Paragraaf 2: verwijswoorden

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 4

Wat gaan we doen?

• Terugblik vorige paragraaf

• Leerdoelen verwijswoorden

• Paragraaf 2: verwijswoorden

• 1.    Verkeerd woordgeslacht
  2.    Hen / hun / ze
  3.    Dat / wat
  4.    Wie … / …waar
  5.    Onduidelijk verwezen

• Maak de nulmeting over verwijswoorden 

Terugblik vorige les

1. Welke 5 dubbelopfouten hebben we vorige les behandeld?

2. Wat is het verschil tussen een pleonasme en een tautologie?

3. Schrijf op welke fout wordt gemaakt en verbeter de zin.

• De politie wil voorkomen dat er geen demonstranten zijn.

• De aandelenkoers is gisteren omlaag gekelderd.

• Wat weegt deze koffer zwaar!

Pleonasme

Tautologie

Voordat je de toets maakt, moet je eerst goed leren. 

Hij liep eenzaam en verlaten door de stille straten tijdens de avondklok. 

Soms kan het Max Verstappen weleens overkomen dat hij niet wint. 

Tijdens hun dagelijkse ronde vonden de agenten het dode lijk in de berm liggen. 

Het moet eens een keer ophouden met die nutteloze verspilling van plastic!

Hij heeft al maandenlang een achterstallige schuld bij zijn ouders.

Leerdoelen paragraaf 2

• Ik ken de regels voor het gebruik van verwijswoorden;

• Ik kan verwijswoorden gebruiken die passen bij het antecedent;

• Ik kan een onjuist en onduidelijk verwijswoord herkennen en verbeteren;

Blz. 133 / 134 reader

Soorten fouten met verwijswoorden

1. Verkeerd woordgeslacht

2. Hen / hun 

3. Dat / wat

4. Wie … / …waar

5. Onduidelijk verwezen

Antecedent: woord of woordgroep waar je naar verwijst

1. Verkeerd woordgeslacht

De selectiecommissie heeft zijn besluit gisteren genomen. 

Het antieke kastje stond in de kringloop en deze was erg mooi.

Antecedent verwijs met

mannelijk hij, hem, zijn, deze, die

vrouwelijk zij, ze, haar, deze, dit

onzijdig het, zijn, dit dat

meervoud zij, ze, hen, hun, deze, die

Tip: zet het verwijswoord vóór het antecedent: dan hoor je of het klopt.

Deze kastje --> klopt niet! Je zegt: dit of dat tafeltje.

Het verwijswoord bij tafeltje is dus dit of dat

Vrouwelijke uitgangen

Woorden die eindigen op...

heid, nis, ing, st, schap, te, de, ie, ij, iek, theek, teit, uur

Burgerschap is een nieuw onderdeel en zijn --> haar nut is erg van belang in het onderwijs.

De mediatheek stuurt zijn --> haar leners soms een mail waarin zij de lener attendeert de geleende boeken in te leveren.

Soorten fouten met verwijswoorden

1. Verkeerd woordgeslacht

2. Hen / hun 

3. Dat / wat

4. Wie … / …waar

5. Onduidelijk verwezen

Antecedent: woord of woordgroep waar je naar verwijst

2. Hen / hun

Wanneer 'hen' --> Na een voorzetsel en bij een lijdend voorwerp: 

• Heb je aan hen gevraagd wat de beste route is? (voorzetsel)

• De docent beloonde hen. (lv, wie/wat + pv + ow) 

Wanneer 'hun' --> Bezittelijk voornaamwoord en meewerkend voorwerp zonder voorzetsel 

• Het is hun auto. (bez. vnw)

• Ik gaf hun de beste route toen ze het vroegen. (mv, je kunt er 'voor' of 'aan' voor denken)

Soorten fouten met verwijswoorden

1. Verkeerd woordgeslacht

2. Hen / hun 

3. Dat / wat

4. Wie … / …waar

5. Onduidelijk verwezen

Antecedent: woord of woordgroep waar je naar verwijst

3. Dat / wat

Wanneer 'dat' -->  het-woorden 

Het boek wat ik laatst las was echt top.  X

Het boek dat ik laatst las was echt top.  :) 

Wanneer 'wat' --> onbepaalde voornaamwoord (alles, iets, niets, iemand), overtreffende trap (het mooiste wat ik zie...), deel van een zin

Dat nieuwe programma op tv is het beste wat ik gezien heb!

Alles wat mijn oudtante vertelde over de oorlog was verschrikkelijk.

Soorten fouten met verwijswoorden

1. Verkeerd woordgeslacht

2. Hen / hun 

3. Dat / wat

4. Wie … / …waar

5. Onduidelijk verwezen

Antecedent: woord of woordgroep waar je naar verwijst

4. Wie ... / ... waar

Wanneer 'wie' + voorzetsel --> Verwijzing naar mensen

• De jongen met wie ik werkte was vandaag ziek. 

• Dat zijn nou mensen op wie je kunt bouwen.

