5.3 - variatie in genotype

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• vmbo
• Leerjaar 2

Thema 5: Erfelijkheid en evolutie

Basisstof 3: Variatie in genotype
Log in op LessonUp.
Leg je werkboek dicht op tafel.

Planning

• Herhaling

• Uitleg 5.3 

• Werktijd

Wat zijn de geslachtscellen bij de man?

Hoeveel chromosomenparen heeft de mens?

A

23

B

46

C

92

D

18

Welk chromosomen paar heeft een meisje op haar geslachtschromosomen?

A

XY

B

XX

C

YY

D

XXY

Noor verft haar haren groen, wat heeft zij veranderd?

A

genotype

B

fenotype

C

D

Hoe noemen we alle (zichtbare en onzichtbare) eigenschappen van een organisme?

A

Fenotype

B

Genotype

C

D

Bevatten alle lichaamscellen een celkern?

A

Ja

B

Nee

C

D

Hoeveel chromosomenparen heeft een mens?

Het genotype van iemand ontstaat

A

bij de geboorte

B

bij de bevruchting

C

tijdens het leven

D

in de eicel

Hoeveel chromosomen hebben wij?

A

22

B

23

C

44

D

46

In tekening 1 van afbeelding 1 is een jong van een Maleise tapir getekend. In tekening 2 is hetzelfde dier twee jaar later getekend. Het jonge dier heeft hetzelfde fenotype als het volwassen dier.

A

juist

B

onjuist

C

D

Leerdoelen

Aan het einde van de les:

• Kun je omschrijven hoe door geslachtelijke voortplanting variatie in het genotype ontstaat.

• Kun je uitleggen wat een mutatie is.

5.3 Variaties in Genotypen. 

Genenparen

Chromosomen komen in de lichaamscellen altijd voor in paren, hierdoor komen genen ook altijd voor in paren, een genenpaar.

Bijvoorbeeld het gen voor haarkleur:

Papa heeft je het gen voor blond haar gegeven

Mama heeft je het gen voor bruin haar gegeven. 

Gelijke en 

ongelijke genen

Genenpaar

De twee chromosomen van een chromosomenpaar bestaan uit dezelfde genen (bijvoorbeeld haarkleur), maar de informatie voor de genen kan verschillend zijn. (blond en bruin haar)

Deze variatie in het genotype ontstaat door geslachtelijke voortplanting (geslachtsgemeenschap).

Wat is geslachtsgemeenschap?

Variatie genotype

De variatie in het genotype ontstaat doordat je 1 chromosoom van papa krijgt en 1 van mama, dit is ook de reden waarom geslachtscellen GEEN chromosomenparen hebben.

Geslachtelijke voortplanting  

Hierdoor hebben broers en zussen verschillende genotypen

Welk gen terechtkomt in een geslachtscel, hangt af van het toeval.

 Variatie in genotype

Variatie in genotype

- Daardoor ontstaat bij geslachtelijke voortplanting variatie in genotypen. 

- En dus verschillen in fenotype

Variatie in genotype

Dus, omdat je van mama 23 chromosomen krijg (van elk chromosomenpaar eentje) en van papa ook, ontstaat er variatie in het genotype.

Dit is ook de reden dat ouders met bruine ogen een kind kunnen krijgen met blauwe ogen.

Ouders met bruine ogen kunnen geen kinderen krijgen met blauw ogen.

A

Waar

B

niet waar

C

D

Mutatie

Wanneer het DNA in de chromosomen beschadigd raakt dan kan de erfelijke informatie veranderen, dit is een mutatie in het genotype.

Bij een mutatie zijn 1 of meerdere genen gemuteerd (veranderd). 

Mutatie

Wanneer een mutatie tot uiting komt in het fenotype noem je dat organisme een mutant. 

Voorbeeld:
Albino, er wordt dan geen pigment aangemaakt.

Mutagene invloeden

Invloeden die mutaties kunnen veroorzaken zoals,

1. UV-straling

2. Sigarettenrook

3. Radioactieve stralingen

4. Asbest 

Kanker

Door mutaties kunnen en fouten in de celdeling ontstaan, cellen blijven zich dan ongeremd delen. Er ontstaat een gezwel, een tumor.

Kanker

Een tumor die kwaadaardig is heet kanker.

Zodra deze cellen in het bloed komen, kan de kanker zich verspreiden in het lichaam. Dit noemen we uitzaaiing.

Kanker kan overal in het lichaam voorkomen

A

waar

B

niet waar

C

D

Werktijd

• Afmaken opdrachten 5.1 en 5.2

• Opdrachten van 5.3 maken