vraag = ruime arbeidsmarkt (werkloosheid)

  • Vraag groter dan aanbod = krappe arbeidsmarkt (betere arbeidsvoorwaarden) 


Vrije (arbeids-)markt


Aanbod van arbeid

Vraag naar arbeid

Vacatures

Beroepsbevolking

Werkgelegenheid

Werklozen

Bij een ruime arbeidsmarkt is er sprake van:

A

hogere lonen

B

meer werkloosheid

C

veel vraag en weinig aanbod van arbeid

D


Poll



Van een ruime naar een krappe arbeidsmarkt.


Ruime arbeidsmarkt

  • Aanbod van arbeid is groter dan de vraag. 

  • A>V

Krappe arbeidsmarkt

  • Vraag naar arbeid is groter dan het aanbod. 

  • V>A

Krappe arbeidsmarkt

Ruime arbeidsmarkt


Krappe en ruime arbeidsmarkt





Samen kijken naar opdr. 4.8

Blz. 60

4.4 Vast of flexibel werk


Wat is het verschil tussen een vaste of flexibele baan?

Verschil tijdelijke & vaste baan

  • Vaste baan = arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd (zonder einddatum in contract)

  • Tijdelijke baan = arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd (met einddatum in contract)

Nadelen flexibel werk

  • Meer onzekerheid over je werkuren en inkomen. 

  • Onzekerheid over ontslag.

  • Geen recht op een uitkering bij ziekte of werkloosheid. 

  • Geen of weinig pensioen.

  • Zwakkere onderhandelingspositie.

  • Baanzekerheid is lager.  

Arbeidsmarktflexibiliteit

In theorie

  • Arbeidsmarkt is een markt van volkomen concurrentie. 

Praktijk

  • De arbeidsmarkt is NIET flexibel

- Arbeid is niet homogeen maar heterogeen (ervaring, diploma's)

- Veel wetgeving

- CAO

- Minimumloon

Collectieve Arbeidsovereenkomst (CAO)

  • Een overeenkomst tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden (loon, vrije dagen, reiskosten).

  • Alle bedrijven die onder een CAO vallen, moeten zich houden aan de regels van de CAO

  • Werkgevers worden vertegenwoordigd door werkgeversorganisaties

  • Werknemers vertegenwoordigd door vakbonden

Vakbond

= een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers


Als werknemer kun je lid worden van de vakbond, je betaald dan contributie. Hoe meer mensen lid worden, hoe meer ontvangsten de vakbond heeft en meer stem in onderhandelingen.


Zou jij lid worden van een vakbond?




Meeliftersgedrag

Mensen die geen lid zijn profiteren wel van de mensen die wel lid zijn.


Dit gedrag, het gratis profiteren van de inspanning van anderen noemen we meeliftersgedrag/free-ridersgedrag.
Waar lift je op mee?

Meeliftersgedrag

Als iedereen meelift, bestaat er geen vakbond.

Soms wordt het verplicht; collectieve dwang.





Zelfbinding

Bij zelfbinding ‘bindt’ een partij zich vrijwillig aan het maken van een bepaalde keuze.


Zelfbinding wordt geloofwaardiger de ander weet dat jij bij het breken van je belofte nadeel zult ondervinden, zal de belofte eerder geloofd worden.

Bij welke getallen combinatie is er sprake van meeliftersgedrag?

A

0;0

B

1;-2

C

-1;-1

D

Er is hier geen sprake van meeliftersgedrag

Twee stellingen: I) Meeliftersgedrag zorgt voor een hogere organisatiegraad bij een vakbond II) Een CAO zorgt voor minder transactiekosten dan een individuele arbeidsovereenkomst

A

I) en II) zijn juist

B

I) en II) zijn onjuist

C

I) is juist, II) is onjuist

D

I) is onjuist, II) is juist

Waardoor kan meeliftersgedrag bij een vakbondslidmaatschap worden vermindert?

Verzonken kosten

Kosten die zijn gemaakt en niet meer terugverdiend kunnen worden


Voorbeelden:

  • Hyundai investeert jaren onderzoek en geld in het ontwikkelen van een waterstof auto die nooit op de markt is gekomen

  • Het aanleggen van een spoorweg (betuwelijn)
    die niet door is gegaan

  • Airport Lelystad


Wat betekent dit?


  • Als je geld investeert verwacht je dat je dit terugkrijgt en hopelijk met winst

  • De geïnvesteerde kosten die je verliest bij te weinig succes noemen we de verzonken kosten. Er is geen enkele mogelijkheid meer om dit geld terug te verdienen. De investering is voor niks geweest.





Opdracht 4.31

Blz. 67

Opgave 4.31