Aardbevingen in Nederland
Aardbevingen in Nederland
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan uitleggen waarom de gevolgen van platentektoniek in Nederland klein zijn, waarom hier toch aardbevingen voorkomen en waar in Nederland de meeste aardbevingen door gaswinning zijn.
Deze slide heeft geen instructies
Nederland ligt niet op een plaatrand
De grootste gevolgen van platentektoniek ontstaan meestal aan de randen van aardplaten
Nederland ligt midden op de Euraziatische plaat
Daardoor zijn de spanningen in de aardkorst hier veel kleiner
Grote aardbevingen en vulkanen komen daarom in Nederland bijna niet voor
Benadruk het verschil tussen plaatranden en het binnenste van een plaat. Leerlingen denken vaak dat aardbevingen overal even waarschijnlijk zijn.
Waarom de gevolgen klein zijn
Platentektoniek zorgt wereldwijd voor botsingen, schuiven en uit elkaar bewegen van aardplaten. In Nederland merken we daar weinig van, omdat ons land ver van actieve plaatranden ligt. De beweging van de plaat is er wel, maar de directe gevolgen aan het aardoppervlak zijn hier klein.
Deze slide heeft geen instructies
Vergelijking met actieve gebieden
In landen op plaatranden zijn aardbevingen vaak sterker
Daar bouwen spanningen sneller op in de aardkorst
Voorbeelden zijn gebieden rond de Middellandse Zee, Japan en Californië
Nederland hoort niet bij zulke actieve zones
Noem deze voorbeelden alleen als contrast. De kern blijft: Nederland ligt niet op een actieve plaatrand.
Kleine gevolgen betekent niet: geen risico
Ook in een rustig gebied kan de ondergrond bewegen
Aardbevingen in Nederland zijn meestal licht tot matig
Juist daarom lijken ze minder gevaarlijk dan in actieve aardbevingsgebieden
Toch kunnen ze lokaal schade en onrust veroorzaken
Deze slide vormt de overgang naar het tweede deel: ondanks de rustige ligging komen in Nederland wel aardbevingen voor.
Waarom zijn de gevolgen van platentektoniek in Nederland meestal klein?
Veel vulkanen
Midden op een plaat
Aan een plaatrand
Diepe zeetroggen
Toetst het kernidee uit slides 2-5: Nederland ligt midden op de Euraziatische plaat en niet aan een actieve plaatrand.
Waarom zijn er toch aardbevingen?
Niet alle aardbevingen ontstaan door plaatranden
In Nederland komen ook aardbevingen voor door veranderingen in de ondergrond
Vooral de winning van aardgas kan spanning in gesteentelagen veranderen
Daardoor kunnen breuken in de bodem verschuiven
Deze slide heeft geen instructies
Gaswinning en bodembeweging
Bij gaswinning wordt aardgas uit diepe lagen gehaald
Daardoor daalt de druk in die lagen
De bodem kan langzaam dalen en gesteente kan verschuiven
Zo ontstaan in Groningen aardbevingen door gaswinning
Gebruik de term geïnduceerde aardbevingen eventueel mondeling, maar houd op de slide de eenvoudigere formulering 'aardbevingen door gaswinning'.
Hoe dit proces werkt
Gas uit de bodem halen → druk in de diepe ondergrond daalt → gesteentelagen veranderen van spanning → breuken verschuiven → aardbeving
Lees deze keten rustig met de klas. Het gaat hier om oorzaak en gevolg, niet om ingewikkelde geologie.
Deze slide heeft geen instructies
Gevolgen in Nederland
De aardbevingen in Nederland zijn meestal niet heel zwaar
Toch kunnen huizen scheuren en schade oplopen
Bewoners kunnen zich onveilig voelen
Een kleine beving kan dus lokaal grote gevolgen hebben
Leg uit dat 'klein' hier slaat op de kracht van de beving, niet op de ervaring van bewoners.
Waardoor ontstaan aardbevingen in Groningen vooral?
Gaswinning
Vulkanisme
Zeestrijd
Plaatbotsing
De afleiders sluiten aan bij veelvoorkomende misvattingen: leerlingen koppelen aardbevingen snel alleen aan plaatranden of vulkanen.
Waar komen de meeste aardbevingen voor?
Het gebied met de meeste aardbevingen door gaswinning ligt in Groningen
Vooral het noordoosten van Nederland valt op
Dit gebied ligt boven het grote gasveld van Groningen
Op een kaart moet je dus vooral naar de provincie Groningen kijken
Deze slide heeft geen instructies
Groningen op de kaart
Groningen ligt in het noordoosten van Nederland
Het aardbevingsgebied ligt niet verspreid over heel Nederland
De bevingen concentreren zich rond het gaswinningsgebied
Daarom is Groningen het belangrijkste gebied om te kunnen aanwijzen
Laat eventueel op een wandkaart of digibord zien waar Groningen ligt, maar noem geen extra regio’s als dat niet nodig is.
In welk deel van Nederland liggen de meeste aardbevingen door gaswinning?
Zuidoosten
Noordoosten
Zuidwesten
Midden-Nederland
Laat leerlingen het kaartbeeld koppelen aan windrichting en regio. De juiste keuze verwijst naar Groningen in het noordoosten.
Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
platentektoniek - de beweging van aardplaten op aarde
aardplaat - groot stuk van de aardkorst dat langzaam beweegt
plaatrand - grens waar twee aardplaten elkaar raken
aardbeving - trilling van de aardkorst door plotselinge verschuiving
gaswinning - het ophalen van aardgas uit de diepe ondergrond
breuk - scheur of zwakke plek in gesteente waar verschuiving kan optreden
Groningen - provincie in het noordoosten van Nederland met de meeste aardbevingen door gaswinning
Deze slide heeft geen instructies