§2.4 De verspreiding van de Griekse cultuur
Hoofdstuk 2 · De Grieken
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
Hoe kwam de Griekse cultuur van Griekenland tot ver in Azië?
Gemaakt bij Memo 1 havo/vwo, 5e editie
Introductie
Onderdelen in deze les
Hoofdstuk 2 · De Grieken
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
Hoe kwam de Griekse cultuur van Griekenland tot ver in Azië?
Gemaakt bij Memo 1 havo/vwo, 5e editie
Open met de vraag: waar kom je Griekse zuilen of Griekse woorden tegen in ons land? Het Parthenon op de foto staat in Athene. ± 1 min. Image credit: Jebulon, CC0, via Wikimedia Commons
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
Dit leer je
Je kunt uitleggen hoe kolonisatie de Griekse cultuur verspreidde.
Je kunt uitleggen welke rol Alexander de Grote speelde.
Je kunt uitleggen waarom de Griekse cultuur in het Westen nog belangrijk is.
Hier zijn we: tijdvak 2, de Tijd van Grieken en Romeinen (3000 v.C. – 500 n.C.)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
2
Lees de drie doelen voor. De rail onderaan laat zien waar we in de tijd zijn: tijdvak 2. ± 1 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
A C T I V E R E N
Wat weet je al over de Grieken en hun invloed?
Laat leerlingen woorden typen: Olympische Spelen, tempels, Athene, democratie, goden. Bespreek kort wat opvalt. ± 2 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
T E R U G B L I K
Uit: §2.1 Het leven in een Griekse stadstaat
Wat is een polis?
Een Griekse stadstaat
Een Perzische koning
Een Grieks heiligdom
Een Griekse filosoof
Goed is A. Een polis is een stad met het land eromheen en een eigen bestuur. Deze stadstaten stichtten later kolonies. ± 1 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
Het begin van de Oudheid
Rond 3000 v.C. begon de Oudheid: het tijdperk van de grote beschavingen, zoals de Egyptenaren, de Grieken en de Romeinen.
De cultuur van de Grieken heet de klassieke cultuur. Haar invloed is nog steeds te zien.
Het Parthenon · tempel op de Akropolis van Athene, een voorbeeld van klassieke bouwkunst
Oudheid = de periode vanaf ongeveer 3000 v.C. met de eerste grote beschavingen. Klassiek = de cultuur van de oude Grieken (later ook van de Romeinen), die als voorbeeld gold. Vraag: hoe kon deze cultuur zich verspreiden? ± 3 min. Image credit: Jebulon, CC0, via Wikimedia Commons
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
Van Oudheid tot Alexander
3000 v.C.
Begin van de Oudheid
800 v.C.
Begin van de Griekse stadstaten
800 – 600 v.C.
Griekse kolonisatie
330 v.C.
Veroveringen van Alexander de Grote
Loop de balk langs. Let op de grote sprong tussen 3000 en 800 v.C. De kolonisatie duurt twee eeuwen; Alexander komt pas ruim tweehonderd jaar later. ± 2 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
Kolonisatie
Tussen 800 en 600 v.C. trokken veel Grieken weg uit hun stadstaat. Dit heet kolonisatie.
Ze stichtten nieuwe nederzettingen, kolonies, aan de kusten van de Middellandse Zee en de Zwarte Zee.
De kolonisten namen hun gewoontes, goden en gebruiken mee. Zo verspreidde de Griekse cultuur zich.
Kolonisatie = het stichten van nieuwe nederzettingen (kolonies) in andere gebieden. Hier gaat het om Griekse nederzettingen rond de Middellandse Zee en de Zwarte Zee. Vraag: wat nam een kolonist mee naar zijn nieuwe huis? ± 2 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
Waar woonden Grieken?
Griekse nederzettingen · kaart van de Griekse kolonies, 750 – 550 v.C.
L E G E N D A
Gebied met Griekse nederzettingen
Griekse kolonie (zwarte stip)
Black Sea: Zwarte Zee. Italy: Italië. Greece: Griekenland.
Laat zien dat de Grieken rond de hele Middellandse Zee en de Zwarte Zee woonden: in Zuid-Italië en Sicilië, aan de kust van Frankrijk en Turkije, bij Egypte. Vraag: waarom aan de kust? (Ze kwamen over zee, per schip.) De namen op de kaart zijn Engels. ± 2 min. Image credit: BreadAndHumus, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
Griekse bouw- en beeldhouwkunst
In de kolonies kwamen mensen in aanraking met de Griekse bouw- en beeldhouwkunst.
Die kenmerkt zich door prachtige tempels en realistische beelden van mensen en goden.
Tempel bij Segesta · Griekse tempel op Sicilië, gebouwd in een kolonie
De tempel staat op Sicilië, ver van Griekenland: zo zie je de Griekse cultuur terug in een kolonie. Vraag: waaraan zie je dat dit een Griekse tempel is? (zuilen). Segesta was een stad van het volk der Elymiërs die zich de Griekse bouwstijl eigen maakte; de tempel is nooit afgebouwd. ± 2 min. Image credit: Ludvig14, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
Grieken en barbaren
Voor de Grieken waren alle niet-Grieken barbaren. Het woord komt van barbaros: iemand wiens taal klinkt als gebrabbel.
De Grieken vonden hun eigen cultuur beter dan die van anderen en wilden hun manier van leven en denken verspreiden.
