§1.2: Het wereldsysteem tot 1980

Globalisering    H1 De wereld als systeem      


1 / 32
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolvmbo, mavo, havo, vwoLeerjaar 1-6

In deze les zitten 32 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 70 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Globalisering    H1 De wereld als systeem      


Deze slide heeft geen instructies

§1.2 Het wereldsysteem tot 1980


Deze slide heeft geen instructies

Programma vandaag

  1. Uitleg centrum-periferiemodel inclusief aantekening


  2. Zelfstandig aan de slag

Deze slide heeft geen instructies

     Lesdoel

Aan het einde van de les...

  • kan ik aan de hand van een tijdlijn van 1500 tot 1980 het ontstaan van het wereldsysteem beschrijven. 


Het lesdoel (2 min) 


Docent benoemt het lesdoel en bespreekt kort wat de leerlingen zullen leren en waarom dit belangrijk is.


Leerlingen luisteren naar de leerdoelen en krijgen een duidelijk beeld van wat er van hen verwacht wordt tijdens de les. Uitleg van leerdoelen, korte discussie over belang van de leerdoelen

Ontstaan van centrum-periferie model

voor 1500

1500 - 1800

1800 - 1950

1950 - 1980

na 1980

Vorige les

Deze slide heeft geen instructies

Tijdlijn (uit je hoofd)

voor 1500

1500 - 1800

1800 - 1950

... (vervolg deze les)

A
B
C

Bij welke tijd horen de begrippen:

  • industriële revolutie

  • ontdekkingsreizen met zeilschepen

  • kolonieën

  • reizen te voet, paard, caravan

  • stoommachine

Deze slide heeft geen instructies

Terugblik: Wat weten we nog?

A
B
C

Centrum


Semi-Periferie


Periferie

Landen tussen arm en rijk, met groeiende industrie en beperkte macht.

Rijke landen met veel macht, moderne industrie, en goede infrastructuur.

Arme landen met weinig macht, afhankelijk van grondstoffen en lage lonen.

1
2
3

Deze slide heeft geen instructies

Terugblik: Wat weten we nog?

A
B
C

Centrum


Semi-Periferie


Periferie

Landen tussen arm en rijk, met groeiende industrie en beperkte macht.

Rijke landen met veel macht, moderne industrie, en goede infrastructuur.

Arme landen met weinig macht, afhankelijk van grondstoffen en lage lonen.

1
2
3

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Terugblik: wereldsysteem

Deze slide heeft geen instructies

Terugblik: wereldsysteem

D                C                A                B        

Deze slide heeft geen instructies

Wereldsysteem = centrum-periferie model


  • systeembenadering om inzicht te krijgen in de vele processen en verschijnselen in de wereld en de maatschappij ​

​

  • alle landen met de relaties daartussen​

​

  • vooral op basis van economische en politieke relaties die ​met elkaar samenhangen en elkaar beïnvloeden

Deze slide heeft geen instructies

Wereldsysteem = centrum-periferie model


  • ontstaat deze onderlinge verhoudingen
    in de koloniale tijd

  • positie van landen staat niet vast 

  • centrum

  • semi-periferie

  • periferie

Deze slide heeft geen instructies

Terugblik

Deze slide heeft geen instructies

Terugblik

D                A                D                B       

Deze slide heeft geen instructies

Ontstaan van centrum-periferie model

voor 1500

1500 - 1800

1800 - 1950

1950 - 1980

na 1980

Deze les

Deze slide heeft geen instructies

1950-1980: Dekolonisatie

  •  In de loop van de negentiende en twintigste eeuw maakten de koloniën zich los van de (Europese) moederlanden en werden zelfstandig. 

  • Dat onafhankelijk worden heet dekolonisatie.


Deze slide heeft geen instructies

1950-1980: Dekolonisatie

  • Politiek soeverein, maar economisch afhankelijk

  • rollen in wereld-systeem bleven vergelijkbaar:
    - 1. leverancier van grondstoffen
    - 2. afzetmarkt voor producten 

Deze slide heeft geen instructies

1950-1980: Dekolonisatie

  • ruilvoet = ruil van land- en mijnbouwproducten tegen industrieproducten.

  • ruilvoetverslechtering = waarde van industrieproduct groeit (meer geld mee verdienen), maar waarde van land- of mijnbouw product niet. 

