____________________________________
dicht
____________________________________
dicht
Doel van deze les
Je leert over poëzie / creatief schrijven.
Wat gaan we doen?
Wat is poëzie?
Wat is volgens jullie poëzie?
Poëzie en gedichten
Poëzie is een vorm van fictie, net zoals proza (leesboeken). Poëzie is bijzonder, want:
het ziet er anders uit; tekst niet op de hele pagina, veel wit om de regels.
korte zinnen, veel herhaling.
vaak "gekke" vormen, lettertypes en woorden.
creatieve teksten, veel figuurlijk taalgebruik (beeldspraak).
nieuwe, niet bestaande woorden en afbreken.
vaak rijm maar dat hoeft niet.
Wanneer is poëzie poëzie?
We weten het niet ... precies
Poëzie is (meestal) korter dan proza (verhalen).
Poëzie herken je vaak aan de bladspiegel (de vorm).
Poëzie is spelen met taal.
Poëzie is heel mooi denken en dat verwoorden.
Poëzie brengt je gevoel/emotie onder woorden.
Poëzie kent geen grammaticale en spellingsregels.
De bladspiegel van poëzie verschilt met die van proza
Zo'n afbreking is een
enjambement. Hierdoor kun je de
zin op verschillende manieren
lezen en wordt afgebroken op een
plaats waar geen natuurlijke pauze
in de tekst is.
Doel: rijmverdoezeling, spanning,
betekenis onderstrepen.
voorbeeld van een diamant
Dag
Helder, warm
Schijnend, stralend, ontwakend
Licht, zon, maan, sterren
Slapend, dromend, verduisterend
Donker, stil
Nacht
diamantregels
ZN
BN BN
WW WW WW
ZN ZN / ZN ZN
WW WW WW
BN BN
ZN
Slide titel
Gaan we doen!!
Poëzie kent een grote mate van vrijheid in gebruik van taal
- Spellingsregels worden niet altijd toegepast.
- Soms geen punten, komma's, hoofdletters etc.
- Neologisme = door de dichter zelf verzonnen woorden.
- Vrij gebruik van witregels.
- Alinea's heten in de poëzie strofen.
Gedicht: Waarom
Ali Şerik (1962) werd geboren in Turkije en kwam in Nederland
wonen toen hij zeven jaar was.
Zijn poëzie verscheen zowel in verzamelbundels in Istanboel als in Nederland.
Hij schrijft over identiteit, taal, vrijheid,
grenzen en de zoektocht naar een eigen plek.
Interpreteren
leg verbanden tussen woorden in strofes
leg verbanden tussen strofes onderling
opbouw (herhaling / enjambement)
beeldspraak
stijlfiguren
Lees het gedicht in duo's
Welke gevoelens en/of gedachten riep dit gedicht bij je op?
Vind je het mooi/grappig/bijzonder/…?
Vind je dit gedicht makkelijk te begrijpen of moeilijk?
Wie of wat is ‘Eigenwijs’ precies? Is het een echt persoon of ...
Waarom vraagt het kind steeds “waarom”?
Wanneer wordt duidelijk dat ‘Eigenwijs’ al in hem of haar aanwezig is?
Wat verandert er aan het kind en waarom zwijgt het?
Op welke manier is de metamorfose van het kind te zien?
Enjambement (opbouw)
... betekent dat een versregel op een ongebruikelijk punt in de zin afgebroken wordt.
Hierdoor:
> krijgt het laatste woord van de regel of het eerste woord van de volgende regel nadruk,
> maak je alle regels ongeveer even lang,
> kies je bewust voor het weglaten van eindrijm.
Vergelijking (vorm van beeldspraak)
• Een vergelijking: een beeld bij iets uit de werkelijkheid.
Het beeld en waarnaar het verwijst staan dicht bij elkaar.
Te herkennen aan: ‘als’, 'zoals' of 'alsof'.
Mijn ogen hangen als vliegen om je heen - Fetze Pijlman
Ik was zo’n steentje in jouw schoen - Erik van Os
Metafoor (vorm van beeldspraak)
• Een metafoor: de dichter gebruikt alleen het beeld voor wat hij bedoelt.
Je moet zelf uit de context halen waar het beeld naar verwijst.
Voordat ze uitkomt
wil ik even met haar praten;
hoe de bijen gaan gonzen
als ze mooi geworden is (…)
(Merik van der Torren)
Personificatie
• Personificatie: een vorm van beeldspraak
waarbij levenloze dingen/zaken/begrippen,
niet-menselijke eigenschappen krijgen.
De stoel kermde en kreunde onder het gewicht van de vrouw.
Mijn oude omafiets smeekt om een opknapbeurt.
Parallellisme / opsomming
Parallellisme: Zinsdelen of regels lopen parallel aan elkaar (opbouw herhaalt)
Opsomming/tricolon: opsomming in drieën, vergelijk met een boodschappenlijstje
=> taal krachtiger/speelser te maken of benadrukken
Antithese / paradox
Antithese (tegenstelling): Twee tegengestelde begrippen worden naast elkaar gezet.
Paradox: Een schijnbare tegenstelling, de woorden lijken elkaar tegen te spreken, maar het klopt toch
Metamorfose
Schrijf eens voor jezelf op..
Wat verandert er als je ouder wordt, zonder dat je het meteen ziet?
Ben je zelfverzekerder geworden?
Denk je anders dan toen je jonger was?
Wat is er veranderd in je hart of in je hoofd?
Zijn er dingen die je vroeger spannend vond, maar nu niet meer?
Zijn er dingen die je leuk vond, maar nu niet meer of andersom?
minute
second
Opdracht
Schrijf een gedicht over je eigen metamorfose/reis.
Rijmen hoeft niet.
Vermijd clichés.
Beetje mysterieus (tussen de regels lezen).
Speel met woorden/woordbetekenissen.
Gebruik beelden, associaties, klank.
Houd het qua inhoud klein.
Opdracht
Schrijf een gedicht over je eigen metamorfose/reis.
Een soort stappenplan kan je helpen:
Beginpunt: Waar begint jouw reis?
Bijvoorbeeld bij onzekerheid, verwarring,
nieuwsgierigheid of spanning.
Beschrijf hoe je je daar voelt: “ik sta bij …”, “mijn gevoel is …”, “het voelt als …”.
De ontmoeting
Laat je personage verschijnen. Wie is het?
Beschrijf hoe het eruitziet, hoe het klinkt en wat het zegt:
“Daar verschijnt …”, “Hij/zij zegt …”, “Ik kijk naar …”.
.
De tocht
Wat kom je allemaal tegen op deze tocht?
Gebruik metaforen zoals heuvels van twijfel,
mist van chaos, zee van vreugde etc.
Schrijf op wat je ziet, voelt en hoort: “We lopen door …”, “Het voelt als …”, “Hij/zij zegt …”.
De verandering
Wat leer je tijdens deze reis?
Wat verandert er in jou, in je gevoelens of gedachten?
Bijvoorbeeld: “Ik merk dat …”, “Ik voel …”, “Nu durf ik …”.
Eindpunt
Waar ben je nu? Wie ben je geworden?
Beschrijf je nieuwe gevoel of inzicht en
sluit af.
Bijvoorbeeld:
“Aan het eind van de reis …”, “Ik ben …”, “Ik voel (me) …”.
.
Dichtvormen
Elfje
Rondeel
Sonnet
Stiftgedicht
Haiku
160'er (sms-gedicht)
Diamant
Jouw gedicht
Je maakt een keuze van dichtvorm
Je verwerkt een/jouw metamorfose
Klaar?
Inleveren bij mij of misschien ook op poëziepaleis?