presentatie (1)
Koen Weening
Lesduur is: 20 minOnderdelen in deze les
Koen Weening
Voorkennis activeren
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
4.1 Griekenland, leven in de stadstaten
4.2 Burgers en bestuur
4.2.1 Griekenland, veel staatjes bij elkaar
4.2.2 Stadstaten en hun bestuursvormen
4.2.3 De Atheense democratie
4.3 Goden en wetenschappers
4.4 Kunst en cultuur
4.5 Een wereld vol oorlog
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Hoofdstuk 4:
Griekenland, leven in de stadstaten
Leerdoelen paragraaf 4.2
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
En nu… lezen maar!
Opdracht
Lees de tekst 4.2.1 ”Griekenland, veel staatjes bij elkaar”.
Noteer woorden die je niet begrijpt en vragen die je hebt.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Waarom geen eenheidsstaat?
In tegenstelling tot Egypte ontwikkelde Griekenland zich anders door zijn unieke landschap:
Naast het vasteland bestaat Griekenland uit veel kleine eilanden.
Bergen en zeeën vormden natuurlijke barrières.
Hierdoor was contact tussen verschillende Griekse gebieden lastig.
Geografie bepaalde alles
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Veel losse staatjes
Rond het jaar 1000 v.Chr. ontstonden stadstaten (in het Grieks polis):
Stad met het omliggende platteland die zichzelf bestuurt.
Burgers kozen hun eigen bestuur.
Stadstaten
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Goden en wetenschap
Tempels
Hier werden de Griekse goden vereerd.
De agora
De centrale verzamelplaats van de stad. Hier vonden vergaderingen en de markt plaats.
De Akropolis
Veel poleis hadden een verstevigde hoge plek, waar de mensen in geval van oorlog en nood konden schuilen.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Van hongersnood…
Landbouw
De meeste Grieken waren boeren.
Geografie
Door het rotsachtige en droge land kon de groeiende bevolking niet voeden.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Vanaf 750 v.Chr.
Grieken stichtten kolonies aan kusten van de Middellandse Zee en Zwarte Zee.
Vruchtbare grond
Kolonies werden gebouwd op vruchtbare plaatsen waar veel voedsel kon worden verbouwd.
…naar welvaart
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Begrippen 4.2.1
Stadstaten
Kolonies
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Aan de slag!
Opdracht
Log in op tijdvoorgeschiedenis.nl
Maak de opdrachten bij tekst 4.2.1
126A
Koen Weening
En nu… lezen maar!
Opdracht
Lees de tekst 4.2.2 ”Stadstaten en hun bestuursvormen”.
Noteer woorden die je niet begrijpt en vragen die je hebt.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Bestuursvormen in de Griekse stadstaten
Doordat de verschillende stadstaten weinig contact met elkaar hadden, ontwikkelde niet elke stadstaat dezelfde bestuursvorm.
Niets kan beter gevonden worden, dan de voortreffelijkste alleenheerser. Want hij heeft het beste inzicht om het volk te leiden. Zijn plannen tegen vijanden zullen zo het best geheim blijven. Bij een regering van weinigen komen al snel heftige ruzies, want ze willen allemaal laten zien hoe goed ze zijn. Ieder mens wil zelf de eerste zijn en zijn eigen idee doorzetten. Zo ontstaan vreselijke ruzies, waarna mensen partijen gaan vormen, wat weer tot moord en doodslag zal leiden. (...) Een alleenheerser kan hier een einde aan maken en daardoor zal hij geliefd zijn bij het volk. (...) Ik ben daarom van mening, dat wij, bevrijd door één man, ons bij hem moeten houden.
‘’
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
In deze les bespreken we:
Monarchie
Aristocratie
Democratie
Tirannie
Monarchie
Alleenheerser
De meeste stadstaten werden bestuurd door een alleenheerser of koning.
Alle macht
Eén leider die alles zelf kon beslissen.
Erfelijk
Vaak kwam deze leider uit een rijke familie. Zijn positie gaf hij door aan zijn kinderen.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Aristocratie
Einde monarchie
Wanneer de stadstaten groter werden, stapten de stadstaten bijna allemaal af van de monarchie.
Rijkste mensen
Er kwam een bestuur van de rijkste mensen samen.
Verdeelde macht
De macht werd verdeeld over meerdere personen of families.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Democratie
Atheense onvrede
In de stadstaat Athene was men ontevreden over de aristocratie.
Meer macht
Vanaf 594 v. Chr. kregen burgers meer macht.
Kiezen
Het volk kiest uiteindelijk zijn eigen bestuurders.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Tirannie
Geweld
Soms greep één persoon met geweld de macht.
Tiran
Zo’n persoon wordt een tiran genoemd.
Goed of fout?
