De bouwstenen van een verhaal

De bouwstenen van een verhaal

1 / 56
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsSecundair onderwijsAlgemeen secundair onderwijsDomeinoverschrijdendLeerjaar 4

In deze les zitten 56 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

De bouwstenen van een verhaal

Deze slide heeft geen instructies

tijd

ruimte

personage

verteller

expliciet - impliciet

protagonist - antagonist

sfeerscheppend

flashback - flashforward

auctorieel

flat - round

retrospectief - prospectief

belevend - vertellend

symbolisch - sociaal

Deze slide heeft geen instructies

De bouwstenen van een verhaal

  1. verhaalopbouw

  2. thema en motieven

  3. personages

  4. tijd

  5. ruimte

  6. vertelperspectief

  7. spanning

Deze slide heeft geen instructies

VERHAALOPBOUW: VERHAALBEGIN

Je trok de deur van je studentenkamer dicht, gooide de sleutel over je schouder, kocht met je laatste geld een ticket naar het noorden en weg was je. In een valse herinnering keek je aan het einde van de straat nog een keer achterom en zwaaide.

In de Ligusterlaan, op nummer 4, woonden meneer en mevrouw Duffeling. Ze waren er trots op dat ze doodnormaal waren en als er ooit mensen waren geweest van wie je zou denken dat ze nooit bij iets vreemds of geheimzinnigs betrokken zouden raken waren zij het wel, want voor dat soort onzin hadden ze geen tijd.

Meneer Duffeling was directeur van Drillings, een boormachinefabriek. Hij was groot en gezet en had bijna geen nek, maar wel een enorme snor.

Het eerste fragment komt uit 'Wolf'. Het begin is in medias res. We worden in het verhaal gegooid zonder te weten wie 'je' is, wat er vooraf gebeurd is...


Het tweede fragment komt uit 'Harry Potter'. Dit begin is ab ovo. We krijgen een voorstelling van een van de personages, waar hij woont...

Beginfragment 'Wolf'

Beginfragment 'Harry Potter'

Welke verschillen merk je op tussen de twee fragmenten?

Deze slide heeft geen instructies

Lydia is dood. Maar dat weten ze nog niet. Op 3 mei 1977, om halfzeven 's ochtends, weet niemand iets behalve dit onbeduidende feit: Lydia is te laat voor het ontbijt. Zoals altijd heeft haar moeder naast Lydia's schaaltje cornflakes een geslepen potlood en haar natuurkundehuiswerk neergelegd: zes opgaven, gemarkeerd met vinkjes. Terwijl Lydia's vader naar zijn werk rijdt, draait hij de knop naar de zender van WXPK, de Beste Nieuwsbron van Noordwest-Ohio, die wordt verstoord door het gekraak van statische ruis.

fragment uit 'Wat ik nooit eerder heb gezegd' - post rem

Sleepvraag

BEGIN - AB OVO

MIDDEN - IN MEDIAS RES

EINDE - POST REM

fragment je

fragment meneer Duffeling

fragment Lydia

Deze slide heeft geen instructies

VERHAALBEGIN


  • ab ovo = het begin

  • in medias res = in het midden

  • post rem = het einde

VERHAALEINDE


  • open einde = met vragen

  • gesloten einde = afgesloten

Deze slide heeft geen instructies

Dit is een voorbeeld van een kaderverhaal. Het kader is het verhaal van de oude Rose die opgebeld wordt omdat ze het wrakstuk van de Titanic aan het onderzoeken zijn. We keren via haar verhaal terug naar de eerste vaart van Titanic.

Dit is een voorbeeld van een cyclisch verhaal. We starten het verhaal met de geboorte van de nieuwe toekomstige koning. Op het einde van dat verhaal is Simba zelf vader geworden en steekt ook hij zijn eerstgeborene in de lucht.

Deze slide heeft geen instructies

SPECIALE VORMEN VAN OPBOUW

  • cyclisch verhaal = het einde verwijst naar het begin

  • kaderverhaal = een verhaal in een verhaal

Deze slide heeft geen instructies

THEMA EN MOTIEVEN

  • thema = Waarover gaat het verhaal?

