20261027 Mask VLGVMMK-AK leerjaar 1 samenvatting: Thema's Werk en Media
VLGVMMK-AK
Maatschappijkunde
David Lindenaar
Docent burgerschap, maatschappijleer, Nederlands en LOB bij de afdelingen: Zorg en Vavo.
david.lindenaar@vonknh.nl
Onderdelen in deze les
VLGVMMK-AK
Maatschappijkunde
David Lindenaar
Docent burgerschap, maatschappijleer, Nederlands en LOB bij de afdelingen: Zorg en Vavo.
david.lindenaar@vonknh.nl
Periode 1: so1: Werk + Media: 12,5%
Periode 1-2: praktische opdracht (deadline 04-01-2027): 12,5%
Periode 2: so2: Politiek + Criminaliteit: 12,5%
Periode 3: so3: Pluriforme samenleving: 12,5%
Centraal schriftelijk eindexamen: 50,0%
Zie voor de regelgeving het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA)
Vmbo opbouw eindcijfer maatschappijkunde
Planning VLGVMMK-AK 1v2
Donderdag 03-09: Introductie
Vrijdag 04-09: PRAKTISCHE OPDRACHT
Donderdag 10-09: PRAKTISCHE OPDRACHT
Vrijdag 11-09: Les 1. De betekenis van werk
Donderdag 17-09: Les 2. Arbeidsomstandigheden en arbeidsvoorwaarden
Vrijdag 18-09: Les 3. Bedrijfscultuur
Donderdag 24-09: Les 4. De arbeidsmarkt en Les 5. Hoe kom je aan werk
Vrijdag 25-09: Les 6. Werkloosheid
Donderdag 01-10: Les 7. De sociale partners en Les 8. Verzorgingsstaat
Vrijdag 02-10: Les 1. Communicatie en media
Planning VLGVMMK-AK 2v2
Donderdag 08-10: Les 2. Het medialandschap en Les 3. Het belang van media
Vrijdag 09-10: Les 4. De rol van de overheid
Herfstvakantie: maandag 12-10 t/m vrijdag 16-10
Donderdag 22-10: Les 5. Het nieuws
Vrijdag 23-10: Les 6. De macht van de media
Donderdag 29-10: PRAKTISCHE OPDRACHT
Vrijdag 30-10: Voorbereiding op so1
Woensdag 04-11: 09.00 - 10.30: so1 maatschappijkunde
Werk
Les 1. De betekenis van werk
Les 1. Wat is werk?
Het vervullen van de basisbehoeften helpt bij het ontwikkelen van je identiteit: de persoon die jij bent, gevormd door al jouw kenmerken en je ervaringen.
Veel mensen zien werk als een plicht: “Er moet brood op de plank komen.” Werk is voor hen belangrijk voor het vervullen van materiële behoeften.
Anderen zien werk als een plek om sociale contacten op te doen, erkenning en waardering te krijgen en als een middel om je te ontplooien. Dit noem je immateriële behoeften.
Werk: alle activiteiten die nuttig zijn voor jezelf en anderen, maar ook voor de samenleving als geheel.
Waarom werken we?
Werk zorgt voor een inkomen.
Veiligheid, zekerheid, regelmaat
Sociale contacten
Waardering en status. Status: de manier waarop anderen een beroep waarderen.
Ontplooien
Het vervullen van de basisbehoeften helpt bij het ontwikkelen van je identiteit: de persoon die jij bent, gevormd door al jouw kenmerken en je ervaringen
Les 1. Wat is werk?
Arbeidsinhoud: Wat je precies voor werk moet doen.
Capaciteiten: De kwaliteiten die je hebt om je werk goed te doen.
Werk:
Betaald of onbetaald
Loondienst
Zelfstandige
Vrijwilligerswerk
Wit of zwart: Voor en nadelen aan zwartwerken
Les 1. Wat is arbeidsinhoud?
Les 1. Wat is arbeidsinhoud?
Les 2. Arbeidsomstandigheden en arbeidsvoorwaarden
Les 2. Arbeidsomstandigheden en
arbeidsvoorwaarden
Arbeidsomstandigheden: alles wat te maken heeft met de praktische werksituatie, dat wil zeggen je werkplek.
De regels die te maken hebben met je werkplek staan in de Arbowet: de arbeidsomstandighedenwet.
De Arbeidsinspectie controleert of bedrijven zich aan de Arbowet houden.