Een tiran hoefde niet per se slecht en wreed te regeren. Maar hij was wel een alleenheerser.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Twee tirannen
547 v.Chr.: Pisistratos grijpt de macht in Athene
Welvaart
527 v.Chr.: Hippias volgt zijn vader op
Onder Pisistratos werd Athene een stuk rijker. Boeren werden geholpen bij hongersnood.
Hiermee komt een einde aan de beginnende democratie
Hippias regeerde over Athene op een wrede manier
4
Herstel van de democratie
Na de verdrijving van Hippias besluiten de Atheners de democratie opnieuw in te voeren.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Begrippen 4.2.2
Monarchie
Aristocratie
Democratie
Tirannie
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Aan de slag!
Opdracht
Log in op tijdvoorgeschiedenis.nl
Maak de opdrachten bij tekst 4.2.2
126B
Koen Weening
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
En nu… lezen maar!
Opdracht
Lees de tekst 4.2.3 ”De Atheense democratie”.
Noteer woorden die je niet begrijpt en vragen die je hebt.
Koen Weening
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Van aristocratie naar democratie
Athene werd aanvankelijk bestuurd als een aristocratie, maar dit systeem had grote problemen.
Koen Weening
Democratie is een staatsvorm zonder rem. Democratie dwingt staatsmannen immers de bevolking alles te geven waar zij om vraagt. Wat de bevolking ook maar voor wensen heeft, de politici zullen er alles aan moeten doen om die te vervullen. Ze willen hun macht namelijk niet kwijt.
‘’
Er was een enorm verschil tussen arm en rijk.
Arme boeren hadden vaak geen geld om gewassen te zaaien.
De ongelijkheid zorgde voor veel onvrede in de samenleving.
Dit leidde tot de behoefte aan verandering en rechtvaardigheid.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Solon brengt verandering
Koen Weening
Staatsman Solon voerde in 594 v.Chr. ingrijpende veranderingen door die de basis legden voor democratie:
De volksvergadering
Alle burgers met burgerrecht mochten nu meebeslissen over het bestuur van de stad.
Burgerrecht
Het recht jezelf burger te noemen met de daarbij horende voorrechten
Uitgesloten
Vreemdelingen, tot slaaf gemaakten, vrouwen en kinderen onder de achttien jaar waren uitgesloten.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
De Pnyx: hart van de democratie
Locatie van de macht
De volksvergadering kwam bijeen op de Pnyx, een heuvel aan de rand van de Agora.
Belangrijke besluiten
Afspraken over de stadstaat.
Rechten en plichten van burgers.
Afschaffing van slavernij onder Atheners.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Uitbreiding van de democratie na 510 v.Chr.
Na de dood van tiran Hippias kreeg de volksvergadering nog meer taken en verantwoordelijkheden:
Raad van Vijfhonderd kiezen
Vijfhonderd burgers mochten wetten bedenken. Ze wisselden elk jaar, zodat iedereen aan de beurt kwam.Militaire leiders aanwijzen
De volksvergadering koos de leiders van het leger en de oorlogsvloot.Rechters selecteren
Ook de rechters werden door de volksvergadering gekozen om recht te spreken.Ostracisme invoeren
Een nieuw systeem werd ingevoerd om te voorkomen dat één persoon te veel macht kreeg.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Het ostracisme
Wie deze verkiezing wint, verliest!
Het ostracisme of schervengericht was een bijzondere democratische bescherming tegen tirannie.
Stemmen
Burgers krasten op potscherven de naam van iemand met te veel macht.
Tellen
Alle scherven werden verzameld en de stemmen werden geteld.
Verbannen
De persoon met de meeste stemmen werd tien jaar uit Athene verbannen.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Koen Weening
Pericles
De Griekse leider Pericles zorgde met zijn vernieuwingen dat de democratie voor ‘iedereen’ toegankelijk werd:
Burgers kregen een vergoeding voor vergaderwerk.
Hierdoor konden arme burgers voortaan deelnemen aan het bestuur.
Voor deze tijd was het onmogelijk om te werken én te vergaderen.
Dit maakte Athene tot een echte directe democratie.
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Begrippen 4.2.3
Volksvergadering
Burgerrecht
Tot slaaf gemaakten
Ostracisme
Koen Weening
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Aan de slag!
Opdracht
Log in op tijdvoorgeschiedenis.nl
Maak de opdrachten bij tekst 4.2.3
126C
Koen Weening
Start
Lezen
Leren
Doen
Afsluiting
Exit ticket
Beantwoord de volgende vragen:
Noem drie dingen die je vandaag hebt geleerd.
Noem twee dingen die je nog lastig vindt aan dit onderwerp.
Stel één vraag die je nog hebt.
Koen Weening