  • motief = betekenisvol element in een tekst dat zorgt voor samenhang

    • abstract motief: emoties, ideeën

    • leidmotief: concreet element

Deze slide heeft geen instructies

Dit is een trailer van de 'Hunger Games'. De leerlingen kennen het verhaal. Korte inhoud van het verhaal: The Hunger Games speelt zich af in het dystopische Panem, waar het Capitool jaarlijks 24 jongeren verplicht om in een televisiespektakel tegen elkaar te vechten. Katniss Everdeen neemt vrijwillig de plaats in van haar zus en wordt samen met Peeta Mellark naar de arena gestuurd. Ze moeten zien te overleven, maar weigeren uiteindelijk elkaar te doden. Hun verzet tegen het Capitool maakt van Katniss ongewild een symbool van opstand.


Welke abstracte motieven zijn er in 'The hunger games'?

thema's: macht en onderdrukking, verzet, manipulatie door media, geweld, liefde, loyaliteit...

13 reasons why: 13 Reasons Why gaat over Hannah Baker, een tiener die een einde aan haar leven maakt. Na haar dood ontvangt haar klasgenoot Clay Jensen een reeks cassettebandjes waarop Hannah vertelt over de gebeurtenissen en mensen die volgens haar hebben bijgedragen aan haar beslissing. Clay ontdekt zo stap voor stap wat er met Hannah is gebeurd en hoe pesten, roddels, groepsdruk en een gebrek aan hulp haar leven hebben beïnvloed.

Waarover gaat het verhaal? Vat samen in 1 zin.

Een tiener ontdekt na de zelfmoord van een klasgenote via een reeks cassettebandjes welke gebeurtenissen en mensen hebben bijgedragen aan haar beslissing.

Wat is het leidmotief in '13 reasons why'?

cassettes

PERSONAGES - even herhalen


  • Hoe krijgen we informatie over de personages?

    • expliciet

    • impliciet

  • Welk soort personage is het?

    • held

    • antiheld

  • Wat is de functie van het personage?

    • protagonist

    • nevenpersonage: meespeler of tegenspeler

    • figurant


Deze slide heeft geen instructies

Welke termen horen bij de personages uit Harry Potter?



protagonist

nevenspeler

figurant

antagonist

held

antiheld

Deze slide heeft geen instructies

Hoe krijgen we informatie over Harry Potter?

Harry had nooit gedacht dat hij nog eens iemand zou ontmoeten aan wie hij een grotere hekel had dan aan Dirk, maar dat was voor hij Draco Malfidus leerde kennen.

A

expliciet

B

impliciet

Deze slide heeft geen instructies

Een lamp flakkerde en ze zagen Hermelien Griffel, met een roze ochtendjas en een nijdig gezicht.

'Jij!' zei Ron woedend. 'Ga terug naar bed!'

'Het heeft maar weinig gescheeld of ik had het tegen je broer gezegd,' snauwde Hermelien. 'Percy is klassenoudste - die zou er wel een stokje voor hebben gestoken.'

'Vooruit,' zei hij tegen Ron. Hij duwde het portret van de Dikke Dame opzij en klom door het gat.

Hermelien was niet van plan om zich zo gemakkelijk gewonnen te geven. Ze volgde Ron door het gat en siste als een boze gans: 'Geven jullie dan niks om Griffoendor? Jullie denken alleen aan jezelf. Ik wil niet dat Zwadderich de beker wint en door jullie raken we nu vast alle punten kwijt die ik van professor Anderling heb gekregen omdat ik die spreuken wist bij Wisselvloeken.

Deze slide heeft geen instructies

Wat komen we over Hermelien te weten?

Er staat letterlijk in de tekst dat ze boos is, maar uit haar gedrag en wat ze zegt, kunnen we heel veel afleiden. Ze is heel plichtsbewust, wil het goed doen en wil dan ook dat anderen ook de regels volgen. Gehoorzaamheid en volgzaam zijn, vindt ze heel belangrijk.



Hoe krijgen we de meeste informatie over Hermelien?

A

expliciet

B

impliciet

Deze slide heeft geen instructies

Leerlingen bekijken de trailer van Barbie. Ze letten in het bijzonder op de twee personages. Barbie wordt op een dag wakker en komt tot het besef dat ze veranderd is (vb. Ze daalt niet meer naar beneden van haar huis, haar voeten zijn plat...). Ze besluit om naar de gewone wereld te gaan op onderzoek. Ken gaat mee met haar maar het wordt al snel duidelijk dat hij niet veranderd is (zie scène met dokter).

