Motieven ontdekkingsreizen

De ontdekkingsreizen


1 / 100
volgende
Slide 1: Slide
newEditorgeschiedenisSecundair onderwijsAlgemeen secundair onderwijsLeerjaar 4

In deze les zitten 100 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

De ontdekkingsreizen


Wat weet je over de ontdekkingsreizen?

Stelling

Ontdekkingsreizigers gingen vooral op reis voor avontuur.

Stelling

Ontdekkingsreizigers waren helden.

Stelling

Ontdekkingsreizen waren goed voor iedereen..

Stelling

Ik zou zelf meegaan op zo’n ontdekkingsreis.

Vroegmoderne tijd

Rond 1500 stopt de tijd van de middeleeuwen en begint de vroegmoderne tijd: de periode tussen 1500 - 1800.

Het was een tijd van grote veranderingen.

Economisch: Samenleving veranderde van een autarkisch en agrarische samenleving naar een landbouw-stedelijke samenleving. 







Er kwam een nieuwe bevolkingsgroep op (de burgerij) en zij verdienden hun geld door middel van handel en ambacht drijven. Dit werd op een steeds grotere schaal gedaan. Eerste stappen naar wereldwijde handel werd gezet. 




Politiek: De burgerij kreeg steeds meer (maar niet heel veel) te zeggen in de politiek. De adel en de kerk moesten dus meer rekening houden met de burgerij. De macht van de kerk brokkelde echter sterker af dan die van de adel. 


Sociaal: 

Middeleeuwse praktijken als horigheid en hofstelsel vielen weg. De horige boeren kregen een beter bestaan omdat ze nu in steden als ambachtslieden gingen werken. 


Religieus: De mens stelt zich centraal. Wetenschappelijk denken en persoonlijke vrijheden staan voorop. Er is geen breuk met het christendom maar wel een nieuwe houding ten opzichte van het christendom. 

Galileo before the Holy Office - Joseph Nicolas Robert Fleury

De ontdekkingsreizen


...zijn van alle tijden!


De Feniciërs

Vikingen

Marco Polo - ontdekkingsreiziger met fantasie


Reisverslag van Ibn Batuta

Ibn Batuta

  • Marokkaanse wereldreiziger

  • In de 14de eeuw reisde hij de bekende wereld af van West-Europa tot China

  • In één van zijn reisverslagen gaf hij een omschrijving van Samarkand. 




Zheng He

De 'ontdekkingsreizen'

Waarom spreken we over 'ontdekkingrezigers en 'ontdekkingen'?

De 'ontdekkingsreizen'

De gebieden waren bewoond door een bevolking. De ontdekking is dus enkel het perspectief van Europa en dus niet voor iedereen.


Ook de gevolgen van de ontdekkingen spelen mee... het blijft niet bij ontdekken. Het wordt ook koloniseren.

Wat betekent koloniseren?

De gebieden worden ingenomen en veroverd om er economisch en politieke voordelen bij te halen.

Onderzoeksvraag

Wat leidde tot de ontdekkingsreizen in de 15e-16e eeuw?

Dus:

Waarom gingen de Europeanen  op ontdekkingstocht?


1. Economische redenen


In de 11e en 12e eeuw lag de handel vooral aan de randen van Europa.

Italiaanse en Spaanse steden handelden langs de Middellandse Zee.

Italiaanse handelaars dreven handel met het Byzantijnse Rijk en Arabische handelaars.

In Zuid-Spanje waren er tot het einde van de 15e eeuw islamitische koninkrijken met goede handelscontacten met het Midden-Oosten.

Via de Zijderoute kwamen goederen uit China stap voor stap naar Europa.


Europa stond niet centraal in de handel; de Middellandse Zee verbond Europa met Azië en Noord-Afrika.

winstgevende handel!


De val van Constantinopel in 1453 was een belangrijk breukmoment.

Het Ottomaanse Rijk controleerde voortaan de handelsroutes tussen Europa en Azië.

Aziatische goederen waren al duur door de lange reis en de vele Arabische en andere tussenhandelaars.

Daarbovenop moesten Europese handelaars nu ook meer tol en belastingen betalen aan het Ottomaanse Rijk, waardoor de prijzen nog stegen.

Op welke manier kwamen de Europeanen voor 1500 aan specerijen? Welk economisch nadeel had dit?

