Welkom
Pak alvast:
Leesboek
Werkboek
Schrift
Pen
Start met lezen in je leesboek
minute
second
Welkom
Pak alvast:
Leesboek
Werkboek
Schrift
Pen
Start met lezen in je leesboek
minute
second
Woord van de dag
Ambivalent
Bijster
Louter
Schier
Ageren
Abject
Pragmatisch
komt van het Latijnse ambi (“beide”) en valentia (“kracht”) en verwijst naar twee krachten of gevoelens die tegelijk aanwezig zijn.
Ambivalentie is dus geen gewone twijfel: je hebt niet géén mening, maar juist twee sterke, conflicterende gevoelens tegelijk.
Lesdoel
Aan het eind van de les...
... weet je hoe je verwijswoorden correct gebruikt.
Verwijzen
Dik Trom was op één april aan Dik Troms laatste schooljaar begonnen en Jan Vos en Piet van Dril waren nog altijd Dik Troms beste vrienden. Eigenlijk waren, op een paar uitzonderingen na, alle mensen in het dorp Dik Troms vrienden, zowel grote als kleine, want iedereen mocht Dik Trom en Dik Trom mocht iedereen.
Antecedent = waarnaar verwezen kan worden
Die/ deze/ dit/ dat
Het boek die ik jou geleend heb, wil ik graag weer terug.
De-woorden: verwijzen met die en deze
Het-woorden: verwijzen met dit en dat
Hen/ hun
Hen gebruik je als lijdend voorwerp en na een voorzetsel
Hun gebruik je als meewerkend voorwerp
'Ik geef het cadeautje aan mijn broer.' O? LV? MV?
'Merels broers wonen in Groningen. Een enkele keer bezoekt zij hen en brengt ze hun de groeten van thuis. Bovendien neemt ze dan echte Maastrichtse vlaai voor hen mee.'
Het verwijswoord wat
dat en datgene
'Dat wat je niet hebt, is altijd het aantrekkelijkst.'
een onbepaald voornaamwoord (iets, niets, alles)
'Er is niets wat ik liever zou willen.'
een overtreffende trap (goed - beter - best)
'Jij bent het beste wat mij is overkomen.'
een hele zin
'Hij kon niet op mijn verjaardag komen, wat ik jammer vond.'
Waarover/ over wie
Naar dingen verwijs je met daar / er / waar + voorzetsel (daarvan, waarover, erdoor);
Naar personen verwijs je met voorzetsel + wie (door wie, van wie, over wie):
'Het nieuwe boek van Hanna Bervoets waarover jij zo enthousiast was, is mij ook goed bevallen.'
'Rik, over wie ik laatst vertelde, heeft een kaartje gestuurd.'
Woordgeslacht bepaalt
'De bibliotheek heeft vorige week al haar boeken opnieuw gekaft.'
'We hebben tijdelijk een stagiair voor kunst; die / hij legt veel beter uit dan onze docent.'
'Dit oude pand is door de tand des tijds aangevreten. Het heeft daardoor veel van zijn waarde verloren.'
De-woorden: mannelijk of vrouwelijk
Het-woorden: onzijdig
Maar! Soms lastig of onduidelijk
Vrouwelijke woorden
Vrouwelijke personen en dieren: de secretaresse, de berin
De-woorden op de volgende uitgangen:
-heid (waarheid) -nis (droefenis)
-ing (viering) -schap (vriendschap)
-st (vondst – ww-vorm + st) -te (verte)
-de (methode) -ie (televisie)
-ij (partij) -iek (fabriek)
-theek (mediatheek) -teit (kwaliteit)
-tuur (cultuur)
Niet vast te stellen? Dan uitgaan van mannelijk
Verwijzen naar collectieve en abstracte woorden
Mannelijke en onzijdige collectieve woorden (zoals de raad, het bestuur, het kabinet)
Abstracte woorden (zoals arbeid, dienst, tijd)
Verwijzen met het of zijn
'Het bestuur is naar huis gestuurd, omdat het er financieel een potje van maakte.'
Verwijzen naar bedrijfsnamen
Kern van het woord bepaalt
Bijv. bijenkorf =
Geen kern? Dan onzijdig
Gebruik dan het lidwoord 'het' en het verwijswoord 'zijn'.
'De Bijenkorf stopte met zijn bekende Drie Dwaze Dagen.'
'Pepsi weigert de geheime formule van zijn nieuwste smaak te onthullen.'
Verwijzen naar afkortingen
Afkorting met 'het'> dan verwijswoord 'zijn'.
Afkorting met 'de' > geslacht van het kernwoord bepaalt verwijswoord.
De ANWB heeft weer mooie reisaanbiedingen voor zijn leden.