Wanneer 'waar' + voorzetsel --> Alle andere gevallen

• We reden naar de berg waar het kasteel op stond. 

• Dat zijn die goede potloden waarover je al vertelde.

Soorten fouten met verwijswoorden

1. Verkeerd woordgeslacht

2. Hen / hun 

3. Dat / wat

4. Wie … / …waar

5. Onduidelijk verwezen

Antecedent: woord of woordgroep waar je naar verwijst

5. Onduidelijk verwijzen

Verwijzen naar iets wat niet in de tekst staat:

• Er is een groot tekort aan donororganen, terwijl iedereen het kan doen.

Er zijn meerdere antecedenten (dat waarnaar verwezen wordt) mogelijk:

• Jos sloeg Tim, omdat hij ruzie met hem zocht.

Wij staan achter...in de rij.

A

hen

B

hun

C

D

Ik geef ... een bosje bloemen mee voor de schrale troost.

A

hen

B

hun

C

D

Goed of fout: De mentoren overhandigden hun aan het eind van het jaar de rapporten.

A

Goed

B

fout

C

D

Welk(e) verwijswoord(en) gebruik je bij het-woorden?

A

dit

B

deze

C

die

D

dat

Brabant is trots op ... mooie tradities zoals carnaval.

A

haar

B

zijn

C

D

Iedereen was blij om het meisje ... weer gevonden was.

A

die

B

dat

C

D

Waar verwijst 'wat' naar? Mijn ouders kochten een vakantiehuis in Frankrijk, wat wij erg leuk vonden.

A

een vakantiehuis in Frankrijk

B

Mijn ouders kochten een vakantiehuis in Frankrijk

C

D

Kies het juiste verwijswoord. Het bedrijf kon niet voldoen aan de vraag van... klanten.

A

haar

B

hen

C

hun

D

zijn

Kies het juiste verwijswoord. De apotheek kon niet voldoen aan de vraag van ... klanten.

A

haar

B

hen

C

hun

D

zijn

Gisteren zijn er in de mist diverse ongelukken gebeurd, ... veel bliksemschade opleverde.

A

dat

B

wat

C

D

..., die volgend jaar examen doet, wil docente worden.

A

Zijn zus

B

Zijn zusje

C

D

Alles ... ik had, ben ik inmiddels kwijt.

A

dat

B

was

C

D

Ken jij de popgroep Queen, ... het nummer 'Bohemian Rhapsody' al jaren één staat in de Top 2000/

A

van wie

B

waarvan

C

D

Daar is ... met wie opa altijd wandelt.

A

de hond

B

de mevrouw

C

D

Jullie vormen straks in groepjes de verwijswoordenpolitie en

speuren alle verwijsfouten in vier dossiers op.

Verdeel de rollen:

1. Analist: speurt de fouten op en markeert deze

2. Taalreperateur: verbetert de zinnen

3. Grammaticadetective: legt uit wat er fout is aan het verwijswoord

4. Controleur / tijdbewaker: controleert of iedereen de taak goed uitvoert, alles goed wordt opgeschreven en houdt de tijd in de gaten.

Na de eerste ronde wisselen de rollen.

Verwijswoordenpolitie

Jullie vormen straks in groepjes de verwijswoordenpolitie en

speuren alle verwijsfouten in vier dossiers op.

Verdeel de rollen:

1. Analist: speurt de fouten op en markeert deze

2. Taalreperateur: verbetert de zinnen

3. Grammaticadetective: legt uit wat er fout is aan het verwijswoord

4. Controleur / tijdbewaker: controleert of iedereen de taak goed uitvoert, alles goed wordt opgeschreven en houdt de tijd in de gaten.

Na de eerste ronde wisselen de rollen.

Met de dossiers aan de slag

Per dossier krijg je vijf minuten de tijd om de zaak op te lossen.

Na twintig minuten heb je vier dossier afgehandeld.

Gebruik blz. 133 t/m 135 van je reader als hulpmiddel!

Groepje 1: dossiers 1, 2, 3, 4

Groepje 2: dossiers 2, 3, 4, 5

Groepje 3: dossiers 3, 4, 5, 6

Groepje 4: dossiers 4, 5, 6, 1

Groepje 5: dossiers 5, 6, 1, 2

Groepje 6: dossiers 6, 1, 2, 3

5

minute

00

second

add30s

• Analist: speurt de fouten op en markeert deze

• Taalreperateur: verbetert de zinnen

• Grammaticadetective: legt uit wat er fout is aan het verwijswoord

• Controleur / tijdbewaker: controleert of iedereen de taak goed uitvoert, alles goed wordt opgeschreven en houdt de tijd in de gaten.

Dossiers presenteren

Wijs een woordvoerder en twee inspecteurs aan in je rechercheteam.

Presenteer kort één dossier aan de rest van de klas. Vertel welke fouten, verbeteringen en uitleg jullie hebben genoteerd.

Groepje 1: dossier 1

Groepje 2: dossier 2

Groepje 3: dossier 3

Groepje 4: dossier 4

Groepje 5: dossier 5

Groepje 6: dossier 6