Barbie

Ken

Wat kom je te weten over Barbie en Ken?

Barbie:

- woont in Barbieland, leidt het perfecte leven

- zelfverzekerd en perfect

- wordt op een dag wakker met twijfel, stelt zichzelf in vraag

- trekt naar gewone wereld, wordt daar geconfronteerd met realiteit

- seksuele intimidatie, arrestatie.

...


Ken:

- vooral gericht op Barbie, probeert indruk op haar te maken

- minder belangrijke functie dan Barbie

- komt niet zo slim over

- altijd aan het lachen

...

PERSONAGES - de uitwerking

  • Hoeveel informatie krijg je? Hoe diepgaand is die info?

    • genuanceerd

    • ongenuanceerd

  • Hoe evolueert het personage in het verhaal?

    • dynamisch

    • statisch

Deze slide heeft geen instructies

Wat is van toepassing op Barbie?

A

genuanceerd

B

ongenuanceerd

C

statisch

D

dynamisch

Deze slide heeft geen instructies

Een hoofdpersonage is vaak genuanceerd en dynamisch. Een andere term hiervoor is ...

round character

Figuranten zijn meestal ongenuanceerd en statisch. Een andere term hiervoor is...

Deze slide heeft geen instructies

Sleepvraag

FLAT CHARACTER

ROUND CHARACTER

Mr. Bean

Assepoesters stiefmoeder

Harry Potter

Elza uit Frozen

Deze slide heeft geen instructies

Door de deur, die op een kier was blijven staan, drong het rumoer van buiten tot me door. Ik hoorde gejoel van stemmen, geklepper van paardenhoeven en vanaf Bishopsgate Goods Station klonk de roep van een krantenjongen: 'Oorlog! Oorlog aan Duitsland verklaard Lees de Daily Mail!'

Met een zucht sloot ik Miltons boek. Ik liet mijn vingers over het omslag gaan, maar in plaats van aan de oorlog kon ik alleen maar denken aan wat Martins moeder ooit had gezegd: 'Melk is dikker dan bloed, John.'


fragment uit 'Post voor mevrouw Bromley'

Welke woorden vertellen iets meer over de tijd in het verhaal?

Engeland in oorlog met Duitsland

paardenhoeven



Martin was mijn zoogbroer. Zijn moeder heeft mij anderhalf jaar lang gezoogd. Een dag voor mijn geboorte op 5 oktober 1895 stierf haar eerste kind, een jongen van amper vier weken oud, en als een parasiet heb ik uit haar borsten gretig de melk opgedronken die voor hem bestemd was. Die jongen had de naam Matthew gekregen en ook mij heeft mevrouw Bromley die eerste maanden al dan niet per ongeluk vaak ook zo genoemd.

tweede fragment

Wat is de kalendertijd van de fragmenten? Wees zo specifiek mogelijk.

Eerste Wereldoorlog (1914)

CHRONOLOGIE

VERWIJZING

VERTELDUUR

retrospectief

verteltijd

prospectief

flashforward

vertelde tijd

flashback

Deze slide heeft geen instructies

simultaneïteit

Fragment uit 24 om split screen / simultaneïteit uit te leggen


verschillende gebeurtenissen die tegelijkertijd plaatsvinden, worden ook tegelijkertijd getoond.


in een boek - achtereenvolgende hoofdstukken / fragmenten vaak vanuit een ander perspectief


TIJD

  • kalendertijd

  • tijdsverloop

    • chronologie: FB - FF - simultaneïteit

    • verwijzingen: prospectief - retrospectief

  • vertelduur:

    • verteltijd

    • vertelde tijd

  • verteltempo = verhouding verteltijd en vertelde tijd

Deze slide heeft geen instructies

TIJD

  • verteltempo:

    • ellips of tijdssprong

    • versnelling of verdichting

    • dialoog

    • vertraging of uitbreiding of retardering

    • close-up

  • grammaticale tijd

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het tempo?

