Formuleren les 1
Formuleren les 1
Wat is formuleren?
Bij taal (schrijven en spreken) vraag je...
1: wat ga ik zeggen? (inhoud)
2: hoe ga ik het zeggen (vorm)
Wat is formuleren?
Als schrijver/ spreker vraag je je af...
vraag 1: wat ga ik zeggen? (inhoud)
vraag 2: hoe ga ik het zeggen (vorm)
Wat is formuleren?
Als schrijver/ spreker vraag je je af...
vraag 1: wat ga ik zeggen? (inhoud)
vraag 2: hoe ga ik het zeggen (vorm)
stijlfiguur: Als poëtische versiering, of om iets te benadrukken
Stijlfout: Als afwijking op correct Nederlands
Wat gaan we leren?
Je herkent stijlfiguren en stijlfouten in een tekst.
1. Pleonasme 2. Tautologie 3. Dubbele ontkenning
4. Contaminatie
5. Verkeerd verwijzen
6. Incongruentie
7. Dat/als-constructie
8. Foutieve samentrekking
9. Foutieve beknopte bijzin
10. Onjuist begrenzen
11. Onjuiste inversie
Wat gaan we deze les leren?
Les 1: iets wordt dubbel gezegd.
pleonasme
tautologie
(contaminatie)
dubbele ontkenning
Pleonasme en tautologie
Wat weet je al over het verschil tussen beide?
Pleonasme en Tautologie
Een bepaalde eigenschap wordt herhaald.
Iets wordt volledig herhaald.
Pleonasme en Tautologie
Een bepaalde eigenschap wordt herhaald.
Iets wordt volledig herhaald.
Pleonasme en Tautologie
Een bepaalde eigenschap wordt herhaald.
Iets wordt volledig herhaald.
Verbeteren: eigenschap weghalen
Verbeteren: willekeurig eentje weghalen
Stijlfiguur of stijlfout - pleonasme
Een pleonasme kan een versterking zijn van een beeld dat je wilt schetsen.
'natte tranen'
'groen gras'
'witte sneeuw' Als je zo een eigenschap wilt
benadrukken, maak je gebruik van een stijlfiguur.
Stijlfiguur of stijlfout - pleonasme
Als de extra eigenschap overbodig is, is het wel een stijlfout.
De bal valt naar beneden
De uiterste grens is bereikt
Stijlfiguur of stijlfout - tautologie
Ook een tautologie kan een versterking zijn.
Veel uitdrukkingen zijn een tautologie
'gratis en voor niets', 'zeker en vast' of 'list en bedrog'.
Deze zijn geaccepteerd als stijlfiguur en zijn dus correct.
Stijlfiguur of stijlfout - tautologie
Voorbeelden van overbodige herhaling zijn:
Die jurken zijn identiek hetzelfde.
Om 12 uur ben ik nog wakker, want ik wil immers nooit slapen.
In het kort:
Pleonasme: je voegt een eigenschap van iets toe in een uiting, terwijl dat niet nodig is of al vanzelf spreekt.
Tautologie: je zegt/schrijft twee keer hetzelfde, in andere woorden, achter elkaar.
Stijlfiguur: versterkt het effect - is correct.
Stijlfout: onnodige herhaling - is incorrect.
De bal is omlaag gevallen
pleonasme
tautologie
Het minderjarige kind fiets al helemaal alleen naar school.
pleonasme
tautologie
Vaak en dikwijls gebeurt het dat we ons verslapen.
pleonasme
tautologie
Ik heb het pakketje zelf persoonlijk afgeleverd.
pleonasme
tautologie
Een eetbare groentesoep gaat er altijd wel in!
pleonasme
tautologie
Natuurlijk controleren we vanzelfsprekend de antwoorden.
pleonasme
tautologie
Nog even iets extra:
Pleonasme: je voegt een eigenschap van iets toe in een uiting, terwijl dat niet nodig is of al vanzelf spreekt. De woorden die gebruikt worden, behoren niet tot dezelfde woordsoort.
