Globalisering H1 De wereld als systeem
Globalisering H1 De wereld als systeem
Deze slide heeft geen instructies
§1.2 Het wereldsysteem tot 1980
Deze slide heeft geen instructies
Programma vandaag
Uitleg centrum-periferiemodel inclusief aantekening
Zelfstandig aan de slag
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Aan het einde van de les...
kan ik aan de hand van een tijdlijn van 1500 tot 1980 het ontstaan van het wereldsysteem beschrijven.
Het lesdoel (2 min)
Docent benoemt het lesdoel en bespreekt kort wat de leerlingen zullen leren en waarom dit belangrijk is.
Leerlingen luisteren naar de leerdoelen en krijgen een duidelijk beeld van wat er van hen verwacht wordt tijdens de les. Uitleg van leerdoelen, korte discussie over belang van de leerdoelen
Ontstaan van centrum-periferie model
voor 1500
1500 - 1800
1800 - 1950
1950 - 1980
na 1980
Vorige les
Deze slide heeft geen instructies
Tijdlijn (uit je hoofd)
voor 1500
1500 - 1800
1800 - 1950
... (vervolg deze les)
Bij welke tijd horen de begrippen:
industriële revolutie
ontdekkingsreizen met zeilschepen
kolonieën
reizen te voet, paard, caravan
stoommachine
Deze slide heeft geen instructies
Terugblik: Wat weten we nog?
Centrum
Semi-Periferie
Periferie
Landen tussen arm en rijk, met groeiende industrie en beperkte macht.
Rijke landen met veel macht, moderne industrie, en goede infrastructuur.
Arme landen met weinig macht, afhankelijk van grondstoffen en lage lonen.
Deze slide heeft geen instructies
Terugblik: Wat weten we nog?
Centrum
Semi-Periferie
Periferie
Landen tussen arm en rijk, met groeiende industrie en beperkte macht.
Rijke landen met veel macht, moderne industrie, en goede infrastructuur.
Arme landen met weinig macht, afhankelijk van grondstoffen en lage lonen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Terugblik: wereldsysteem
Deze slide heeft geen instructies
Terugblik: wereldsysteem
D C A B
Deze slide heeft geen instructies
Wereldsysteem = centrum-periferie model
systeembenadering om inzicht te krijgen in de vele processen en verschijnselen in de wereld en de maatschappij
alle landen met de relaties daartussen
vooral op basis van economische en politieke relaties die met elkaar samenhangen en elkaar beïnvloeden
Deze slide heeft geen instructies
Wereldsysteem = centrum-periferie model
ontstaat deze onderlinge verhoudingen
in de koloniale tijd
positie van landen staat niet vast
centrum
semi-periferie
periferie
Deze slide heeft geen instructies
Terugblik
Deze slide heeft geen instructies
Terugblik
D A D B
Deze slide heeft geen instructies
Ontstaan van centrum-periferie model
voor 1500
1500 - 1800
1800 - 1950
1950 - 1980
na 1980
Deze les
Deze slide heeft geen instructies
1950-1980: Dekolonisatie
In de loop van de negentiende en twintigste eeuw maakten de koloniën zich los van de (Europese) moederlanden en werden zelfstandig.
Dat onafhankelijk worden heet dekolonisatie.
Deze slide heeft geen instructies
1950-1980: Dekolonisatie
Politiek soeverein, maar economisch afhankelijk
rollen in wereld-systeem bleven vergelijkbaar:
- 1. leverancier van grondstoffen
- 2. afzetmarkt voor producten
Deze slide heeft geen instructies
1950-1980: Dekolonisatie
ruilvoet = ruil van land- en mijnbouwproducten tegen industrieproducten.
ruilvoetverslechtering = waarde van industrieproduct groeit (meer geld mee verdienen), maar waarde van land- of mijnbouw product niet.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
1950-1980: Dekolonisatie
Bipolaire wereld (tweedeling) op economisch en politiek vlak:
- kapitalisme gedomineerd door de VS
- communisme gedomineerd door Sovjet-Unie
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Communisme:
Politieke en economische ideologie gericht op een klassenloze samenleving.