Dit is de laatste dag van het leven dat ik me had voorgesteld. Ik werd zoals gewoonlijk twee minuten voor mijn wakker afging wakker, 5 uur 58 en bing: ogen wijdopen, klaar om de dag te begroeten. Ik heb nooit moeite gehad met 's morgens wakker worden. Ik heb van mijn leven nog nooit de snooze-knop gebruikt. Nuchter zijn helpt. Ik drink niet. Discipline helpt ook. Ik ben geboren met een enorme lading discipline, ik zit er praktisch boordevol mee; dat is denk ik de reden dat ik in mijn leven nooit zoveel problemen heb gehad met wie dan ook. Niet met het moederschap, het huwelijk...

A

close-up

B

vertraging

C

dialoog

D

versnelling

fragment 'Yesteryear' - vertraging (gedachtes)

Wat is het tempo?

'Wat staat er vandaag op het programma, jongens?'

'Nieuwe omheining bouwen voor Sassafras,' zei Stetson met volle mond. 'Mmm,' zei ik. 'Niet niks. Papa helpt vast wel graag.'

'Papa zie dat ik het spijkerpistool kon gebruiken'.

Samuel gaf Stetson een duw, waardoor de lepel met cornflakes uit zijn hand schoot en op de vloer kletterde. 'Ik ben aan de beurt voor het spijkerpistool.'

A

versnelling

B

vertraging

C

dialoog

D

close-up

fragment 'Yesteryear': dialoog

Wat is het tempo?

En zo werd ik volwassen in een klein plaatsje in de bergen, zonder grootouders en met nauwelijks familie, met een alleenstaande moeder die resoluut alle pogingen afwees van andere vrouwen van de kerk om haar te koppelen, omdat ze technisch gezien al getrouwd was. Overdag werkte ze als secretaresse. 's Avonds haakte ze babytruitjes voor vrouwen in de buurt.

A

ellips

B

dialoog

C

close-up

D

versnelling

'The yesteryear' - versnelling

Wat is het tempo?

Dit is de hel, peinsde ik kalm terwijl ik de kleverige rode vlekken van mijn gloednieuwe computer boende.

Nee, dit was de hel: vier uur later werd ik wakker toen Reena de kamer binnenstommelde met een jongen.

A

ellips

B

versnelling

C

dialoog

D

close-up

Deze slide heeft geen instructies

De keuken zelf is net zo eenvoudig als die van mij thuis: een lang houten aanrecht, een grote gietijzeren gootsteen, een stel open planken met grote bussen erop, die ik allemaal open en inspecteer. Van sommige herken ik de inhoud: bloem en vet en aardappels, ingemaakte perziken, kersen en peren. Er zijn ook blikken met zaden en stroop en vreemdkleurige substanties die ik niet thuis kan brengen.

Wat is het tempo?

close-up: de tijd staat stil

RUIMTE

  • geografische ruimte

  • sociale ruimte

  • symbolische ruimte

  • sfeerscheppende ruimte

    • versterkend

    • contrasterend

  • topos


Deze slide heeft geen instructies

Invuloefening

Lisa woont met haar moeder en twee broers in een klein appartement op de vierde verdieping van een flatgebouw. De muren zijn kaal en in de keuken staat nauwelijks eten. Op school voelt Lisa zich ongemakkelijk wanneer haar klasgenoten vertellen over hun vakantie in Dubai. Na school loopt ze naar het park en gaat ze op haar vaste bankje zitten. Daar voelt ze zich even rustig.

klein appartement, vierde verdieping, flatgebouw, school, park, bankje is een voorbeeld van geografische ruimte

Lisa behoort tot een minder welgestelde klasse, dat zie je bijvoorbeeld aan het gebrek aan eten in huis. Dit is een voorbeeld van sociale ruimte.

Het bankje in het park stelt rust en ontsnapping voor voor Lisa. Dit is een voorbeeld van symbolische ruimte

geografische ruimte
sociale ruimte
symbolische ruimte
sfeerscheppende ruimte

Deze slide heeft geen instructies

Sleepvraag




topos

versterkende sfeerscheppende ruimte

contrasterende sfeerscheppende ruimte

leerkracht geeft context;


een liefdesverhaal in Parijs

een dropping in een verlaten bos

een begrafenis onder een stralende zon


auctorieel

personeel

belevend

vertellend

hij

ik

in huid personage

staat buiten het verhaal

beperkte kennis

weet alles

op het moment zelf (ik)

vertelt achteraf (ik)

Deze slide heeft geen instructies

'Morgen stappen we op in de straten van Leuven!', galmde het door de megafoon. De studenten van de Leuvense universiteit moeten weten dat de de studenten van de K.U.B. achter hen staan. We vertrekken stipt om twaalf uur met de bussen, hier aan de Vrijheidslaan. We hopen dat jullie er allemaal zijn.'