Let op: barbaar betekent niet letterlijk 'vreemdeling' maar iemand die onverstaanbaar praat ('bar-bar-bar'). Spreek over wat de Grieken vonden, zonder zelf te oordelen; laat de klas zelf reageren. ± 2 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
O N T H O U D
Door kolonisatie namen Grieken hun cultuur mee naar de kusten van de Middellandse Zee en de Zwarte Zee.
Laat de klas de zin in eigen woorden herhalen. ± 1 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
V R A A G 1
Leg uit hoe kolonisatie de Griekse cultuur verspreidde.
Modelantwoord: Grieken stichtten kolonies rond de Middellandse Zee en de Zwarte Zee en namen hun gewoontes, goden en gebruiken mee. Daardoor kwamen andere mensen in aanraking met de Griekse cultuur, bijvoorbeeld met tempels en beelden. Geen automatische controle: bespreek enkele antwoorden. ± 2 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
V R A A G 2
Waarom noemden de Grieken anderen barbaren? (Kies de beste uitleg.)
Ze verstonden hun taal niet en vonden hun eigen cultuur beter
Ze vonden andere culturen beter dan hun eigen cultuur
Ze wilden hen graag tot vrienden maken
Alleen kolonisten werden zo genoemd
Goed is A. Barbaren zijn niet-Grieken, genoemd naar hun voor Grieken onverstaanbare taal; de Grieken vonden hun eigen cultuur superieur. B is het omgekeerde; D klopt niet: alle niet-Grieken waren barbaren. ± 1 min.
Vul het juiste woord in.
Het Parthenon in Athene is een voorbeeld van klassieke bouwkunst.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
V R A A G 3
Het Parthenon is klassiek: Grieks van stijl, met zuilen. ± 1 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
Alexander de Grote · detail van een Romeins mozaïek, naar een Grieks voorbeeld uit de 4e eeuw v.C.
Alexander de Grote
Rond 330 v.C. veroverde Alexander de Grote een enorm gebied: van Griekenland tot India.
Hij stichtte steden naar het voorbeeld van de Griekse stadstaten, met tempels en theaters. Ook bracht hij de Griekse taal en gebruiken mee.
Alexander was koning van Macedonië. Het mozaïek is gemaakt in Pompeii, in Romeinse tijd, en is waarschijnlijk een kopie van een Grieks schilderij; je ziet hem hier in de strijd tegen de Perzen. Vraag: wat doe je als je een gebied verovert, en wat brengt hij mee? ± 3 min. Image credit: Onbekende maker, publiek domein, via Wikimedia Commons
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
Het rijk van Alexander
Het rijk van Alexander · kaart van rond 1900, in geel zijn de veroverde gebieden
L E G E N D A
Gebied dat Alexander veroverde
Egypt: Egypte. Persia: Perzië. Black Sea: Zwarte Zee.
Laat de route zien: van Macedonië en Griekenland via Egypte en Perzië tot aan de Indus (India). Overal waar Alexander kwam, kwam Griekse taal en cultuur. De kaart is Engelstalig en laat de omvang zien rond het moment dat hij het Perzische Rijk had veroverd. ± 2 min. Image credit: George Willis Botsford, publiek domein, via Wikimedia Commons
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
Waarom is de Griekse cultuur belangrijk?
In het Westen vinden we de Griekse cultuur belangrijk. Veel van onze ideeën over democratie, wetenschap en kunst komen uit de Griekse tijd.
De Grieken legden de basis voor veel dat we vanzelfsprekend vinden. Daarom blijven we hun cultuur bestuderen.
Verbind met §2.2 (democratie) en §2.3 (wetenschap en filosofie). Vraag: welk voorbeeld uit je eigen leven komt van de Grieken? (theater, Olympische Spelen, woorden als 'filosofie'). ± 2 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
O N T H O U D
Alexander verspreidde de Griekse cultuur tot in India, en in het Westen bouwen we er nog op voort.
Twee delen: de veroveringen van Alexander en het blijvende belang. ± 1 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
V R A A G 4
Wat deed Alexander met de steden die hij stichtte?
Hij bouwde er Griekse tempels en theaters
Hij liet ze leegstaan
Hij bouwde er alleen Perzische paleizen
Hij verbood er alle goden
Goed is A: hij richtte ze in naar het voorbeeld van Griekse stadstaten en bracht de Griekse taal en gebruiken. ± 1 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
V R A A G 5
Zet in de goede volgorde, van vroeg naar laat.
3000, 800, 600, 500, 425 en 330 v.C. Let op: de wetenschap begint (600 v.C.) vóór de democratie (500 v.C.). ± 2 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
V R A A G 6
Waarom vinden mensen in het Westen de Griekse cultuur belangrijk?
Modelantwoord: de Griekse cultuur vormt de basis voor veel van onze beschaving, zoals democratie, filosofie, wetenschap en kunst. Bespreek enkele antwoorden. ± 2 min.
§ 2 . 4
De verspreiding van de Griekse cultuur
Begrippen
Oudheid
Tijdperk vanaf ongeveer 3000 v.C. van grote beschavingen
Klassieke cultuur
De cultuur van de oude Grieken
Kolonisatie
Het stichten van nieuwe nederzettingen elders
Kolonie
Een nieuwe nederzetting buiten het eigen land
Barbaren
Alle niet-Grieken; hun taal klonk als gebrabbel
Bouw- en beeldhouwkunst
Tempels en realistische beelden
Alexander de Grote
Veroverde rond 330 v.C. een rijk tot India
Loop de begrippen langs en laat leerlingen elk begrip in een eigen zin gebruiken. ± 2 min.
