1.6 Aardbevingen in Nederland

Aardbevingen in Nederland

1 / 18
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 1

In deze les zitten 18 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 20 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Aardbevingen in Nederland

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan uitleggen waarom de gevolgen van platentektoniek in Nederland klein zijn, waarom hier toch aardbevingen voorkomen en waar in Nederland de meeste aardbevingen door gaswinning zijn.

Deze slide heeft geen instructies

Nederland ligt niet op een plaatrand

  • De grootste gevolgen van platentektoniek ontstaan meestal aan de randen van aardplaten

  • Nederland ligt midden op de Euraziatische plaat

  • Daardoor zijn de spanningen in de aardkorst hier veel kleiner

  • Grote aardbevingen en vulkanen komen daarom in Nederland bijna niet voor

Benadruk het verschil tussen plaatranden en het binnenste van een plaat. Leerlingen denken vaak dat aardbevingen overal even waarschijnlijk zijn.

Waarom de gevolgen klein zijn

Platentektoniek zorgt wereldwijd voor botsingen, schuiven en uit elkaar bewegen van aardplaten. In Nederland merken we daar weinig van, omdat ons land ver van actieve plaatranden ligt. De beweging van de plaat is er wel, maar de directe gevolgen aan het aardoppervlak zijn hier klein.

Deze slide heeft geen instructies

Vergelijking met actieve gebieden

  • In landen op plaatranden zijn aardbevingen vaak sterker

  • Daar bouwen spanningen sneller op in de aardkorst

  • Voorbeelden zijn gebieden rond de Middellandse Zee, Japan en Californië

  • Nederland hoort niet bij zulke actieve zones

Noem deze voorbeelden alleen als contrast. De kern blijft: Nederland ligt niet op een actieve plaatrand.

Kleine gevolgen betekent niet: geen risico

  • Ook in een rustig gebied kan de ondergrond bewegen

  • Aardbevingen in Nederland zijn meestal licht tot matig

  • Juist daarom lijken ze minder gevaarlijk dan in actieve aardbevingsgebieden

  • Toch kunnen ze lokaal schade en onrust veroorzaken

Deze slide vormt de overgang naar het tweede deel: ondanks de rustige ligging komen in Nederland wel aardbevingen voor.

Waarom zijn de gevolgen van platentektoniek in Nederland meestal klein?

A

Veel vulkanen

B

Midden op een plaat

C

Aan een plaatrand

D

Diepe zeetroggen

Toetst het kernidee uit slides 2-5: Nederland ligt midden op de Euraziatische plaat en niet aan een actieve plaatrand.

Waarom zijn er toch aardbevingen?

  • Niet alle aardbevingen ontstaan door plaatranden

  • In Nederland komen ook aardbevingen voor door veranderingen in de ondergrond

  • Vooral de winning van aardgas kan spanning in gesteentelagen veranderen

  • Daardoor kunnen breuken in de bodem verschuiven

Deze slide heeft geen instructies

Gaswinning en bodembeweging

  • Bij gaswinning wordt aardgas uit diepe lagen gehaald

  • Daardoor daalt de druk in die lagen

  • De bodem kan langzaam dalen en gesteente kan verschuiven

  • Zo ontstaan in Groningen aardbevingen door gaswinning

Gebruik de term geïnduceerde aardbevingen eventueel mondeling, maar houd op de slide de eenvoudigere formulering 'aardbevingen door gaswinning'.

Hoe dit proces werkt

Gas uit de bodem halen → druk in de diepe ondergrond daalt → gesteentelagen veranderen van spanning → breuken verschuiven → aardbeving

Lees deze keten rustig met de klas. Het gaat hier om oorzaak en gevolg, niet om ingewikkelde geologie.

Deze slide heeft geen instructies

Gevolgen in Nederland

  • De aardbevingen in Nederland zijn meestal niet heel zwaar

  • Toch kunnen huizen scheuren en schade oplopen

  • Bewoners kunnen zich onveilig voelen

  • Een kleine beving kan dus lokaal grote gevolgen hebben

Leg uit dat 'klein' hier slaat op de kracht van de beving, niet op de ervaring van bewoners.

Waardoor ontstaan aardbevingen in Groningen vooral?

A

Gaswinning

B

Vulkanisme

C

Zeestrijd

D

Plaatbotsing

De afleiders sluiten aan bij veelvoorkomende misvattingen: leerlingen koppelen aardbevingen snel alleen aan plaatranden of vulkanen.

Waar komen de meeste aardbevingen voor?

  • Het gebied met de meeste aardbevingen door gaswinning ligt in Groningen

  • Vooral het noordoosten van Nederland valt op

  • Dit gebied ligt boven het grote gasveld van Groningen

  • Op een kaart moet je dus vooral naar de provincie Groningen kijken

Deze slide heeft geen instructies

Groningen op de kaart

  • Groningen ligt in het noordoosten van Nederland

  • Het aardbevingsgebied ligt niet verspreid over heel Nederland

  • De bevingen concentreren zich rond het gaswinningsgebied

  • Daarom is Groningen het belangrijkste gebied om te kunnen aanwijzen

Laat eventueel op een wandkaart of digibord zien waar Groningen ligt, maar noem geen extra regio’s als dat niet nodig is.

In welk deel van Nederland liggen de meeste aardbevingen door gaswinning?

A

Zuidoosten

B

Noordoosten

C

Zuidwesten

D

Midden-Nederland

Laat leerlingen het kaartbeeld koppelen aan windrichting en regio. De juiste keuze verwijst naar Groningen in het noordoosten.

Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

platentektoniek - de beweging van aardplaten op aarde

aardplaat - groot stuk van de aardkorst dat langzaam beweegt

plaatrand - grens waar twee aardplaten elkaar raken

aardbeving - trilling van de aardkorst door plotselinge verschuiving

gaswinning - het ophalen van aardgas uit de diepe ondergrond

breuk - scheur of zwakke plek in gesteente waar verschuiving kan optreden

Groningen - provincie in het noordoosten van Nederland met de meeste aardbevingen door gaswinning

Deze slide heeft geen instructies