De ontdekkingsreizen
De ontdekkingsreizen
Wat weet je over de ontdekkingsreizen?
Stelling
Ontdekkingsreizigers gingen vooral op reis voor avontuur.
Stelling
Ontdekkingsreizigers waren helden.
Stelling
Ontdekkingsreizen waren goed voor iedereen..
Stelling
Ik zou zelf meegaan op zo’n ontdekkingsreis.
Vroegmoderne tijd
Rond 1500 stopt de tijd van de middeleeuwen en begint de vroegmoderne tijd: de periode tussen 1500 - 1800.
Het was een tijd van grote veranderingen.
Economisch: Samenleving veranderde van een autarkisch en agrarische samenleving naar een landbouw-stedelijke samenleving.
Er kwam een nieuwe bevolkingsgroep op (de burgerij) en zij verdienden hun geld door middel van handel en ambacht drijven. Dit werd op een steeds grotere schaal gedaan. Eerste stappen naar wereldwijde handel werd gezet.
Politiek: De burgerij kreeg steeds meer (maar niet heel veel) te zeggen in de politiek. De adel en de kerk moesten dus meer rekening houden met de burgerij. De macht van de kerk brokkelde echter sterker af dan die van de adel.
Sociaal:
Middeleeuwse praktijken als horigheid en hofstelsel vielen weg. De horige boeren kregen een beter bestaan omdat ze nu in steden als ambachtslieden gingen werken.
Religieus: De mens stelt zich centraal. Wetenschappelijk denken en persoonlijke vrijheden staan voorop. Er is geen breuk met het christendom maar wel een nieuwe houding ten opzichte van het christendom.
Galileo before the Holy Office - Joseph Nicolas Robert Fleury
De ontdekkingsreizen
...zijn van alle tijden!
De Feniciërs
Vikingen
Marco Polo - ontdekkingsreiziger met fantasie
Reisverslag van Ibn Batuta
Ibn Batuta
Marokkaanse wereldreiziger
In de 14de eeuw reisde hij de bekende wereld af van West-Europa tot China
In één van zijn reisverslagen gaf hij een omschrijving van Samarkand.
Zheng He
De 'ontdekkingsreizen'
Waarom spreken we over 'ontdekkingrezigers en 'ontdekkingen'?
De 'ontdekkingsreizen'
De gebieden waren bewoond door een bevolking. De ontdekking is dus enkel het perspectief van Europa en dus niet voor iedereen.
Ook de gevolgen van de ontdekkingen spelen mee... het blijft niet bij ontdekken. Het wordt ook koloniseren.
Wat betekent koloniseren?
De gebieden worden ingenomen en veroverd om er economisch en politieke voordelen bij te halen.
Onderzoeksvraag
Wat leidde tot de ontdekkingsreizen in de 15e-16e eeuw?
Dus:
Waarom gingen de Europeanen op ontdekkingstocht?
1. Economische redenen
In de 11e en 12e eeuw lag de handel vooral aan de randen van Europa.
Italiaanse en Spaanse steden handelden langs de Middellandse Zee.
Italiaanse handelaars dreven handel met het Byzantijnse Rijk en Arabische handelaars.
In Zuid-Spanje waren er tot het einde van de 15e eeuw islamitische koninkrijken met goede handelscontacten met het Midden-Oosten.
Via de Zijderoute kwamen goederen uit China stap voor stap naar Europa.
Europa stond niet centraal in de handel; de Middellandse Zee verbond Europa met Azië en Noord-Afrika.
winstgevende handel!
De val van Constantinopel in 1453 was een belangrijk breukmoment.
Het Ottomaanse Rijk controleerde voortaan de handelsroutes tussen Europa en Azië.
Aziatische goederen waren al duur door de lange reis en de vele Arabische en andere tussenhandelaars.
Daarbovenop moesten Europese handelaars nu ook meer tol en belastingen betalen aan het Ottomaanse Rijk, waardoor de prijzen nog stegen.
Op welke manier kwamen de Europeanen voor 1500 aan specerijen? Welk economisch nadeel had dit?
2. Politieke motief
Expansie - uitbreiding
De vorsten willen meer macht!
Meer gebied = meer prestige = meer opbrengsten!