Tautologie: je zegt/schrijft twee keer hetzelfde, in andere woorden, achter elkaar. Hier worden wel vaak dezelfde woordsoorten gebruikt.
Let op: soms maken een pleonasme of een tautologie een tekst sterker. Soms juist niet. Hier gaan we in een volgende les op in.
Ze zijn identiek gelijk aan elkaar.
pleonasme
tautologie
Lees dat eens hardop voor!
pleonasme
tautologie
De antwoorden van de toets lagen open en bloot op tafel.
pleonasme
tautologie
Dubbele ontkenning
Je zegt het tegenovergestelde van wat je bedoelt.
Bij zinnen met een woord dat al een ontkennend karakter heeft, wordt dan ten onrechte een tweede ontkenning toegevoegd.
Ik zal je wel even afleren om niet meer zo’n grote mond te hebben.
Dubbele ontkenning
Ik zal je never nooit vergeten
Je kent nu:
Pleonasme (een mooie schoonheid)
Tautologie (vast en zeker; maar hij is echter op de fiets!)
Dubbele ontkenning (ik ontken dat ik geen schuld heb!)
Maak het werkblad
Oefen met het herkennen en verbeteren van deze stijlfouten (of stijlfiguren) met het werkblad. We kijken het zo na.
Werkblad nakijken A
1. De witte sneeuw is prachtig. pleonasme
2. Ik luister altijd en eeuwig naar Queen. tautologie
3. Stromae geeft zich open en bloot. tautologie
4. Mijn uiterste limiet is bereikt! pleonasme
5. Waar komt die vieze stank vandaan? pleonasme
6. Mijn persoonlijke mening is… pleonasme
7. Soms heb ik weleens last van mijn nek. tautologie
Werkblad nakijken B
1. Ik lees graag boeken over de toekomst, zoals bijvoorbeeld ‘1984’ van George Orwell.
1. Ik lees graag boeken over de toekomst, zoals bijvoorbeeld ‘1984’ van George Orwell.
Ik herken deze fout: Tautologie
Zo wordt de zin beter: zoals of bijvoorbeeld weglaten.
Werkblad nakijken B
2. De leerling ontkende chat-GPT niet gebruikt te hebben bij het verslag.
2. De leerling ontkende chat-GPT niet gebruikt te hebben bij het verslag.
Ik herken deze fout: dubbele ontkenning
Zo wordt de zin beter: 'niet' weghalen.
Werkblad nakijken B
3. Ik heb toestemming van de docent scheikunde om dit gevaarlijke proefje te mogen uitvoeren.
Ik heb toestemming van de docent scheikunde om dit gevaarlijke proefje te mogen uitvoeren.
Ik herken deze fout: Tautologie
Zo wordt de zin beter: [...] om dit gevaarlijke proefje uit te voeren.
Werkblad nakijken B
4. De luchtballon steeg langzaam omhoog.
De luchtballon steeg langzaam omhoog.
Ik herken deze fout: Pleonasme
Zo wordt de zin beter: steeg langzaam (op).
Werkblad nakijken B
5. De leerlingen deden veel moeite om te voorkomen dat in hun profielwerkstuk geen spelfouten staan.
5. De leerlingen deden veel moeite om te voorkomen dat in hun profielwerkstuk geen spelfouten staan.
Ik herken deze fout: dubbele ontkenning
Zo wordt de zin beter: 'geen' weglaten.
Formuleren les 2
Wat gaan we leren?
Je herkent stijlfiguren en stijlfouten in een tekst.
1. Pleonasme 2. Tautologie 3. Dubbele ontkenning
4. Contaminatie
5. Verkeerd verwijzen
6. Incongruentie
7. Dat/als-constructie
8. Foutieve samentrekking
9. Foutieve beknopte bijzin
10. Onjuist begrenzen
11. Onjuiste inversie
Wat gaan we deze les leren?
