AK1V H6 Klimaat Europa

H6 Klimaat en natuurlandschappen in Europa

Hoofdvraag

Hoe verklaar je de klimaten en de oorspronkelijke natuurlijke begroeiing van Europa?

1 / 70
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 1

In deze les zitten 70 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 100 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

H6 Klimaat en natuurlandschappen in Europa

Hoofdvraag

Hoe verklaar je de klimaten en de oorspronkelijke natuurlijke begroeiing van Europa?

Herhaling!

Welke natuurlandschappen waren er ook alweer in Afrika?


Begin bij de evenaar

§6,1 De invloed van de Golfstroom

Slide tekst

Leerdoelen

Wat moet je kennen en kunnen?


oJe kunt de temperatuurverschillen in Europa (West-Oost en Noord-Zuid) beschrijven en verklaren.

oJe kunt de wiskundige begrenzing van de drie luchtstreken beschrijven en verklaren.

oJe kunt beschrijven in welke luchtstreken Europa ligt.

oJe kunt de invloed van de breedteligging op de temperatuur beschrijven en verklaren.

oJe kunt verklaren waarom er temperatuurverschillen zijn tussen Noord- en Zuid-Europa.

oJe kunt de invloed van de breedteligging op de natuurlijke plantengroei in Europa beschrijven en verklaren.

oJe kunt verschillen in temperatuur tussen land en zee beschrijven en verklaren.

Leerdoelen

Wat moet je kennen en kunnen?


oJe kunt uitleggen welke invloed aan- en aflandige wind hebben op de temperatuur op het land.

oJe kunt uitleggen waar de Golfstroom invloed heeft op het klimaat in Europa en waarom daar.

oJe kunt benoemen waar in welk seizoen de zon loodrecht staat in een gebied en welk seizoen het daar dan is.

oJe kunt de verschijnselen middernachtzon en poolnacht verklaren.

B44 Luchtstreken (herhaling)


► Luchtstreken = temperatuurzones op aarde begrensd door breedtecirkels of thermisch.


●  Tropen of tropische zone


● Gematigde zone
– subtropen: deel van gematigde zone bij de tropen


● Poolstreek of polaire zone


B44 Luchtstreken (herhaling)

In welke luchtstreek licht Europa (voornamelijk)?

Gematigde zone


  • Europa ligt vooral in de gematigde zone

    • Niet te warm en niet te koud


  • Noorden in de poolstreken


  • Zuiden in de subtropen

B43 Breedteligging en temperatuur (herhaling)

Koud op hoge breedte

Warm op lage breedte


Waarom warmer op lage breedte?

  • rechte zonnestralen verwarmen en kleiner oppervlak

  • zonnestralen leggen een kortere afstand af door de dampkring

B48 Temperatuur boven land en boven zee



  • Land warmt snel op en koelt snel af

  • Zee warmt langzaam op en koelt langzaam af


  • Strandvoorbeeld


  • Dit heeft veel invloed op de temperatuur van de lucht

B48 Temperatuur boven land en boven zee


  • Land warmt sneller op en koelt sneller af dan zee, de lucht erboven ook


  • De zee heeft een matigende invloed op de temperatuur


Zomer

Winter

Waarom is het in de zomer in Limburg warmer en in de winter kouder dan aan de kust?

B49 Aanlandige en aflandige wind

B49 Aanlandige en aflandige wind

Aflandige wind:

  • wind vanaf land

  • zomer warmer

  • winter kouder


Aanlandige wind:

  • wind vanaf zee

  • zomer minder warm

  • winter minder koud

  • matigende invloed van de zee

De Golfstroom en aanlandige wind

  • Zeestromen ontstaan als de wind lange tijd uit dezelfde richting waait:



  • toevoer warmer water uit de tropen (warme zeestroom)

  • toevoer kouder water uit de poolstreek (koude zeestroom)

Verklaar het temperatuurverschil tussen Oost en West Europa.

Verklaar het temperatuurverschil tussen Bergen en Jakutsk.


