BIOLOGIE • MAVO 2
VOEDING &
VERTERING
Herhalen, oefenen en jezelf klaarstomen voor de toets
Pak pen en papier: je gaat vooral zelf aan de slag!
BIOLOGIE • MAVO 2
VOEDING &
VERTERING
Herhalen, oefenen en jezelf klaarstomen voor de toets
Pak pen en papier: je gaat vooral zelf aan de slag!
START
Vandaag: oefenen voor de toets
2
1. Ophalen
Korte quiz en begrippen.
2. Toepassen
Oefenen met vertering, gezondheid en etiketten.
3. Controleren
Mini-toets en ontdekken wat je nog moet leren.
START
Zo haal je het meeste uit deze les
3
• Probeer eerst zonder boek te antwoorden.
• Schrijf je antwoorden op; alleen denken is minder goede oefening.
• Verbeter met een andere kleur tijdens het nakijken.
• Zet een ster bij vragen die je lastig vindt.
OPDRACHT 1
Opwarmer: wat weet je nog?
4
• 1. Noem de zes groepen voedingsstoffen.
• 2. Welke drie groepen moeten eerst verteerd worden?
• 3. Wat is het verschil tussen mechanische en chemische vertering?
• 4. Waar worden voedingsstoffen opgenomen?
• 5. Noem één manier om voedsel langer houdbaar te maken.
ANTWOORDEN
Opwarmer – antwoorden
5
• 1. Koolhydraten, vetten, eiwitten, mineralen, vitaminen en water.
• 2. Koolhydraten, vetten en eiwitten.
• 3. Mechanisch = bijvoorbeeld kauwen; chemisch = enzymen in verteringssappen.
• 4. In de dunne darm; water wordt ook opgenomen in de dikke darm.
• 5. Bijvoorbeeld koelen/invriezen, drogen, pasteuriseren, steriliseren of vacuüm verpakken.
OPDRACHT
Opdracht 2: leg het begrip uit
6
Voedingsmiddel
Alles wat je eet of drinkt.
Voedingsstof
Een stof in voedsel die je lichaam nodig heeft.
Voedingsvezels
Moeilijk verteerbaar; stimuleert de darmwerking.
OEFENEN
Opdracht 3: voedingsstoffen koppelen
7
• Schrijf bij elke voedingsstof één of meer functies: bouwstof, brandstof, reservestof of beschermstof.
• a. Koolhydraten
• b. Eiwitten
• c. Vetten
• d. Water
• e. Mineralen
• f. Vitaminen
ANTWOORDEN
Voedingsstoffen – antwoorden
8
• Koolhydraten: bouwstof, brandstof en reservestof.
• Eiwitten: bouwstof en brandstof.
• Vetten: bouwstof, brandstof en reservestof.
• Water: bouwstof.
• Mineralen: bouwstof en beschermstof.
• Vitaminen: bouwstof en beschermstof.
VERTERING
Opdracht 4: de reis van een hap eten
9
Zet in de juiste volgorde:
dikke darm • maag • mond • endeldarm • slokdarm • dunne darm • anus
Extra: waar worden voedingsstoffen opgenomen? Waar wordt water opgenomen?
ANTWOORDEN
De reis van eten – antwoorden
10
Mond → slokdarm → maag → dunne darm → dikke darm → endeldarm → anus
ANTWOORDEN
Twee belangrijke opnameplekken
11
Dunne darm
Hier worden voedingsstoffen opgenomen.
Dikke darm
Hier wordt water opgenomen.
OEFENEN
Opdracht 5: welk orgaan doet wat?
12
• 1. Hier begint de vertering van koolhydraten.
• 2. Hier begint de vertering van eiwitten; de inhoud is zuur.
• 3. Dit orgaan maakt gal.
• 4. Dit orgaan maakt alvleessap.
• 5. Hier worden voedingsstoffen opgenomen.
• 6. Hier wordt water opgenomen.
ANTWOORDEN
Welk orgaan doet wat? – antwoorden
13
• 1. Mond: speeksel bevat een enzym.
• 2. Maag.
• 3. Lever (gal wordt tijdelijk opgeslagen in de galblaas).