2. Politieke motief

Expansie - uitbreiding

De vorsten willen meer macht!
Meer gebied = meer prestige = meer opbrengsten!

Geld nodig voor:

- Centralisatiepolitiek

*De koning wilde zelf wetten maken, belastingen innen en een leger hebben.

Dit kostte veel geld.


Ontdekkingsreizen leverden:

nieuwe inkomsten (handel, belastingen)

prestige en politieke invloed


Europese politiek

* Oorlogsvoering

3. Religieuze motieven

Christelijke expansie in Zuid-Europa


Reconquista van het Iberisch schiereiland tussen de 8ste en 15de eeuw. 


De Val  van Granada  (1492)  betekende het einde van de Reconquista. 


Wat was de Reconquista?

Herovering van Spanje op de Moren (moslims)

Welk verband is er tussen Reconquista en de ontdekkingsreizen?

De ontdekkingsreizen kunnen gezien worden als een verderzetting van de Reconquista

Welk belangrijk motief voor de ontdekkingsreizen en kolonisatie wordt hier aangehaald?

De verspreiding van het christelijke geloof

4. Technologische uitvindingen



Nood aan: 

1. Betere schepen waarmee je op de oceaan kan

2. Betere kaarten

3. Navigatiemiddelen!

Mythes van zeemonsters en kokende oceanen...

Middeleeuwse wereldkaart

Een zogenaamde ‘OT-kaart’


Met daarop Europa, Afrika en Azië en als middelpunt: Jeruzalem!


OT- kaart

(Je ziet een O en een T)

Hierbij de kerngedachte van de kerk over het belang van geografische kennis over de wereld nog eens schematisch uitgedrukt. (Zelfs het paradijs is aangegeven...)


De kaart is dus religieus bedoeld!



Welke hulpmiddelen om te navigeren vind je hier?

Spoel met daarop een touw met daarin knopen gelegd.

Op het einde was een plank bevestigd. 

Hiermee kon men de afgelegde afstand meten: het log

Jacobsstaf of kwadrant: met deze instrumenten kunnen hoeken op aarde of aan de hemel, of de hoek tussen twee hemellichamen, bijvoorbeeld tussen de maan een een ster, of de hoogte van een hemels object boven de horizon bepaald worden.

Galei: schip met roeiriemen en driehoekige zeilen

Snel

MAAR: kon grote golven van oceaan niet trotseren

Kogge: hoge boeg, 1 mast en vierkanten zeil

Te zwaar, traag en onstabiel om in de volle oceaan te varen



Oorzaken (motieven) opbloei ontdekkingsreizen:


Zoektocht naar een nieuwe route

Economie: Producten uit Oosten leverden veel geld op

Religie: Europeanen wilden christendom verspreiden



Politiek: expansie zorgde ervoor dat vorsten hun macht uit konden breiden: expansie

Techniek: nieuwe uitvindingen zoals kompas en het astrolabium maakte reizen makkelijker

Kennis: Nieuwe kaarten van de wereld. Daarnaast kennis van de klassieke oudheid



De grote aardrijkskundige ontdekkingen

Niemand wist hoe Afrika eruit zag!


Tot 1434: geen enkele zeevaarder voorbij Kaap Bojador

De Portugezen zoeken de weg rond Afrika

Hendrik de Zeevaarder 

(Portugal - 1394-1460)

Zoon van koning Jan van Portugal

Sticht internationaal zeevaartcentrum

  • navigatiegegevens verzamelen

  • laat kaarten maken

  • Verbeteren scheepsbouw

Sponsort ontdekkingsreizen


Motieven:

  • cultureel: christendom verspreiden

  • Politiek: moren bestrijden, wereldrijk

  • Economisch: goudmijnen en handel

  • Cultureel: nieuwsgierigheid




Bartholomeus Diaz - 1488

Vasco Da Gama - 1498

Bereikte als eerste Indië





Geeft dit monument een accuraat beeld van de ontdekkingsreizen?

Nee, dit monument geeft geen volledig accuraat beeld van de ontdekkingsreizen.

Het toont vooral een positief en heroïsch beeld van de Portugese ontdekkingen.


Het monument werd ontworpen tijdens de dictatuur van Salazar

De bedoeling was om het Portugese verleden te verheerlijken

Ontdekkingsreizigers worden afgebeeld als helden

Negatieve gevolgen ontbreken:

geweld

slavernij

uitbuiting van lokale bevolking

Het monument toont maar één kant van het verhaal.