Vergelijk de temperaturen van Calgary, Winnipeg, Amsterdam en Kiev met elkaar. Wat valt je op?

Poolnacht en middernachtzon

Hammerfest (Noord-Noorwegen):

– hoge breedte (71º N.B.)

– ten noorden van de poolcirkel

– milde winter door de Golfstroom

– 22 nov tot 21 januari: poolnacht met poollicht

– half mei tot eind juli: middernachtzon

B44 Seizoenen


B44 Seizoenen

  • Da aardbol draait:

    • in 1 dag om haar eigen as

    • in 1 jaar om de zon


  • De aardas staat 23,50 scheef:

    • juni: zonnestralen loodrecht op noordelijk halfrond

    • december: zonnestralen loodrecht op het zuidelijk halfrond

    • zo ontstaan de seizoenen (zomer, herfst, winter en lente)


Midzomernacht: zomer altijd licht op de noordpool

Poolnacht: winter altijd donker op de Noordpool



§6,2 Reliëf als klimaatfactor

Leerdoelen

Wat moet je kennen en kunnen?


oJe kunt de kenmerken van de vorm en het reliëf van Europa beschrijven.

oJe kunt beschrijven en verklaren welke invloed de ligging van een hooggebergte heeft op het klimaat (klimaatscheiding).

oJe kunt het verband tussen de hoogteligging en de temperatuur beschrijven en verklaren.

oJe kunt aan de hand van gegevens de temperatuur (in een berggebied) berekenen.

oJe kunt het ontstaan van stuwingsregens verklaren en daarbij de begrippen loefzijde, lijzijde en regenschaduw op de juiste manier gebruiken.

oJe kunt beschrijven en verklaren wat het gevolg is van aanlandige wind en
het ontbreken van reliëf.

B113 Reliëf

► Reliëf = hoogteverschillen in de aardkorst.


●  Reliëf op land:
    – hooggebergte: meeste toppen > 1.500 m

    – middelgebergte: meeste toppen 500 – 1.500 m

    – heuvelland: meeste toppen 200 – 500 m
    – laagland: vrijwel overal < 200 m



B113 Reliëf

●  Vlakte (= gebied met weinig reliëf):
    – laagvlakte: < 500 m
    – hoogvlakte / plateau: > 500 m

B113 Reliëf

  • Reliëf: Hoogteverschillen in de aardkorst


  • 4 Reliëfvormen:

    • Laagland < 200 m

    • Heuvelland 200 - 500 m

    • Middelgebergte 500 - 1.500 m

    • Hooggebergte > 1.500 m


  • Laagvlakte: Vlak en lager dan 500 m

  • Hoogvlakte= plateau: Vlak en hoger dan 500 m

Reliëf en vorm van Europa

  • De Alpen zijn het belangrijkste hooggebergte, midden in Europa

  • Hoogste punt is de Mont Blanc (4.808 m)


  • Europa heeft een heel onregelmatige vorm

    • Het is een schiereiland

    • En het heeft meerdere schiereilanden

Bekijk de kaart goed.


Wat valt je op aan:

  • de temperatuurverschillen in juli

  • de temperatuurverschillen in januari

  • de verschillen in neerslag


Verklaar de verschillen!

Reliëf als klimaatscheiding

Klimaat


► Klimaat: gemiddelde weer in een groot gebied over een langere tijd, meestal 30 jaar.


  • Klimaat wordt bepaald door temperatuur en neerslag.

Reliëf als klimaatscheiding

  • Gebergten kunnen warme/ koude lucht tegenhouden


  • Klimaatscheiding: Verschijnsel dat gebieden aan beide kanten van een berg andere neerslag- temperatuurkenmerken hebben

B47 Hoogteligging en temperatuur

  • Hoe hoger op een berg, hoe dichter bij de zon.

  • Maar toch is het kouder


  • Bovenaan de berg zijn minder luchtdeeltjes die warmte vasthouden


  • Temperatuurgradiënt: hoe hoger, hoe kouder.