Les 2.1 Arbeidsomstandigheden
De Arbowet bestaat uit drie onderdelen:
Veiligheid
Gezondheid
Welzijn
Les 2.1 Arbeidsomstandigheden
Les 2.1 Arbeidsomstandigheden
Er zijn ook speciale regels in de Arbowet voor
bepaalde groepen. Voor jongeren onder de 18 geldt het Arbeidsbesluit Jeugdigen:
Niet sjouwen met te zware spullen;
Niet werken met lawaai harder dan 90 decibel;
Niet werken met gevaarlijke stoffen en chemicaliën;
Geen eentonig en eenzaam werk doen.
Arbeidsvoorwaarden: afspraken die gelden als je ergens
werkt.
Als je ergens werkt, ben je een werknemer. Het bedrijf dat jou in dienst heeft genomen is je werkgever.
Jouw arbeidsvoorwaarden staan in je arbeidscontract. Dat is je individuele arbeidsovereenkomst.
Een aantal afspraken gelden voor een hele bedrijfstak: de collectieve arbeidsovereenkomst (cao).
Les 2.2 Arbeidsvoorwaarden
Een belangrijke arbeidsvoorwaarde is jouw loon.
In je arbeidscontract staat jouw brutoloon.
Van je brutoloon worden allerlei bedragen afgetrokken. Wat overblijft is je nettoloon.
Er is een minimumloon: dat is het loon dat je in ieder geval moet ontvangen voor je werk.
Les 2.2 Arbeidsvoorwaarden
Bij ontslag wordt de arbeidsovereenkomst opgezegd.
Meestal is er een opzegtermijn van een paar maanden.
Bij ontslag op staande voet wordt de arbeidsovereenkomst
per direct beëindigd. Bijvoorbeeld bij diefstal.
Volgens de Wet gelijke behandeling mag een werkgever
bij het werk geen onderscheid maken tussen mannen en vrouwen.
Les 2.2 Arbeidsvoorwaarden
Les 3: Bedrijfscultuur
Arbeidsverhoudingen: de manier waarop collega’s met elkaar omgaan en om de verhouding tussen ondergeschikten en leidinggevenden.
De arbeidsverhoudingen zijn in elk bedrijf anders. Dat noem je de bedrijfscultuur: de normen, waarden, gewoonten en omgangsvormen die er in een bedrijf zijn.
De arbeidsverhoudingen zijn vooral gebaseerd op geschreven regels, zoals wetten. Maar er zijn ook ongeschreven regels.
Les 3.1 Arbeidsverhoudingen
Les 3.2 Wie is de baas?
Formele verhoudingen: je positie en bevoegdheden
binnen een bedrijf die officieel, op papier, zijn vastgelegd.
Informele verhoudingen: je positie en bevoegdheden binnen een bedrijf die te maken hebben persoonlijke kenmerken van mensen.
Stijlen van leidinggeven:
• De autoritaire stijl
• De democratische stijl
• De raadplegende stijl
De stijl van leidinggeven heeft invloed op inspraak
en medezeggenschap in een bedrijf.
Bij inspraak mag je meedenken en meepraten.
Medezeggenschap gaat verder dan inspraak.
Bij medezeggenschap mag je meebeslissen.
Les 3.2 Wie is de baas?
Er zijn drie soorten overleg tussen werknemers en werkgevers.
Werkoverleg
Personeelsvergadering
Ondernemingsraad (OR)
Verplicht bij bedrijven met meer dan vijftig werknemers. Een OR heeft mag meestal meepraten, maar heeft soms medezeggenschap.
Les 3.2 Wie is de baas?
Les 4. De arbeidsmarkt
Les 4. Wat is de arbeidsmarkt?
Als je gaat werken, kom je op de arbeidsmarkt: dat is de vraag
naar arbeidskrachten en het aanbod van arbeidskrachten.
Vraag naar arbeidskrachten: alle mensen die nodig zijn om het werk in de samenleving uit te voeren.
Aanbod van arbeidskrachten: alle personen tussen de 15 en 75 jaar die minimaal 12 uur per week werken of voor werk beschikbaar zijn.
De beroepsbevolking is alle mensen die werk hebben, maar ook de mensen die werk zoeken.
Arbeidsverdeling is het verdelen van het werk over personen,
beroepen, functies, bedrijven en bedrijfstakken.
Zonder arbeidsverdeling zou je alles wat je nodig hebt zelf moeten doen: je eigen groenten verbouwen, je eigen huis bouwen, enzovoort.