Geld nodig voor:
- Centralisatiepolitiek
*De koning wilde zelf wetten maken, belastingen innen en een leger hebben.
Dit kostte veel geld.
Ontdekkingsreizen leverden:
nieuwe inkomsten (handel, belastingen)
prestige en politieke invloed
Europese politiek
* Oorlogsvoering
3. Religieuze motieven
Christelijke expansie in Zuid-Europa
Reconquista van het Iberisch schiereiland tussen de 8ste en 15de eeuw.
De Val van Granada (1492) betekende het einde van de Reconquista.
Wat was de Reconquista?
Herovering van Spanje op de Moren (moslims)
Welk verband is er tussen Reconquista en de ontdekkingsreizen?
De ontdekkingsreizen kunnen gezien worden als een verderzetting van de Reconquista
Welk belangrijk motief voor de ontdekkingsreizen en kolonisatie wordt hier aangehaald?
De verspreiding van het christelijke geloof
4. Technologische uitvindingen
Nood aan:
1. Betere schepen waarmee je op de oceaan kan
2. Betere kaarten
3. Navigatiemiddelen!
Mythes van zeemonsters en kokende oceanen...
Middeleeuwse wereldkaart
Een zogenaamde ‘OT-kaart’
Met daarop Europa, Afrika en Azië en als middelpunt: Jeruzalem!
OT- kaart
(Je ziet een O en een T)
Hierbij de kerngedachte van de kerk over het belang van geografische kennis over de wereld nog eens schematisch uitgedrukt. (Zelfs het paradijs is aangegeven...)
De kaart is dus religieus bedoeld!
Welke hulpmiddelen om te navigeren vind je hier?
Spoel met daarop een touw met daarin knopen gelegd.
Op het einde was een plank bevestigd.
Hiermee kon men de afgelegde afstand meten: het log
Jacobsstaf of kwadrant: met deze instrumenten kunnen hoeken op aarde of aan de hemel, of de hoek tussen twee hemellichamen, bijvoorbeeld tussen de maan een een ster, of de hoogte van een hemels object boven de horizon bepaald worden.
Galei: schip met roeiriemen en driehoekige zeilen
Snel
MAAR: kon grote golven van oceaan niet trotseren
Kogge: hoge boeg, 1 mast en vierkanten zeil
Te zwaar, traag en onstabiel om in de volle oceaan te varen
Oorzaken (motieven) opbloei ontdekkingsreizen:
Zoektocht naar een nieuwe route
Economie: Producten uit Oosten leverden veel geld op
Religie: Europeanen wilden christendom verspreiden
Politiek: expansie zorgde ervoor dat vorsten hun macht uit konden breiden: expansie
Techniek: nieuwe uitvindingen zoals kompas en het astrolabium maakte reizen makkelijker
Kennis: Nieuwe kaarten van de wereld. Daarnaast kennis van de klassieke oudheid
De grote aardrijkskundige ontdekkingen
Niemand wist hoe Afrika eruit zag!
Tot 1434: geen enkele zeevaarder voorbij Kaap Bojador
De Portugezen zoeken de weg rond Afrika
Hendrik de Zeevaarder
(Portugal - 1394-1460)
Zoon van koning Jan van Portugal
Sticht internationaal zeevaartcentrum
navigatiegegevens verzamelen
laat kaarten maken
Verbeteren scheepsbouw
Sponsort ontdekkingsreizen
Motieven:
cultureel: christendom verspreiden
Politiek: moren bestrijden, wereldrijk
Economisch: goudmijnen en handel
Cultureel: nieuwsgierigheid
Bartholomeus Diaz - 1488
Vasco Da Gama - 1498
Bereikte als eerste Indië
Geeft dit monument een accuraat beeld van de ontdekkingsreizen?
Nee, dit monument geeft geen volledig accuraat beeld van de ontdekkingsreizen.
Het toont vooral een positief en heroïsch beeld van de Portugese ontdekkingen.
Het monument werd ontworpen tijdens de dictatuur van Salazar
De bedoeling was om het Portugese verleden te verheerlijken
Ontdekkingsreizigers worden afgebeeld als helden
Negatieve gevolgen ontbreken:
geweld
slavernij
uitbuiting van lokale bevolking
Het monument toont maar één kant van het verhaal.