  • Bij elke 100 m stijging daalt de temperatuur gemiddeld met 0,6 ºC

  • Bij elke kilometer stijging daalt de temperatuur gemiddeld met....

B47 Hoogteligging en temperatuur

  • Temperatuurgradiënt: hoe hoger, hoe kouder.


  • 100 m hoger = gemiddeld 0,60C kouder

  • 1 km hoger = gemiddeld 60C kouder



Samen een keer oefenen met het

uitrekenen van de temperatuur op een berg

Reliëf en neerslag

  • Vochtige aanlandige zeewind botst tegen het Scandinavisch Hoogland aan


  • Westen: loefzijde met veel neerslag

  • Oosten: lijzijde met weinig neerslag


  • Was er geen gebergte, dan had de aanlandige wind verder landinwaarts invloed

B53 Stuwingsregen

B53 Stuwingsregen

► Stuwingsregen: neerslag die ontstaat door stijgende lucht tegen een gebergte


●  Loefzijde:
    – kant van het gebergte waar de wind vandaan komt
    – vochtige lucht moet stijgen en koelt af
    – wel neerslag

●  Lijzijde:
    – kant van het gebergte uit de wind
    – dalende lucht wordt warmer, wolken verdwijnen
    – regenschaduw: weinig / geen neerslag

Tekening maken ipv tekst!

Opdracht 8


§6,3 Europa: Klimaat en landschap


Zeeklimaat

Waar?

Temperatuur?

Neerslag?

Vegetatie (=plantengroei)?

Zeeklimaat

Waar?

  • West- Europa/ aan de kust (Nederland)

Temperatuur?

  • Niet te warm in de zomer, niet te koud in winter

  • Gemiddelde wintertemperatuur > -30C

Neerslag?

  • Hele jaar door

Vegetatie?

  • Loofbomen

Middellandse Zeeklimaat

Waar?

Temperatuur?

Neerslag?

Vegetatie (=plantengroei)?

Middellandse Zeeklimaat

= Mediterraan klimaat


Waar?

  • Zuid- Europa, aan de Middellandse Zee

Temperatuur?

  • Warme zomers en zachte winters

  • Hogere temperaturen door lagere breedteligging

Neerslag?

  • Droge zomers

Vegetatie?

  • Subtropische bomen (olijfbomen, palmen)

Landklimaat

Waar?

Temperatuur?

Neerslag?

Vegetatie?

Landklimaat

Waar?

  • Binnenland Europa

Temperatuur?

  • Hete zomers en koude winters

  • Gemiddelde wintertemperatuur < -30C

Neerslag?

  • Hele jaar door

Vegetatie?

  • Taiga (naaldbomen)

Toendraklimaat

Waar?

Temperatuur?

Neerslag?

Vegetatie?

Toendraklimaat

Waar?

  • Noorden van Europa

Temperatuur?

  • Koud, hele jaar gemiddeld < 100C

Neerslag?

  • Relatief minder neerslag

Vegetatie?

  • Struiken, mossen, grassen en geen bomen (boomgrens)

Hooggebergteklimaat

Waar?

Temperatuur?

Neerslag?

Vegetatie?

Hooggebergteklimaat

Waar?

  • In het hooggebergte

Temperatuur?

  • Heel koud, hele jaar door gemiddeld < 00C

Neerslag?

  • Veel, vooral sneeuw

Vegetatie?

  • Geen

§6,4 Klimaatverandering


Leerdoelen

Wat moet je kennen en kunnen?

oJe kunt beschrijven welke klimaatveranderingen (temperatuur en neerslag) de komende jaren worden verwacht en een aantal gevolgen daarvan benoemen.

oJe kunt beschrijven wat de kenmerken van een ijstijd (glaciaal) en interglaciaal zijn.

oJe kunt de verschillende glaciale landschapsvormen beschrijven en in een tekening of foto benoemen.

oJe kunt de verschillende onderdelen van een gletsjer beschrijven en in een tekening of foto benoemen.


o

Leerdoelen

Wat moet je kennen en kunnen?

oJe kunt beschrijven wat de gevolgen van klimaatverandering zijn in droge en koude gebieden.

oJe kunt de betekenis van de verschillende dimensies benoemen en kunt ze op de juiste manier toepassen.

oJe kunt aan de hand van een afbeelding van de koolstofkringloop uitleggen hoe deze werkt en uitleggen wat de rol van mensen in deze kringloop is.

oJe kunt uitleggen wat het verschil is tussen het natuurlijke en het versterkte broeikaseffect.