Les 4. Wat is de arbeidsmarkt?
Je kunt alle beroepen indelen in vier arbeidssectoren:
• Eerste of primaire sector.
Deze sector levert grondstoffen en voedsel.
• Tweede of secundaire sector.
Deze sector verwerkt de grondstoffen.
• Derde of tertiaire sector.
Deze sector verkoopt de producten van de tweede sector.
• Vierde of quartaire sector.
Verleent diensten zonder doel winst te maken (politie, brandweer, het onderwijs)
Les 4.1 Wat is de arbeidsmarkt?
De tertiaire en quartaire sector vormen samen de dienstensector.
Zij leveren geen producten, maar diensten. In Nederland werken de meeste mensen in de dienstensector.
Les 4.2 Ontwikkelingen op de
arbeidsmarkt
De arbeidsmarkt is voortdurend in beweging. Er zijn drie belangrijke ontwikkelingen:
• De werkgelegenheid verschuift. Er is bijvoorbeeld minder werk in winkels, omdat steeds meer mensen online kopen.
• Werk is flexibel geworden. Werk is steeds minder vaak elke dag van 09:00 tot 17:00 uur op dezelfde plek.
• Er zijn meer flexwerkers: mensen die werken zonder vast contract.
Bijvoorbeeld oproep- en uitzendkrachten.
Maar ook zzp’ers: zelfstandige zonder personeel.
Les 4.2 Ontwikkelingen op de
arbeidsmarkt
Les 4.2 Ontwikkelingen op de
arbeidsmarkt
Steeds meer werk wordt geautomatiseerd: mensenwerk wordt overgenomen door computers of robots.
• Industriële automatisering
• Automatisering in de dienstverlening
• Digitale automatisering
Les 5 Hoe kom je aan werk?
Les 5.1 Op zoek naar een baan
Je kunt op verschillende manieren aan werk komen:
• Solliciteren op vacatures;
• Hulp vragen van het UWV;
• Naar een uitzendbureau gaan;
• Netwerken. Een netwerk: alle mensen met wie je geregeld contact hebt.
Les 5.1 Op zoek naar een baan
Les 5.2 Kansen op de arbeidsmarkt
Groepen die meer moeite hebben om werk te vinden:
•Laaggeschoolden
• Vrouwen
• Mensen met een handicap
• Mensen met een migratie-achtergrond
Wat doet de overheid voor groepen die meer moeite hebben om werk te vinden?
Wet gelijke behandeling
Kinderopvang
Extra taalonderwijs
Positieve actie
Controle
Afspraken maken
Instellen startkwalificatie: het minimale niveau dat nodig is om een volwaardige plaats op de arbeidsmarkt te veroveren.
Volwassenenonderwijs
Les 5.2 Kansen op de arbeidsmarkt
Les 6: Werkloosheid
Bij werkloosheid is er te weinig werkgelegenheid voor
het totale aantal arbeidskrachten.
Werkloosheid: een deel van de beroepsbevolking
dat geen werk kan vinden.
De drie soorten werkloosheid:
• seizoenwerkloosheid;
• conjuncturele werkloosheid;
• structurele werkloosheid.
Les 6.1 Soorten werkloosheid
Seizoenwerkloosheid: Sommige beroepen hebben alleen in een bepaalde tijd werk: denk aan fruitplukkers of skileraren.
Conjuncturele werkloosheid (is tijdelijk): Soms gaat het goed met de economie, soms slecht. Conjunctuur: golfbeweging in de economie. Als het slecht gaat in de economie noemen we dat een laagconjunctuur of economische crisis. In een laagconjunctuur neemt de werkloosheid toe.
Structurele werkloosheid: Als de economie blijvend veranderd, kunnen banen voor altijd verdwijnen. Dan is er sprake van structurele werkloosheid. Dat heeft te maken met: het marktmechanisme: er is geen vraag meer naar bepaalde producten, zoals cd’s en dvd’s; de automatisering: het werk is overgenomen door computers en robots; de lagelonenlanden: bedrijven hebben hun productie verplaatst naar landen met een lager loon.
Les 6.1 Soorten werkloosheid
Werkloosheid heeft drie gevolgen:
• persoonlijke gevolgen;
• gevolgen voor de samenleving;
• gevolgen voor de overheid.
Les 6.2 Gevolgen van de werkloosheid
Persoonlijke gevolgen:
je inkomen gaat omlaag;
je wordt minder goed in je werk;
je hebt minder sociale contacten;
je hebt veel vrije tijd en gaat je vervelen;
je voelt geen waardering meer.