De Spanjaarden zoeken via het Westen
Welke raad gaf Toscanelli hier aan de Portugezen?
Geef 2 redenen waarom de Portugezen niet ingingen op de raadgeving van Toscanelli
Welke raad gaf Toscanelli hier aan de Portugezen?
Toscanelli zegt hiermee dat de Portugezen hetzelfde land zullen vinden als ze óf naar het Oosten varen (of reizen over land) óf naar het Westen varen.
Geef 2 redenen waarom de Portugezen niet ingingen op de raadgeving van Toscanelli
- Portugezen gingen al langs het Oosten
- Langere weg/onzeker
De reis van Columbus
Paolo Toscanelli maakte in 1474 een wereldkaart
Volgens hem was Indië via het westen bereikbaar
Columbus baseerde zich op deze kaart
Hij dacht dat de aarde kleiner was dan in werkelijkheid
Daarom geloofde hij dat de reis maar enkele dagen zou duren
3 augustus 1492: vertrek uit Spanje
12 oktober 1492: aankomst op land
Columbus noemt het eiland San Salvador
Hij denkt dat hij Japan heeft bereikt
In werkelijkheid kwam hij aan op de Bahama’s
Ontmoeting met de lokale bevolking
Columbus denkt dat hij in Indië is
Hij noemt de lokale bevolking ‘indianen’
Tijdens latere reizen bereikt hij:
- Midden-Amerika
- Zuid-Amerika
Toch blijft hij geloven dat hij nabij Azië is
De naam ‘indianen’ is gebaseerd op een vergissing
Hoe kijken we daar vandaag naar?
De mensen die Columbus ontmoette:
leefden al duizenden jaren in Amerika
hadden eigen culturen, talen en samenlevingen
Daarom spreken we vandaag liever over:
inheemse bevolking
inheemse volkeren van Amerika
De term ‘indianen’ is eurocentrisch
Amerigo vespucci
Columbus gaf nooit toe dat hij een nieuw continent ontdekte
De ontdekking van Amerika was voor hem een onbedoeld gevolg
Hij bleef geloven dat hij Azië had bereikt
De naam Amerika komt van:
Amerigo Vespucci
Duitse cartograaf noemt het gebied zo in 1507
Historisch denken: Gelijktijdigheid
Spaanse en Portugese ontdekkingsreizen gebeurden tegelijk
Portugal:
zocht een zeeweg rond Afrika
bereikt Indië in 1498 (Vasco da Gama)
Spanje:
zoekt een westelijke route
Columbus bereikt Amerika in 1492
➡️ Portugal bereikt zijn doel
➡️ Spanje ontdekt toevallig een nieuw continent
Historisch denken: Onbedoeld gevolg
Doel van Columbus: Indië bereiken
Resultaat: Amerika
Dat was niet gepland
Voorbeelden:
Ontdekking van Amerika
Benaming ‘indianen’
➡️ Beide zijn het gevolg van een vergissing
Historisch denken: Standplaatsgebondenheid
Columbus keek naar de wereld met:
- kennis van de 15e eeuw
- Europese overtuigingen
Hij kon niet weten dat hij in Amerika was
Vandaag weten wij meer → ander perspectief
➡️ Oordelen met onze kennis heet presentisme
Dat moeten we vermijden
Historisch denken: Historisch denken: Toeval
Columbus had geen exacte oriëntatie
Het was toeval dat hij:
-San Salvador bereikte
- de juiste eilanden aandeed
- Ook de naam ‘indianen’ is toeval:
- gebaseerd op zijn verkeerde overtuiging
➡️ Toeval speelde een grote rol bij de ontdekking van Amerika
Noem 3 zaken die je bijgeleerd hebt
Welk beeld krijg je van Columbus na het zien van dit filmpje?
second
Standplaatsgebondenheid/
identiteit
Bewust zijn van de standplaats van de maker van de bron/de gespeelde rol stimuleert de betrouwbaarheid en geloofwaardigheid:
-geslacht/leeftijd/politieke voorkeur/eigen geschiedenis/vrienden/land/buurt/familie/religie/sociale status/etnische achtergrond//economische positie etc....bepalen keuzes van mensen
Standplaatsgebondenheid/
identiteit
Bewust zijn van de standplaats van de lezer/interpretator van de bron.