Gemeenschappelijke eigendom van alle productiemiddelen.
De staat speelt een dominante rol in planning en verdeling Planeconomie.
Streven naar volledige gelijkheid en afschaffing van privébezit.
Deze slide heeft geen instructies
Kapitalisme:
Economisch systeem gebaseerd op privé-eigendom van productiemiddelen.
Vrije markt bepaalt prijzen, productie en consumptie.
Winst en concurrentie zijn drijvende krachten achter economische groei.
Individuele vrijheid en ondernemerschap staan centraal.
Deze slide heeft geen instructies
Socialisme:
Economisch systeem dat streeft naar gelijke verdeling van middelen en kansen.
Collectieve eigendom van productiemiddelen wordt vaak benadrukt.
Rol van de overheid is belangrijk in het reguleren en herverdelen van welvaart.
Solidariteit en sociale rechtvaardigheid staan centraal.
Deze slide heeft geen instructies
1950-1980: Dekolonisatie
1956 uitvinding van containers groot belang voor de wereldhandel
Deze slide heeft geen instructies
Containerschepen
Beantwoord de vragen tijdens het bekijken van de video:
Hoe lang geleden is de container uitgevonden?
Op welke transportmiddelen kunnen containers overgezet worden?
Hoeveel containers pasten er op het eerste containerschip? (1956)
Hoeveel containers kan een modern containerschip vervoeren?
Wat stuurt Europa vooral terug naar Azië?
Waar vinden we een nieuwe route naar Azië?
Voorbeeld:
In 2023 was ongeveer 25% van de elektriciteitsproductie in Duitsland afkomstig van kolencentrales. Dit is een aanzienlijke daling ten opzichte van voorgaande jaren, wat de voortdurende transitie van Duitsland naar hernieuwbare energiebronnen weerspiegelt.
Opmerkelijk is dat in het derde kwartaal van 2023 het aandeel van kolen daalde tot 23,9%, vergeleken met 36,2% in dezelfde periode het jaar daarvoor. Tegelijkertijd droegen hernieuwbare energiebronnen in 2023 bijna 60% bij aan de netto elektriciteitsproductie van het land, wat een substantiële verschuiving in de Duitse energiemix benadrukt.
Deze slide heeft geen instructies
Containerschepen
Beantwoord de vragen tijdens het bekijken van de video:Vraag Antwoord
Uitgevonden In 1955 (nu ±70 jaar geleden)
Transportmiddelen Vrachtwagen, trein en containerschip
Eerste schip (1956) 58 containers
Modern schip Meer dan 20 000 TEU (tot ±24 000 TEU)
Europa → Azië Vooral LNG (vloeibaar aardgas)
Nieuwe route Noordelijke zeeroute (Noordoostelijke Doorvaart) via de Noordpool
Vraag Antwoord
1. Uitgevonden In 1955 (nu ±70 jaar geleden)
2. Transportmiddelen Vrachtwagen, trein en containerschip
3. Eerste schip (1956) 58 containers
4. Modern schip Meer dan 20 000 TEU (tot ±24 000 TEU)
5. Europa → Azië Vooral LNG (vloeibaar aardgas)
6. Nieuwe route Noordelijke zeeroute (Noordoostelijke Doorvaart) via de Noordpool
Ontstaan van centrum-periferie model
voor 1500
1500 - 1800
1800 - 1950
1950 - 1980
1980 - 2010
Huiswerk voor vrijdag:
Schrijf een korte samenvatting met begrippen voor jezelf aan de hand van een tijdlijn
(gebruik de lessen en je boek)
Nu
Deze slide heeft geen instructies
Aan de slag
Huiswerk voor in de volgende les - par 1.2 maken.
Begrippen leren van H1
Deze slide heeft geen instructies
Tot de volgende les!
Deze slide heeft geen instructies