Les 6.2 Gevolgen van de werkloosheid
Gevolgen voor de samenleving:
Er kan een tweedeling ontstaan tussen mensen met werk
en mensen zonder werk.
Gevolgen voor de overheid:
De sociale premies moeten omhoog;
De overheid moet bezuinigen;
De overheid moet de uitkeringen verlagen.
Les 6.2 Gevolgen van de werkloosheid
Les 7 De sociale partners
Les 7.1 Werkgevers- en werknemersorganisaties
Vakbonden: organisaties die opkomen voor de belangen
van werknemers.
Er zijn vakbonden voor elke bedrijfstak en beroepsgroep.
Bedrijfstak: bedrijven die ongeveer dezelfde werkzaamheden uitvoeren.
Beroepsgroep: een groep personen met ongeveer hetzelfde beroep.
Alle vakbonden samen noemen we de vakbeweging.
Les 7.1 Werkgevers- en werknemersorganisaties
Er zijn drie grote vakcentrales in Nederland:
FNV
(Federatie Nederlandse Vakbeweging, 15 aangesloten
vakbonden, ruim 1 miljoen leden);
CNV
(Christelijk Nationaal Vakverbond, met 8 aangesloten vakbonden,
260.000 leden);
VCP
(Vakcentrale voor Professionals, met 50 aangesloten vakbonden, 270.000 leden).
Les 7.1 Werkgevers- en werknemersorganisaties
Vakcentrales en vakbonden werken op vier niveaus:
• Individuele hulp
• Steun op bedrijfsniveau
• Bedrijfstakniveau
• Landelijk niveau
De belangrijkste werkgeversorganisaties zijn:
UNETO-VNI
5000 (installatie)bedrijven, 120.000 werknemers
LTO-Nederland
(de Land- en Tuinbouworganisatie), vertegenwoordigt zo’n 50.000 boeren en tuinders.
Les 7.1 Werkgevers- en werknemersorganisaties
Werkgevers en werknemers hebben tegengestelde belangen en gemeenschappelijke belangen.
Tegengestelde belangen: de werkdruk.
Gemeenschappelijke belangen: een succesvol bedrijf,
goede producten maken en een fijne werksfeer.
Les 7.2 De belangen van werkgevers
en werknemers
Les 7.2 De belangen van werkgevers
en werknemers
Belangen van werknemers:
• werkgelegenheid
• goede arbeidsvoorwaarden
• goede arbeidsomstandigheden
• mogelijkheden om hogerop te komen
• medezeggenschap;
• een goede uitkering bij ziekte, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid.
Belangen van werkgevers:
• lage kosten
• weinig concurrentie
• ijverige en goed opgeleide werknemers
• zo min mogelijk regels van de overheid
Les 7.2 De belangen van werkgevers
en werknemers
Werkgeversorganisaties en vakbonden onderhandelen met elkaar over cao’s: collectieve arbeidsovereenkomst, een standaardcontract met afspraken voor een hele bedrijfstak.
Cao’s moeten worden goedgekeurd door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Als hij de cao bindend verklaart, geldt de cao voor alle bedrijven in die bedrijfstak.
Les 7.2 De belangen van werkgevers
en werknemers
Les 7.2 De belangen van werkgevers
en werknemers
Een cao-onderhandeling verloopt niet altijd eenvoudig. Vakbonden kunnen dan contact zoeken met de media of met politici.
Als er dan nog geen akkoord komt, heeft de vakbond nog
meer opties:
Stiptheidsacties houden
Naar de rechter stappen
Staken
Maar uiteindelijk willen beide partijen altijd een akkoord sluiten.
Les 7.2 De belangen van werkgevers
en werknemers
Les 8. Verzorgingsstaat
Een verzorgingsstaat is een staat waarin de overheid
verantwoordelijk is voor een minimumniveau van
bestaanszekerheid voor alle burgers.
Bestaanszekerheid: ten minste een huis,
gezondheidszorg, onderwijs en een inkomen.
De eerste sociale wetten:
• de Armenwet (1854)
• Het ‘Kinderwetje van Van Houten’ (1874)
• De Arbeidswet (1919)
Les 8.1 Hoe is de verzorgingsstaat
ontstaan?
Rond 1960 was er sociale zekerheid voor
iedereen: bij ziekte, ouderdom,
arbeidsongeschiktheid en werkloosheid was er recht op een inkomen.