• 4. Alvleesklier.
• 5. Dunne darm.
• 6. Dikke darm.
OPDRACHT
Opdracht 6: vertering begrijpen
14
A
Waarom kan je lichaam grote voedingsstoffen niet zomaar opnemen?
B
Wat doen enzymen in verteringssappen?
C
Waarom is gal belangrijk, ook al is het geen enzym?
ANTWOORDEN
Verdieping – antwoorden
15
• A. Grote voedingsstoffen zijn te groot om opgenomen te worden; ze moeten eerst kleiner worden gemaakt.
• B. Enzymen helpen voedingsstoffen kleiner te knippen.
• C. Gal verdeelt vet in kleinere druppels (emulgeren), zodat vet beter verteerd kan worden.
• Kauwen is mechanische vertering; enzymen zorgen voor chemische vertering.
OEFENEN
Opdracht 7: gezonde voeding
16
• 1. Waarvoor kun je de Schijf van Vijf gebruiken?
• 2. Welke eenheden staan vaak op een verpakking bij energie?
• 3. Hoeveel kJ is ongeveer 100 kcal? Gebruik: 1 kcal = 4,2 kJ.
• 4. Wat schat de BMI in?
• 5. Noem twee dingen die je kunt aflezen op een verpakking.
ANTWOORDEN
Gezonde voeding – antwoorden
17
• 1. Als hulpmiddel om gezonde voedingskeuzes te maken.
• 2. kcal en kJ.
• 3. 100 × 4,2 = ongeveer 420 kJ.
• 4. Een inschatting of iemand een gezond gewicht heeft.
• 5. Bijvoorbeeld ingrediënten, voedingsstoffen, allergenen, gewicht, houdbaarheid, bewaarvoorschrift of producent.
OPDRACHT
Opdracht 8: voedselbederf
18
A
Wat kunnen bacteriën en schimmels met voedsel doen?
B
Wat is een voedselvergiftiging?
C
Kies twee conserveermethoden en leg ze uit.
ANTWOORDEN
Voedselbederf – antwoorden
19
• Bacteriën en schimmels kunnen groeien op voedsel, waardoor het bederft.
• Een voedselvergiftiging: ziek worden nadat je bedorven voedsel hebt gegeten.
• Voorbeelden van conserveren: koelen/invriezen, pasteuriseren, steriliseren, vacuüm- of gasverpakken, drogen, conserveermiddelen en doorstralen.
• Conserveren maakt het moeilijker voor bacteriën en schimmels om te groeien.
OEFENEN
Opdracht 9: speur op een verpakking
20
• Stel: je hebt een verpakking van yoghurt of een mueslireep.
• a. Wat is de THT- of TGT-datum?
• b. Waar vind je de ingrediënten?
• c. Waar staan allergenen vermeld?
• d. Hoeveel energie bevat het per 100 gram of portie?
• e. Wat is het bewaarvoorschrift en wie is de producent?
ANTWOORDEN
Productinformatie – controle
21
• THT = ten minste houdbaar tot; TGT = te gebruiken tot.
• Ingrediënten staan in de ingrediëntenlijst; allergenen worden aangegeven in de productinformatie.
• Energie staat vaak in kcal en kJ, per 100 gram of per portie.
• Het bewaarvoorschrift vertelt hoe je het product bewaart; de producent maakt of levert het product.
OPDRACHT
Opdracht 10: wat eet dit zoogdier?
22
Carnivoor
Voedsel: …
Darmkanaal: …
Gebit: …
Omnivoor
Voedsel: …
Darmkanaal: …
Gebit: …
Herbivoor
Voedsel: …
Darmkanaal: …
Gebit: …
ANTWOORDEN
Zoogdieren – antwoorden
23
• Carnivoor: eet dieren; korter darmkanaal; lange hoektanden en knipkiezen.
• Omnivoor: eet dierlijk én plantaardig voedsel; langer darmkanaal dan carnivoor; knobbelkiezen.
• Herbivoor: eet planten; lang darmkanaal; plooikiezen. Een koe herkauwt en heeft meerdere magen.