Basisboeknummers

De volgende basisboeknummers slaan we over deze paragraaf (en hoef je dus niet te leren):


- 119 Gletsjers

- 120 Glaciale landschapsvormen

- 130 Koolstofkringloop

B131 (Versterkt) broeikaseffect

► Broeikaseffect = vasthouden van de warmte van de zon door de atmosfeer met broeikasgassen als koolstofdioxide (CO₂), methaan (CH₄) en lachgas (N₂O).


●  Zonder broeikaseffect zou de aarde onbewoonbaar zijn:

Natuurlijke broeikaseffect = broeikaseffect waar de natuur zelf voor zorgt.
       - gemiddeld +15℃ in plaats van -18℃





B131 (Versterkt) broeikaseffect

 Versterkt broeikaseffect = versterking van het natuurlijke broeikaseffect door het toevoegen van broeikasgassen in de lucht.


      - 1,1℃  temperatuurstijging sinds 1850

Samen maken aantekening versterkt broeikaseffect


Slide titel

Slide tekst

B118 IJstijden

  • Afwisseling tussen koude periodes (glacialen/ ijstijden) en warme periodes (interglacialen) zijn normaal


  • Glaciaal:

    • Daling gemiddelde temperatuur met 50C

    • Sneeuwval > smelten

    • Groei gletsjers en ijskappen

    • Meer albedo effect (weerkaatsing)

B132 Klimaatverandering

Klimaatverandering:

  • Geleidelijke of abrupte verandering in het klimaat als gevolg van natuurlijke processen en/of menselijk handelen.


Koude perioden (ijstijden/ glacialen) en warme perioden (interglacialen) wisselen elkaar al miljoenen jaren af


Groot verschil: nu wordt het voornamelijk veroorzaakt door de mens

B132 Klimaatverandering

De huidige klimaatverandering wordt voornamelijk veroorzaakt door de mens


Gevolg -> meer extreem weer:

- te warm

- te nat

- te droog

Klimaatverandering in Nederland

  • 1952-2017: gemiddelde jaartemperatuur +1,7 ºC

  • 1952-2017: gemiddelde jaarlijkse neerslag van 700 mm naar 850 mm
      

  • Meer droge en meer natte perioden -> heftigere buien
        

Zeespiegelstijging

Oorzaken:


  • smelten landijs en gletsjers

  • water zet uit door warmte

Klimaatverandering in koude gebieden

In hooggebergten en poolstreken:

  • Landijs smelt

  • Minder sneeuwbedekking (minder albedo)

  • Gletsjers smelten


In de toendra

  • Artic greening: steeds meer bomen in de toendra

Klimaatverandering in droge gebieden

Middellandse Zeegebied

  • Warmere zomers -> meer verdamping -> meer waterproblemen

  • Bosbranden

  • Extreme hittegolven

  • Minder irrigatiewater voor landbouw


Steppe

  • Minder neerslag -> verwoestijning -> minder landbouw mogelijk

Klimaatverandering en verschillende dimensies

Dimensies = invalshoeken


●   Demografische dimensie: omvang en samenstelling bevolking.

●   Economische dimensie: verdienen van geld.

●   Sociaal-culturele dimensie: cultuur van mensen.

●   Politieke dimensie: besturen van een land en de verdeling van macht

●   Natuurlijke of fysische dimensie: natuurlijke omgeving.


Voorbeeld:

  • Toendra door klimaatverandering meer geschikt voor toerisme en landbouw

  • Positief vanuit economische dimensie