De B staat voor bond (m)
De NCRV levert met haar programma een leuke bijdrage.
De V staat voor vereniging (v)
Verwijzen naar landen, provincies, steden en clubs
Onzijdig
Je gebruikt dus de verwijswoorden het en zijn:
'Zeeland is trots op zijn prachtige stranden.'
Verwijzen naar verkleinwoorden
Verkleinwoorden zijn het-woorden.
Dus verwijswoorden het en zijn
'Het eerste scootertje van mijn moeder heeft zijn beste tijd nu wel gehad.'
Uitzondering: 'Mijn nichtje heeft haar eerste schoolweek achter de rug.'
Naar verkleinwoorden die een vrouwelijke persoon of een vrouwelijk dier aanduiden, verwijs je alsnog met de verwijswoorden ze en haar.
Soms onduidelijke verwijzing
'Brugse kletskoppen zijn razend populair en zijn daar dan ook bij veel bakkers te koop.'
Het woord 'daar' verwijst naar ‘(in) Brugge’, maar dat antecedent staat niet in de zin.
Fout: het antecedent ontbreekt.
Soms onduidelijke verwijzing
'Op de Veluwe leven veel wilde dieren. Daarom hebben natuurbeschermers over de A1, de A28 en de A50 ecoducten gebouwd, zodat ze de snelwegen veilig kunnen oversteken.'
Het woord 'ze' kan verwijzen naar ‘wilde dieren’, maar in theorie ook naar ‘natuurbeschermers’.
Fout: onduidelijkheid doordat er meer dan één antecedent mogelijk is. Hierdoor kan een zin dubbelzinnig worden.
Soms onduidelijke verwijzing
Afrikaanse wetenschappers doen al jaren onderzoek naar bijzondere soorten wormen. Recentelijk werden acht nieuwe soorten ontdekt in een zoutwatermeer. Het is verheugend dat dit onderzoek eindelijk resultaten heeft opgeleverd. In het meer werken ze namelijk onder zware omstandigheden.
Het woord ze verwijst naar ‘Afrikaanse wetenschappers’, maar dat antecedent staat erg ver weg.
Fout: onduidelijk doordat verwijswoord en antecedent ver uit elkaar staan.
Aan de slag:
Maken opdrachten:
1 t/m 5 blz. 132 t/m 135
Lees groene deel 6 Woordgebruik blz. 136 en maak opdrachten 2 t/m 5 blz. 137
Lees groene deel 7 Zinsbouw blz. 139 en maak opdrachten 1 en 2
Voor extra uitleg: kijk de video's online in de methode
Even controleren
Wat klopt hier niet? En waarom?
Mijn familie woont ver weg. Ik zie hun daarom niet vaak.
Dat meisje die daar fietst, is mijn buurmeisje.
Mijn collega, waarover ik pas vertelde, is al 10 jaar in dienst.
In welke zin is de verwijzing duidelijk en correct?
Sara belde Noor toen ze thuis was.
Toen Sara thuis was, belde ze Noor.
Noor sprak met Sara en zij lachte.
Mila zag Emma nadat ze fietste.
Welke verwijsfout staat in deze zin: 'De school organiseert een sportdag. Zij hopen op mooi weer.'
Verkeerd verwijswoord
Werkwoordfout
Tijdfout
Geen hoofdzin
In welke zin is de verwijzing onjuist?
Lisa gaf haar tas aan Noor, omdat zij naar huis ging.
De docent pakte het boek en legde het op tafel.
Sam zag een hond die hard blafte.
Mila vond de film leuk, omdat die spannend was.
Controlevraag: verwijswoorden herkennen en koppelen
In een tekst verschijnen vaak verwijswoorden om herhaling te voorkomen. In de zin ‘Sara legt haar boek op tafel, zij pakt daarna haar telefoon’ verwijst het woord 'zij' naar Sara. In de zin ‘De leerlingen maken een opdracht, omdat die morgen moet worden ingeleverd’ verwijst het verwijswoord naar de opdracht. Soms verwijst een woord terug naar een hele zin. In ‘Milan vergat zijn tas en dat was erg onhandig’ verwijst het woord 'dat'naar het feit dat Milan zijn tas vergat. Door goed naar het verwijswoord en het antecedent te kijken, begrijp je een tekst beter.
Welk verwijswoord past het best? 'Ik heb een nieuwe fiets gekocht. ___ staat in de schuur.'
Hij
Hem
Zij
Haar
Welke zin gebruikt het verwijswoord juist?
Het meisje vond de cadeau leuk, want hij was duur.
De auto was oud, maar zij reed nog prima.
Ik zag een huis. Dat had een rood dak.
De leerlingen maakten het toets, omdat die moeilijk was.