De Spanjaarden zoeken via het Westen


Welke raad gaf Toscanelli hier aan de Portugezen?


Geef 2 redenen waarom de Portugezen niet ingingen op de raadgeving van Toscanelli


Welke raad gaf Toscanelli hier aan de Portugezen?

Toscanelli zegt hiermee dat de Portugezen hetzelfde land zullen vinden als ze óf naar het Oosten varen (of reizen over land) óf naar het Westen varen.

Geef 2 redenen waarom de Portugezen niet ingingen op de raadgeving van Toscanelli

- Portugezen gingen al langs het Oosten

- Langere weg/onzeker

De reis van Columbus

Paolo Toscanelli maakte in 1474 een wereldkaart

Volgens hem was Indië via het westen bereikbaar

Columbus baseerde zich op deze kaart

Hij dacht dat de aarde kleiner was dan in werkelijkheid

Daarom geloofde hij dat de reis maar enkele dagen zou duren


3 augustus 1492: vertrek uit Spanje

12 oktober 1492: aankomst op land

Columbus noemt het eiland San Salvador

Hij denkt dat hij Japan heeft bereikt

In werkelijkheid kwam hij aan op de Bahama’s

Ontmoeting met de lokale bevolking

Columbus denkt dat hij in Indië is

Hij noemt de lokale bevolking ‘indianen’

Tijdens latere reizen bereikt hij:

- Midden-Amerika

- Zuid-Amerika

Toch blijft hij geloven dat hij nabij Azië is

De naam ‘indianen’ is gebaseerd op een vergissing

Hoe kijken we daar vandaag naar?

De mensen die Columbus ontmoette:

leefden al duizenden jaren in Amerika

hadden eigen culturen, talen en samenlevingen

Daarom spreken we vandaag liever over:

inheemse bevolking

inheemse volkeren van Amerika

De term ‘indianen’ is eurocentrisch




Amerigo vespucci


Columbus gaf nooit toe dat hij een nieuw continent ontdekte


De ontdekking van Amerika was voor hem een onbedoeld gevolg


Hij bleef geloven dat hij Azië had bereikt


De naam Amerika komt van:


Amerigo Vespucci

Duitse cartograaf noemt het gebied zo in 1507

Historisch denken: Gelijktijdigheid



Spaanse en Portugese ontdekkingsreizen gebeurden tegelijk

Portugal:

zocht een zeeweg rond Afrika

bereikt Indië in 1498 (Vasco da Gama)

Spanje:

zoekt een westelijke route

Columbus bereikt Amerika in 1492

➡️ Portugal bereikt zijn doel

➡️ Spanje ontdekt toevallig een nieuw continent

Historisch denken: Onbedoeld gevolg


Doel van Columbus: Indië bereiken

Resultaat: Amerika

Dat was niet gepland


Voorbeelden:

Ontdekking van Amerika

Benaming ‘indianen’


➡️ Beide zijn het gevolg van een vergissing

Historisch denken: Standplaatsgebondenheid


Columbus keek naar de wereld met:

- kennis van de 15e eeuw

- Europese overtuigingen


Hij kon niet weten dat hij in Amerika was

Vandaag weten wij meer → ander perspectief


➡️ Oordelen met onze kennis heet presentisme

Dat moeten we vermijden

Historisch denken: Historisch denken: Toeval


Columbus had geen exacte oriëntatie


Het was toeval dat hij:

-San Salvador bereikte

- de juiste eilanden aandeed

- Ook de naam ‘indianen’ is toeval:

- gebaseerd op zijn verkeerde overtuiging


➡️ Toeval speelde een grote rol bij de ontdekking van Amerika



Noem 3 zaken die je bijgeleerd hebt


Welk beeld krijg je van Columbus na het zien van dit filmpje?

30

second

Standplaatsgebondenheid/

identiteit

Bewust zijn van de standplaats van de maker van de bron/de gespeelde rol stimuleert de betrouwbaarheid en geloofwaardigheid:

-geslacht/leeftijd/politieke voorkeur/eigen geschiedenis/vrienden/land/buurt/familie/religie/sociale status/etnische achtergrond//economische positie etc....bepalen keuzes van mensen

Standplaatsgebondenheid/

identiteit

Bewust zijn van de standplaats van de lezer/interpretator van de bron.