Er waren ook andere maatregelen:
• kinderbijslag
• maatschappelijk werk
• huurtoeslag
Les 8.1 Hoe is de verzorgingsstaat
ontstaan?
In een verzorgingsstaat zijn de taken van de overheid:
1. zorgen voor sociale zekerheid;
2. zorgen voor welzijnsvoorzieningen;
3. verkleinen verschillen tussen arm en rijk;
4. zorgen voor werkgelegenheid.
Les 8.2 Hoe ziet de verzorgingsstaat eruit?
Het belangrijkste onderdeel van de
verzorgingsstaat is het stelsel van sociale zekerheid.
Hierdoor heeft iedereen recht op een minimuminkomen
om van te leven.
Er zijn sociale verzekeringen en sociale voorzieningen.
Les 8.2 Hoe ziet de verzorgingsstaat eruit?
Sociale verzekeringen zijn verplichte
verzekeringen. Het zijn:
Werknemersverzekeringen
en Volksverzekeringen.
Werknemersverzekeringen
Je krijgt een uitkering bij werkloosheid, ziekte of arbeidsongeschiktheid.
Les 8.2 Hoe ziet de verzorgingsstaat eruit?
Volksverzekeringen
Je krijgt een uitkering:
als je 67 jaar wordt;
als je ouders of partner overlijden;
als je kinderen onder de 18 jaar hebt;
als je langdurige zorg nodig hebt.
Les 8.2 Hoe ziet de verzorgingsstaat eruit?
Sociale verzekeringen zijn verplichte verzekeringen. Het zijn:
Zorgverzekeringswet
Je bent verzekerd tegen alle gewone ziektekosten.
Een deel van de kosten betaal je wel zelf:
het eigen risico.
Sociale voorzieningen zijn geen verzekeringen.
Ze worden betaald uit de belastinginkomsten.
De belangrijkste sociale voorziening is de Participatiewet.
Via deze wet wordt de bijstand geregeld: het vangnet
onder het stelsel van de sociale zekerheid.
De bijstand is er voor mensen die geen andere inkomsten hebben.
Maar voor de bijstand geldt het sociaal bestaansminimum: het bedrag dat je volgens de overheid minimaal nodig hebt om van te leven.
Les 8.2 Hoe ziet de verzorgingsstaat eruit?
Eind jaren negentig bleek dat de
verzorgingsstaat te duur werd.
Dat kwam doordat:
(Te) veel mensen een uitkering kregen
(Te) veel mensen afhankelijk van een uitkering werden
Er misbruik van de uitkeringen werd gemaakt
Les 8.3 Problemen van de verzorgingsstaat
Les 8.3 Problemen van de verzorgingsstaat
De overheid nam een aantal maatregelen
om de kosten van de sociale zekerheid te verlagen:
Verlagen van de uitkeringen (bezuinigen)
Meer controle op misbruik
Zorgen voor meer werkgelegenheid
Wat vindt de politiek van de verzorgingsstaat?
De liberalen: burgers hebben een eigen verantwoordelijkheid.
De sociaaldemocraten: de overheid moet kwetsbare mensen in de samenleving beschermen.
De christendemocraten: sociale partners en mensen onderling moeten afspraken maken, de overheid moet hierbij een aanvullende rol spelen.
Les 8.3 Problemen van de verzorgingsstaat
Media
Les 1. Communicatie en media
Les 1. Communicatie en massamedia
Verschillende manieren van communicatie:
verbaal of non-verbaal;
eenzijdig of tweezijdig;
persoonlijk of massaal.
Les 1.1 Waarom communiceren we?
Massamedia
media die zich met hun boodschap tot grote groepen mensen tegelijk richten.
Kenmerken van massamedia
openbaar
een groot, anoniem publiek
niet persoonlijk
loopt via organisaties
indirect
Les 1.2 Media en de samenleving
Les 1.2 Media en de samenleving
Met ‘de media’ bedoelen we altijd de massamedia.
Soms maken we onderscheid tussen de ‘oude’, traditionele media
en de nieuwe, digitale media.
Traditionele media: kranten, boeken en tijdschriften, televisie en radio.
Digitale media: internet, sociale media.
Informatiesamenleving
via de digitale media krijg je non-stop informatie.
Informatie van met name sociale media is niet altijd betrouwbaar.
Mediawijsheid
je bent als ontvanger kritisch over media.