Les 2: iets wordt dubbel gezegd.
pleonasme
tautologie
dubbele ontkenning
contaminatie
Pleonasme, tautologie en dubbele ontkenning
Welke herken je in onderstaande zinnen?
Ik hoef geen taartje, ik vermijd het liever om geen suiker te eten.
De zon schijnt op het bevroren ijs.
Ik heb mijn wanten aan, want het vriest immers.
Hij glijdt vast en zeker uit op het gladde fietspad.
Ik krijg nooit geen cadeautjes met kerst.
Contaminatie
Een onjuiste vermenging van twee uitdrukkingen of woorden.
1. De ring kost duur.
2. Ik mag de toets overnieuw maken.
3.
Contaminatie
Een onjuiste vermenging van twee uitdrukkingen of woorden.
1. De ring kost duur.
2. Ik mag de toets overnieuw maken.
3.
1. kost veel / is duur
2. over doen / opnieuw maken
3 geld in het laatje, brood op de plank.
Contaminatie
Dit is lastig, maar door oefenen leer je ze te herkennen.
Zouden zulke pyromanen zich eigenlijk wel beseffen welk leed ze de slachtoffers van hun daden aandoen?
Maar dit moet het zijn:
Zouden zulke pyromanen zich eigenlijk wel realiseren welk leed ze de slachtoffers van hun daden aandoen?
of
Zouden zulke pyromanen wel beseffen welk leed ze de slachtoffers van hun daden aandoen?
(notatie: zich...beseffen-> contaminatie)
De voorbeeldzin
Wellicht ben ik als perfectionist zijnde, misschien te veel gefocust op precieze zorgvuldigheid . Ik wil mezelf er graag van weerhouden geen fouten te maken.
Waarschijnlijk zullen er vandaag vooral in het zuiden van het land vermoedelijk enkele verspreide opklaringen komen.
onjuiste herhaling
tautologie
contaminatie
pleonasme
Waarschijnlijk zullen er vandaag vooral in het zuiden van het land vermoedelijk enkele verspreide opklaringen voorkomen. Verbeter de zin.
De extreem lage rente ontmoedigt veel trouwe spaarders om niet langer geld op de bank te zetten.
pleonasme
contaminatie
dubbele ontkenning
tautologie
De extreem lage rente ontmoedigt veel trouwe spaarders om niet langer geld op de bank te zetten. Verbeter de zin.
Ik kan onjuiste herhalingen, tautologieën, pleonasmen, contaminaties en dubbele ontkenningen herkennen en verbeteren.
Ja
Nee
Ik twijfel nog
Maak opdracht B, C en D uit de reader
blz. 11
pleonasme (Het bevroren ijs)
tautologie (eenzaam en alleen, omdat en want)
contaminatie (verhusseling: het weegt zwaar)
dubbele ontkenning (ik heb nooit ontkend dat ik daar niet
was)
Formuleren H2 Verwijswoorden
Terugblik dubbelop
Wat is dubbelop in de volgende zinnen:
1. Ik besef me dat iedereen moe is na de sportdag.
2. Direct nadat de bel ging, gingen we meteen naar huis.
Wat gaat er vaak fout?
1. Mannelijk, vrouwelijk, en onzijdig (geslacht)
2. Het woord ‘wat’ of 'dat'?
3. Hen of hun?
4. Wie of waar?
5. Slordig verwijzen
Deze les:
Fouten met verwijswoorden:
1) mannelijk of vrouwelijk?
2) wat of dat?
bnnvara
03-2021
Verwijswoorden
Gebruiken we om herhaling te voorkomen, voor variatie en leesbaarheid.
Anne heeft haar haren gekamd.
De jongen die daar loopt is echt heel aardig.
De les aardrijkskunde was heel leuk, want die vond plaats in Geofort.