-geslacht/leeftijd/politieke voorkeur/eigen geschiedenis/vrienden/land/buurt/familie/religie/sociale status/etnische achtergrond//economische positie etc....bepalen keuzes van mensen

Verdeel en heers: verdelen van de nieuwe wereld

Invloed van de paus

Toen de Portugese koning Johan II vernam dat Columbus nieuwe eilanden in de Atlantische

oceaan ontdekt had, verkondigde hij dat deze rechtmatig aan Portugal toekwamen omdat ze zo dicht bij de Azoren lagen.

De paus loste het probleem op door in het verdrag van

Tordesillas een grens tussen de Spaanse en de Portugese invloedzone af te bakenen.

Deze demarcatielijn lag op 46° 37’ westerlengte.
Ten westen van die lijn gold de Spaanse invloed,

ten oosten die van Portugal.


Wat voor macht kende de paus zich toe, af te leiden uit dit document?

De koloniserende landen zullen in hun kolonies een handelsmonopolie vestigen. Wat betekent dat?

Dit principe heet 'mare clausum'. Wat betekent dit?

Welk principe is daar het tegenovergestelde van?


Van welk principe is de paus blijkbaar voorstander?

Duid in de tekst de zin aan die daarop wijst.

Welke vraag kan je je hierbij stellen?

Magalhaes

Portugees


vaart als eerste de wereld helemaal rond (1519-1522)


Hij kan dus bewijzen dat de aarde rond was !

Het gevolg van deze reis was dat er ook in het Verre Oosten een scheidslijn moest

worden getrokken tussen Spaans en Portugees gebied.
Dit gebeurde in 1529 in Zaragoza.

verdrag van Tordesillas 1494


Conflict

Frankrijk, Engeland en de Verenigde Provinciën (Nederland) mengen zich in de race om kolonies

Kolonialisme

Betekenis:

  • Als een land heerst over een buitenlands grondgebied om er geld aan te verdienen.

Wat is een factorij?

A

Versterkt handelsfort

B

Overdekte markt

C

Luxe hotel voor matrozen

D

Fabriek voor zijde

Spanjaarden in Amerika 


  • Inca's en Azteken (en afstammelingen vd Maya's) worden verdreven door de Spanjaarden..

  • Europeanen trekken naar de koloniën

  • Zij stichten plantages en mijnen en verdienen zo veel geld.

  • Ze dwingen de bevolking voor zich te werken

Portugese kolonisatie:

* Kleinere gebieden langs zeeroutes (m.u.v. Brazilië)

* Stichten van handelsposten/factorijen

* Beheersen van handelsroutes

Spaanse kolonisatie:

* Veroveren groot rijk in Midden-en Zuid-Amerika

* plunderen rijkdommen

* Plantages en mijnen (dwangarbeid plaatselijke bevolking)

Begrippen uit deze les

* kolonie

* koloniseren

* reconquista

* kerstening

* Moren

* kompas

* karveel

* kogge

* mare clausum

* factorijen

* val van Granada

* Verdrag van Tordesillas

* Verdrag van Zaragoza

* standplaatsgebondenheid

Personen uit deze les


  • Hendrik de Zeevaarder

  • Bartolomeo Diaz

  • Vasco Da Gama

  • Christoffel Columbus

  • Amerigo Vespucci

  • Magelhaen 

Leg uit waarom Portugal akkoord ging met het Verdrag van Tordesillas.

Leg uit wat het economische motief was om op ontdekkingsreis te gaan.

Wat betekent handelskapitalisme?

A

Geld geven aan een goed doel

B

Geld meteen uitgeven

C

Geld investeren om winst te maken

D

Geld geven aan Mnr Holland

Noem twee redenen waarom Hendrik de Zeevaarder ontdekkingsreizen stimuleerde.

Tussen de nieuwe wetenschappelijke belangstelling en de Europese expansie in de zestiende eeuw bestond een verband. Licht dit verband toe, door uit te leggen: - Waardoor de nieuwe wetenschappelijke belangstelling de Europese expansie bevorderde en; - Waardoor de Europese expansie de wetenschappelijke belangstelling bevorderde.

Wat is een factorij oftewel een handelspost?