Les 1.2 Media en de samenleving
Les 2: Het medialandschap
Zenders en ontvangers veranderen
Het aanbod van zenders staat online en jij bepaalt zelf wat je wanneer kijkt.
On-demand economie: een economie waarbij de wens van de klant of gebruiker direct of zo snel mogelijk vervuld wordt.
Sociale media: alle internetmedia waarop je zelf informatie kunt delen met anderen.
Les 2.1 Digitalisering van media
Gepersonaliseerd aanbod: Mediabedrijven passen hun aanbod aan op wat jij interessant vindt.
Dat doen ze aan de hand van algoritmes en data.
Algoritmes: Ingewikkelde wiskundige berekeningen.
Data: Verzamelingen van gegevens
Les 2.1 Digitalisering van media
De informatie die je ontvangt, is meestal niet compleet.
Dat komt door:
Selectieve waarneming: je kiest zelf wat je wilt zien en wilt horen.
Filterbubbel: je ontvangt alleen nog maar de informatie die jouw mening bevestigt.
Les 2.1 Digitalisering van media
Traditionele media zoals kranten en tijdschriften versturen en verwerken informatie via een redactie: een professionele groep mensen die bepaalt wat
er in een krant, tijdschrift of programma komt.
Deze media hebben een doelgroep: een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken.
Les 2.2 Soorten media
Kranten kun je verdelen in:
Populaire kranten (voorbeeld: Telegraaf, AD, Noord-Hollandsdagblad, enzovoort)
Kwaliteitskranten (voorbeeld: Volkskrant, Trouw, enzovoort)
Deze kranten verschillen qua onderwerpen en taalgebruik.
Ze verschillen ook in de beeldvorming: de manier waarop een bepaald nieuwsfeit gebracht wordt.
Les 2.2 Soorten media
Tijdschriften: tijdschriften hebben één bepaalde doelgroep.
Televisie en radio:
Publieke omroepen: krijgen geld van de overheid en uit reclame; moeten aan eisen van de overheid voldoen.
Commerciële zenders: krijgen alleen geld uit reclame; willen winst maken.
Les 2.2 Soorten media
Les 3: Het belang van media
De belangrijkste functies zijn:
De informatieve functie;
De educatieve functie;
De opiniërende functie;
De amuserende functie;
De sociale functie.
Les 3.1 Functies voor het individu
Informatieve functie: het verspreiden van informatie
Je blijft op de hoogte van wat er speelt in de wereld
Educatieve functie: iets bewust of onbewust leren van de informatie die je via de media ontvangt. Je steekt iets op van een reisprogramma of YouTube-kanaal
Les 3.1 Functies voor het individu
Opiniërende functie: door de media te volgen kun
je je eigen mening vormen over maatschappelijke
kwesties. Je hoort in de media meningen van anderen in bijvoorbeeld talkshows.
Amuserende functie: media zorgen voor vermaak. Je kijkt voor ontspanning naar soaps, comedy’s films, enzovoorts. Infotainment: de combinatie van informatie en amusement.
Les 3.1 Functies voor het individu
Sociale functie: het onderhouden van contacten met vrienden of andere mensen die je kent. Je gebruikt bijvoorbeeld sociale media. Identiteit: je laat zien wie je bent of wilt zijn.
Les 3.1 Functies voor het individu
Les 3.2 Functies voor de samenleving
Les 3.2 Functies voor de samenleving
Democratische besluitvorming
Onderwerpen aandragen
Burgers informeren
Controle- of waakhondfunctie
Meningsvormende functie
Cultuuroverdracht
Democratische besluitvorming
Onderwerpen aandragen
Politieke agenda: de onderwerpen waarmee de politiek
zich bezighoudt. De politiek gebruikt de media als bronnen van informatie.
Burgers informeren
Politici gebruiken de media om burgers te vertellen over hun plannen en ideeën.
Les 3.2 Functies voor de samenleving
Les 3.2 Functies voor de samenleving
Democratische besluitvorming
Controle- of waakhondfunctie
Controle- of waakhondfunctie: het volgen en controleren van politici door de media.
Journalisten controleren de overheid: worden beloften
nagekomen? Houden politici zich aan de regels?
Meningsvormende functie
De verschillende media laten verschillende kanten van een probleem zien.
Ze laten politici aan het woord over die problemen: zo kan jij besluiten op welke partij je stemt
Cultuuroverdracht
Media beïnvloeden de cultuur van jou en van
de samenleving.
Cultuur: alle waarden, normen en andere aangeleerde
kenmerken van een groep.