De grote massa studenten drong door de deur van de universiteitshal naar buiten. De bijeenkomst was afgelopen. In het gedrang trapte Klaas ongewild op de hiel van een meisje voor hem. Het meisje, dat Linde heette en in de tweede bachelor Germaanse zat, draaide zich boos om. Ze wilde zich bukken om haar sandaal te zoeken, maar toen ze in de pretoogjes van Klaas keek, was ze de sandaal plots helemaal vergeten.

'Ik zoek hem wel', zei Klaas verontschuldigend.Toen,de zaal leeggelopen was, haalde hij de sandaal. Hij informeerde of ze morgen mee zou gaan betogen. Ze knikte. 'Ik ook!' zei hij enthousiast. Geen van beiden wist dat deze ontmoeting een verregaande verandering in hun beider leven zou brengen.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het vertelperspectief?

A

auctoriële verteller

B

personele verteller

C

belevende verteller

D

vertellende verteller

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het vertelperspectief?

‘Morgen stappen we op in de straten van Leuven!’, galmde het door de megafoon, ‘De studenten van de Leuvense universiteit moeten weten dat de studenten van de K.U.B. achter hen staan. We vertrekken stipt om twaalf uur met de bussen, hier aan de Vrijheidslaan. We hopen dat jullie er allemaal zijn.’ Bij het horen van deze woorden voelde ik een onverklaarbare drang om mee te gaan naar Leuven. Ik, Linde, 20 jaar, en tweedekanner Germaanse, zou voor de eerste maal gaan betogen. Plots voelde ik hoe iemand hardhandig op mijn voet ging staan. Een beetje boos draaide ik mij om en toen keek ik recht in een paar pretogen. Ik was mijn sandaal helemaal vergeten! ‘Ik zoek hem wel!, zei een jongen verontschuldigend. Toen de zaal leeggelopen was, haalde hij de sandaal en informeerde of ik mee zou gaan betogen. Ik knikte zelfverzekerd. ‘Ik ook!’, zei hij enthousiast. En zo gingen we de volgende dag samen in Leuven betogen.

A

auctoriële verteller

B

personele verteller

C

belevende verteller

D

vertellende verteller

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het vertelperspectief?

Zal ik je eens vertellen hoe ik Klaas leerde kennen? Het moet een jaar of zes geleden zijn dat ik naar een meeting ging in de universiteitshal van de K.U.B. De praeses had net zijn toespraak beëindigd en ik liep met de massa mee naar buiten. Er trapte iemand op mijn hiel, en toen ik me nogal kwaad omdraaide, keek ik in Klaas’ schitterende ogen. Ik was compleet verloren. Hij blijkbaar ook, want hij hoorde niet eens dat ik hem wat zei. Ja, die meeting heeft een heel andere wending aan ons leven gegeven.

A

auctoriële verteller

B

personele verteller

C

belevende verteller

D

vertellende verteller

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het vertelperspectief?

Met een stijgend gevoel van opwinding baande Klaas, student pers- en communicatiewetenschappen, zich een weg tussen de groeiende massa studenten. Morgen ga ik mee naar Leuven, dacht hij, zeker van zijn stuk. Uit het enthousiasme om hem heen meende hij te kunnen opmaken dat hij vast niet alleen zou zijn. Plots voelde hij een vreemde hiel onder zijn voeten. Een studente draaide zich een beetje boos naar hem om en hij keek in de mooiste ogen die hij ooit had gezien. Een aangenaam kriebelend gevoel maakte zich van hem meester. Langzaam drong het ook tot hem door dat het meisje iets tegen hem zei.

A

auctoriële verteller

B

personele verteller

C

belevende verteller

D

vertellende verteller

Deze slide heeft geen instructies

Hoe kan je spanning creëren?

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Welke spanningselementen zijn aanwezig? Wees zo concreet mogelijk.

Deze slide heeft geen instructies