Voorbeeldfouten (mannelijk, vrouwelijk of onzijdig)
Het meisje die daar loopt.
De politie heeft zijn macht getoond.
Dat jongen is mijn neef.
Mannelijk, vrouwelijk of onzijdig
In veel talen hebben zelfstandig naamwoorden altijd een ‘geslacht’.
Er zijn in het Nederlands drie opties:
1: Mannelijk de-woorden de radio zijn
2: Vrouwelijk de-woorden de leerlinge haar
3: Onzijdig het-woorden het huis zijn
Hoe weet je dat nou? Mannelijk, vrouwelijk of onzijdig
Hoe weet je dat nou? Mannelijk, vrouwelijk of onzijdig
Zie reader
Hoe weet je dat nou? Mannelijk, vrouwelijk of onzijdig
Zie reader
Voorbeelden
1. PSV heeft zijn supporters na de overwinning bedankt voor de steun. (een club)
2. De politie heeft haar werknemers een opslag gegeven. (-ie)
3. De natuur heeft zo haar grillen. (-uur)
4. De radio was kapot, maar ik heb hem gerepareerd. (de-woord)
Let op!
Als datgene waar je naar verwijst (het antecedent) uit meerdere woorden bestaat, moet je naar het belangrijkste woord kijken.
De commissie van Leerdam 100 jaar...
Wat of dat?
'wat' of 'dat'
Wat is goed?
1. Het shirt dat we dragen met de voetbalclub heeft het logo van onze sponsor.
2. Het shirt wat we dragen met de voetbalclub heeft het logo van onze sponsor.
'wat' of 'dat'
Wat is goed?
Onthoud: je verwijst alleen met wat:
Bij de overtreffende trap
dat is het allerlekkerste wat ik ooit heb gegeten.
Na een onbepaald voornaamwoord (alles wat ik wil..., iets wat..., niets..., het enige...) Iets wat weinig mensen weten is dat de donder en bliksem tegelijk ontstaan bij onweer.
Als je terugverwijst naar een hele zin
De hele klas heeft een voldoende gehaald, wat ik erg knap vind.
'wat' of 'dat'
Wat is goed?
1. Het shirt dat we dragen met de club heeft het logo van onze sponsor.
2. Het shirt wat we dragen met de club heeft het logo van onze sponsor.
Wat of dat? Schrijf op of de zin goed of fout is. Verbeter de foute zinnen.
We gaan morgen naar de Efteling, wat ik heel erg leuk vind.
Het stemmetje van Peppa Big is het irritantste dat ik ooit heb gehoord.
Ik vind het vervelend dat je je zo ergert.
Er is iets dat ik je nog wilde vertellen.
Het meeste dat ik denk ik onzin.
Wat of dat? Schrijf op of de zin goed of fout is. Verbeter de foute zinnen.
We gaan morgen naar de Efteling, wat ik heel erg leuk vind.
Het stemmetje van Peppa Big is het irritantste dat ik ooit heb gehoord.
Ik vind het vervelend dat je je zo ergert.
Er is iets dat ik je nog wilde vertellen.
Het meeste dat ik denk ik onzin.
goed
fout > wat
goed
fout > wat
fout > wat
Wat of dat?
Kortom: altijd dat, behalve bij...
1. onbepaald voornaamwoord (iets, niets, datgene...)
2. overtreffende trap (mooiste, interessantste, slaapverwekkendste)
3 verwijzing naar een (bij)zin
(De reus lag diep te slapen, wat klein duimpje moed gaf.)
Oefenen
- Na lezen: theorie uit de reader over verwijswoorden 5.1 en 5.2 blz. 4 en 5
- Maken: opdracht E uit de reader. (de laatste vraag is bonus)
Daarna B, C en D afmaken.
Nakijken
Maak een groepje van 3 of 4.
Kijk of je bij opdracht B t/m E allemaal dezelfde antwoorden hebt. Als je het niet eens wordt, bespreken we het in de klas.