Socialiserende functie van de media:
het doorgeven en verspreiden van cultuur.
Les 3.2 Functies voor de samenleving
Les 4: De rol van de overheid
De overheid heeft drie uitgangspunten als
het gaat om media:
Vrijheid van meningsuiting
Betrouwbare informatievoorzieningen
Een pluriform media-aanbod
Les 4.1 Vrijheid van meningsuiting
Les 4.1 Vrijheid van meningsuiting
Vrijheid van meningsuiting
In de grondwet staat onder meer:
Vrijheid van meningsuiting: je mag zeggen en schrijven wat je wilt.
Persvrijheid: de media mogen bijna alles zeggen en schrijven wat ze willen.
In dictaturen is geen persvrijheid: daar bestaat censuur.
Censuur: artikelen van journalisten worden vooraf gecontroleerd en soms aangepast.
Vier uitzonderingen op de vrijheid van meningsuiting:
Aanzetten tot haat of discrimineren
Geen informatie verspreiden die onzedelijk is
Geen onwaarheden verspreiden.
Geen opruiende uitspraken doen. Opruiend: mensen aanzetten tot haat of geweld.
Alleen een rechter mag achteraf bepalen of de media iets
wel of niet hadden mogen zeggen of schrijven.
Les 4.1 Vrijheid van meningsuiting
Les 4.2 Betrouwbaarheid en pluriformiteit
Betrouwbare informatievoorzieningen:
Jij als burger hebt betrouwbare informatie nodig om je mening
te vormen over allerlei zaken in de maatschappij.
Betrouwbare informatie zorgt er ook voor dat je je betrokken
voelt bij wat er in de samenleving gebeurt.
Pluriform media-aanbod
Pluriformiteit: er bestaan veel verschillende media, waarin veel verschillende
meningen aan bod komen.
De overheid reguleert een deel van de media om voor pluriformiteit te zorgen.
Reguleren: de overheid stelt regels op waar dit deel van de media zich aan moet houden.
De gereguleerde media vormen de Nederlandse Publieke Omroep (NPO).
Les 4.2 Betrouwbaarheid en pluriformiteit
Pluriform media-aanbod
De belangrijkste regels uit de mediawet:
• Een publieke omroep is een vereniging, geen commercieel bedrijf.
Commercieel bedrijf: bedrijf dat het maken van winst als doel heeft.
• Een publieke omroep moet een eigen identiteit hebben.
Identiteit: speciale kenmerken die je niet ziet bij een andere omroep.
• Een publieke omroep moet minstens 50.000 betalende leden hebben.
Les 4.2 Betrouwbaarheid en pluriformiteit (1v2)
Pluriform media-aanbod
De belangrijkste regels uit de mediawet:
• De publieke omroepen moeten een volledig
programma verzorgen.
• De publieke omroepen hebben recht op geld van de overheid.
• Beperkt reclame bij de publieke omroep.
• Product placement (sluikreclame) is op de publieke omroep verboden.
Les 4.2 Betrouwbaarheid en pluriformiteit (2v2)
Reclame zijn boodschappen die bedrijven verspreiden om hun
producten te verkopen.
Reclame moet zorgen voor een bepaald imago: een beeld dat je bij dat product in je hoofd hebt.
Reclame is gericht op doelgroepen: mensen die de producten kopen.
Internetreclame
Nog meer gericht op doelgroepen
Influencers spelen een grote rol
Les 4.3 Reclame
Makers van reclame moeten zich houden aan de
Nederlandse Reclame Code: regels voor reclame in Nederland.
‘Stiekem’ reclame maken is sluikreclame.
Bijvoorbeeld product placement: bedrijven zorgen ervoor dat hun product te zien is in een tv-programma.
Advertorials: een reclameboodschap die lijkt op een artikel
in een krant of tijdschrift.
Les 4.3 Reclame
Er is ook ideële reclame: reclame die gericht is op het
verbeteren van de maatschappij.
Denk bijvoorbeeld aan de reclames van SIRE: #doeslief
Of de campagnes van de overheid om ons gedrag te veranderen.
Les 4.3 Reclame
Les 5: Het nieuws
Les 5.1 Hoe wordt het nieuws gemaakt?
Nieuwsberichten worden gemaakt door redacties: de groep mensen die de inhoud van een krant of programma bepaalt. Een redactie bestaat uit journalisten.
Redacties zoeken op vier manieren nieuws:
Ze gaan zelf op zoek naar nieuws.
Ze lezen persberichten.