-geslacht/leeftijd/politieke voorkeur/eigen geschiedenis/vrienden/land/buurt/familie/religie/sociale status/etnische achtergrond//economische positie etc....bepalen keuzes van mensen
Verdeel en heers: verdelen van de nieuwe wereld
Invloed van de paus
Toen de Portugese koning Johan II vernam dat Columbus nieuwe eilanden in de Atlantische
oceaan ontdekt had, verkondigde hij dat deze rechtmatig aan Portugal toekwamen omdat ze zo dicht bij de Azoren lagen.
De paus loste het probleem op door in het verdrag van
Tordesillas een grens tussen de Spaanse en de Portugese invloedzone af te bakenen.
Deze demarcatielijn lag op 46° 37’ westerlengte.
Ten westen van die lijn gold de Spaanse invloed,
ten oosten die van Portugal.
Wat voor macht kende de paus zich toe, af te leiden uit dit document?
De koloniserende landen zullen in hun kolonies een handelsmonopolie vestigen. Wat betekent dat?
Dit principe heet 'mare clausum'. Wat betekent dit?
Welk principe is daar het tegenovergestelde van?
Van welk principe is de paus blijkbaar voorstander?
Duid in de tekst de zin aan die daarop wijst.
Welke vraag kan je je hierbij stellen?
Magalhaes
Portugees
vaart als eerste de wereld helemaal rond (1519-1522)
Hij kan dus bewijzen dat de aarde rond was !
Het gevolg van deze reis was dat er ook in het Verre Oosten een scheidslijn moest
worden getrokken tussen Spaans en Portugees gebied.
Dit gebeurde in 1529 in Zaragoza.
verdrag van Tordesillas 1494
Conflict
Frankrijk, Engeland en de Verenigde Provinciën (Nederland) mengen zich in de race om kolonies
Kolonialisme
Betekenis:
Als een land heerst over een buitenlands grondgebied om er geld aan te verdienen.
Wat is een factorij?
Versterkt handelsfort
Overdekte markt
Luxe hotel voor matrozen
Fabriek voor zijde
Spanjaarden in Amerika
Inca's en Azteken (en afstammelingen vd Maya's) worden verdreven door de Spanjaarden..
Europeanen trekken naar de koloniën
Zij stichten plantages en mijnen en verdienen zo veel geld.
Ze dwingen de bevolking voor zich te werken
Portugese kolonisatie:
* Kleinere gebieden langs zeeroutes (m.u.v. Brazilië)
* Stichten van handelsposten/factorijen
* Beheersen van handelsroutes
Spaanse kolonisatie:
* Veroveren groot rijk in Midden-en Zuid-Amerika
* plunderen rijkdommen
* Plantages en mijnen (dwangarbeid plaatselijke bevolking)
Begrippen uit deze les
* kolonie
* koloniseren
* reconquista
* kerstening
* Moren
* kompas
* karveel
* kogge
* mare clausum
* factorijen
* val van Granada
* Verdrag van Tordesillas
* Verdrag van Zaragoza
* standplaatsgebondenheid
Personen uit deze les
Hendrik de Zeevaarder
Bartolomeo Diaz
Vasco Da Gama
Christoffel Columbus
Amerigo Vespucci
Magelhaen
Leg uit waarom Portugal akkoord ging met het Verdrag van Tordesillas.
Leg uit wat het economische motief was om op ontdekkingsreis te gaan.
Wat betekent handelskapitalisme?
Geld geven aan een goed doel
Geld meteen uitgeven
Geld investeren om winst te maken
Geld geven aan Mnr Holland
Noem twee redenen waarom Hendrik de Zeevaarder ontdekkingsreizen stimuleerde.
Tussen de nieuwe wetenschappelijke belangstelling en de Europese expansie in de zestiende eeuw bestond een verband. Licht dit verband toe, door uit te leggen: - Waardoor de nieuwe wetenschappelijke belangstelling de Europese expansie bevorderde en; - Waardoor de Europese expansie de wetenschappelijke belangstelling bevorderde.
Wat is een factorij oftewel een handelspost?