• Plantaardig materiaal kost meer moeite om te verteren dan dierlijk materiaal.
OEFENEN
Opdracht 11: nadenken over eten
24
• 1. Waarom kan veel vlees produceren belastend zijn voor het milieu?
• 2. Wat is het verschil tussen een vegetariër en een veganist?
• 3. Noem een voordeel van vleesvervangers.
• 4. Welke informatie helpt jou om een bewuste voedselkeuze te maken?
ANTWOORDEN
Nadenken over eten – antwoorden
25
• 1. Er zijn veel energie, water en voer nodig; de productie kan schadelijke stoffen in het milieu brengen.
• 2. Een vegetariër eet geen vlees; een veganist eet geen dierlijke producten.
• 3. Ze kunnen een alternatief voor vlees zijn; soorten en samenstelling verschillen.
• 4. Eigen antwoord, bijvoorbeeld ingrediënten, voedingsstoffen, herkomst, prijs of milieu-impact.
TOEPASSEN
Uitdaging: los de casus op
26
SAM EET EEN BROODJE KAAS
Het brood bevat vooral koolhydraten. De kaas bevat onder andere vetten en eiwitten.
1. Welke voedingsstoffen moeten verteerd worden?
2. Waar begint de vertering van koolhydraten?
3. Waar begint de vertering van eiwitten?
4. In welk orgaan worden voedingsstoffen opgenomen?
5. Noem twee organen die stoffen maken die helpen bij de vertering.
ANTWOORDEN
Casus – antwoordmodel
27
• 1. Koolhydraten, vetten en eiwitten.
• 2. In de mond, door een enzym in speeksel.
• 3. In de maag, door enzymen in maagsap.
• 4. In de dunne darm.
• 5. Bijvoorbeeld maag (maagsap), alvleesklier (alvleessap) of lever (gal).
MINI-TOETS
Mini-toets: probeer het zonder hulp
Werk zelfstandig. Gebruik geen boek of telefoon. (8–10 minuten)
28
• 1. Noem twee functies van voedingsstoffen.
• 2. Leg het verschil uit tussen mechanische en chemische vertering.
• 3. Noem de route van voedsel vanaf de mond tot de anus.
• 4. Wat is de functie van gal?
• 5. Noem twee manieren om voedsel te conserveren.
• 6. Wat is het verschil tussen THT en TGT?
• 7. Noem één verschil tussen een carnivoor en herbivoor.
ANTWOORDEN
Mini-toets – antwoorden
29
• 1. Bouwstof, brandstof, reservestof en/of beschermstof.
• 2. Mechanisch = kleiner maken met bijvoorbeeld tanden en kiezen; chemisch = met enzymen.
• 3. Mond → slokdarm → maag → dunne darm → dikke darm → endeldarm → anus.
• 4. Gal emulgeert vetten: verdeelt vet in kleinere druppels.
• 5. Twee voorbeelden van koelen, invriezen, pasteuriseren, steriliseren, verpakken, drogen, conserveermiddelen of doorstralen.
• 6. THT = ten minste houdbaar tot; TGT = te gebruiken tot.
• 7. Carnivoor eet dieren en heeft korter darmkanaal; herbivoor eet planten en heeft langer darmkanaal.
AFSLUITEN
Laatste check: wat moet jij nog oefenen?
30
Dit gaat goed
Ik kan …
Dit vind ik lastig
Ik moet nog oefenen met …
Mijn volgende stap
Voor de toets ga ik …
DOCENTENNOTITIES
Docentennotities – gebruik van de presentatie
31
• Deze presentatie is gebaseerd op de aangeleverde samenvatting van paragraaf 2.1 t/m 2.8.
• Laat leerlingen eerst zelfstandig antwoorden opschrijven en toon daarna de antwoorddia.
• Voor 50 minuten: kies een selectie en houd de mini-toets erin.
• Voor 60 minuten: gebruik meer opdrachten; er staat bewust meer oefening in dan nodig is voor één les.
• De BMI en eetstoornissen zijn niet verder uitgewerkt, omdat de samenvatting daar geen formule of uitgebreide uitleg voor geeft.