Ze kopen berichten van persbureaus.
Ze krijgen tips of informatie.
Les 5.1 Hoe wordt het nieuws gemaakt?
Redacties moeten een selectie (keuze) maken
uit het nieuwsaanbod.
Voor die keuze gebruiken ze selectiecriteria: de regels die journalisten hanteren om een keuze te maken uit het aanbod van nieuws. Ze kijken naar:
Actualiteit
Bijzonderheid van een gebeurtenis
Nabijheid van een nieuwsfeit
Doelgroep en het commerciële belang
Les 5.2 Nepnieuws
Nepnieuws: nieuws waarvan de makers weten dat het niet waar is.
Objectiviteit: een beschrijving van gebeurtenissen die klopt
met de werkelijkheid en niet gekleurd is door een eigen mening.
Om zo objectief mogelijk te zijn, gebruiken journalisten een aantal criteria:
Scheiding tussen meningen en feiten
Passende woorden en beelden kiezen
Hoor en wederhoor toepassen
Meerdere bronnen gebruiken. Bron is degene die de journalist informatie geeft
Selectieve perceptie: het feit dat iemand bewuste of onbewuste keuzes maakt bij het waarnemen.
Je referentiekader bestaat uit al je persoonlijke waarden, normen, belangen, meningen en ervaringen.
Les 5.2 Nepnieuws
Controleer of iets nepnieuws is:
Controleer de bron: onderzoek de hele website en kijk op een website bij 'over ons'.
Lees verder: een schandalige kop kan geschreven zijn voor veel clicks. Wat is het hele verhaal?
Controleer de auteur: google de auteur: is hij/zij echt? is hij/zij geloofwaardig?
Gebruikte bronnen: klik op de verwijzende links. Ondersteunen deze links het verhaal?
Controleer de datum: mogelijk is oud nieuws niet meer relevant.
Grap: als het bizar klinkt kan het een grap zijn. Onderzoek de website en de auteur.
Vooroordeel: denk na of jouw eigen overtuiging invloed heeft op jouw oordeel.
Vraag het de experts: controleer de argumenten op een fact-checking website.
Les 5.2 Nepnieuws
Les 6: De macht van de media
Les 6.1 Beïnvloedingstheorieën
Beïnvloedingstheorieën:
Injectienaaldtheorie
Framingtheorie
Theorie van de selectieve perceptie
Agendatheorie
Les 6.1 Beïnvloedingstheorieën
De injectienaaldtheorie
Injectienaaldtheorie: een medium is een injectienaald,
die het publiek volspuit met bepaalde ideeën.
Bij deze theorie spelen de volgende begrippen een grote rol:
Manipulatie: vervormde informatie geven zonder dat het publiek het merkt.
Indoctrinatie: het systematisch en voortdurend opdringen van bepaalde opvattingen en meningen aan het publiek.
Les 6.1 Beïnvloedingstheorieën
Les 6.1 Beïnvloedingstheorieën
De framingtheorie
Framingtheorie: de media belichten een onderwerp op een bepaalde manier.
Daardoor ga jij ook op die bepaalde manier naar dat onderwerp kijken.
Denk aan het voorbeeld ‘Het glas is halfvol’ tegenover ‘Het glas is halfleeg’.
De theorie van de selectieve perceptie
Selectieve perceptie: de mediagebruikers maken zelf een keuze uit het aanbod van de media.
• mediagebruikers bepalen dus zelf wat ze wel of niet kijken.
• sommige informatie laten mediagebruikers wel toe, andere informatie niet.
• dit kan leiden tot een filterbubbel in combinatie met de algoritmes van de mediabedrijven.
Les 6.1 Beïnvloedingstheorieën
De agendatheorie
Agendatheorie: de media bepalen niet wát mensen denken,
maar hooguit waarover zij denken en met elkaar praten.
Les 6.1 Beïnvloedingstheorieën
Les 6.2 Discussies over de media
Minder prettige kanten aan digitale media:
Mediabedrijven hebben veel macht;
Wat je op internet plaatst, blijft daar ‘altijd’;
Het recht om vergeten te worden: een zoekmachine vragen om ervoor te zorgen dat jij niet meer voorkomt in de zoekresultaten.Iedereen kan over alles zijn mening geven (ook met schelden en dreigen, en anoniem);
Iedereen kan alles zeggen (dus ook liegen).
Disclaimer: een toevoeging aan een bericht, waarin staat dat het bericht misschien onwaar is.