Deze slide heeft geen instructies

Welke landen hebben nu de grooste economie van de wereld? Maak een top 3.


en in 1820?

Deze slide heeft geen instructies

1950-1980: Dekolonisatie

Bipolaire wereld (tweedeling) op economisch en politiek vlak:

- kapitalisme gedomineerd door de VS

- communisme gedomineerd door Sovjet-Unie

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Communisme:

  • Politieke en economische ideologie gericht op een klassenloze samenleving.

  • Gemeenschappelijke eigendom van alle productiemiddelen.

  • De staat speelt een dominante rol in planning en verdeling Planeconomie.

  • Streven naar volledige gelijkheid en afschaffing van privébezit.

Deze slide heeft geen instructies

Kapitalisme:

  • Economisch systeem gebaseerd op privé-eigendom van productiemiddelen.

  • Vrije markt bepaalt prijzen, productie en consumptie.

  • Winst en concurrentie zijn drijvende krachten achter economische groei.

  • Individuele vrijheid en ondernemerschap staan centraal.

Deze slide heeft geen instructies

Socialisme:

  • Economisch systeem dat streeft naar gelijke verdeling van middelen en kansen.

  • Collectieve eigendom van productiemiddelen wordt vaak benadrukt.

  • Rol van de overheid is belangrijk in het reguleren en herverdelen van welvaart.

  • Solidariteit en sociale rechtvaardigheid staan centraal.

Deze slide heeft geen instructies

1950-1980: Dekolonisatie

 1956 uitvinding van containers groot belang voor de wereldhandel

Deze slide heeft geen instructies

 Containerschepen

Beantwoord de vragen tijdens het bekijken van de video:

  1. Hoe lang geleden is de container uitgevonden?

  2. Op welke transportmiddelen kunnen containers overgezet worden?

  3. Hoeveel containers pasten er op het eerste containerschip? (1956)

  4. Hoeveel containers kan een modern containerschip vervoeren?

  5. Wat stuurt Europa vooral terug naar Azië?

  6. Waar vinden we een nieuwe route naar Azië?



Voorbeeld:

In 2023 was ongeveer 25% van de elektriciteitsproductie in Duitsland afkomstig van kolencentrales. Dit is een aanzienlijke daling ten opzichte van voorgaande jaren, wat de voortdurende transitie van Duitsland naar hernieuwbare energiebronnen weerspiegelt.

Opmerkelijk is dat in het derde kwartaal van 2023 het aandeel van kolen daalde tot 23,9%, vergeleken met 36,2% in dezelfde periode het jaar daarvoor. Tegelijkertijd droegen hernieuwbare energiebronnen in 2023 bijna 60% bij aan de netto elektriciteitsproductie van het land, wat een substantiële verschuiving in de Duitse energiemix benadrukt.

Deze slide heeft geen instructies

 Containerschepen

Beantwoord de vragen tijdens het bekijken van de video:Vraag Antwoord

  1. Uitgevonden In 1955 (nu ±70 jaar geleden)

  2. Transportmiddelen Vrachtwagen, trein en containerschip

  3. Eerste schip (1956) 58 containers

  4. Modern schip Meer dan 20 000 TEU (tot ±24 000 TEU)

  5. Europa → Azië Vooral LNG (vloeibaar aardgas)

  6. Nieuwe route Noordelijke zeeroute (Noordoostelijke Doorvaart) via de Noordpool



Vraag Antwoord

1. Uitgevonden In 1955 (nu ±70 jaar geleden)

2. Transportmiddelen Vrachtwagen, trein en containerschip

3. Eerste schip (1956) 58 containers

4. Modern schip Meer dan 20 000 TEU (tot ±24 000 TEU)

5. Europa → Azië Vooral LNG (vloeibaar aardgas)

6. Nieuwe route Noordelijke zeeroute (Noordoostelijke Doorvaart) via de Noordpool

Ontstaan van centrum-periferie model

voor 1500

1500 - 1800

1800 - 1950

1950 - 1980

1980 - 2010

Huiswerk voor vrijdag:

Schrijf een korte samenvatting met begrippen voor jezelf aan de hand van een tijdlijn

(gebruik de lessen en je boek)

Nu

Deze slide heeft geen instructies

Aan de slag


Huiswerk voor in de volgende les - par 1.2 maken.

Begrippen leren van H1 


Deze slide heeft geen instructies

Tot de volgende les!

Deze slide heeft geen instructies