Vruchtbaar worden
Vruchtbaar worden
Deze les draait om twee samenhangende processen: de vorming van geslachtscellen en de menstruatiecyclus. Leg de nadruk op structuur en functie: welke organen doen wat, en waarom verandert het lichaam vanaf de puberteit?
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe zaadcellen en eicellen worden gevormd en ik kan de menstruatiecyclus beschrijven.
Deze slide heeft geen instructies
Zaadcellen en eicellen
Zaadcellen zijn de mannelijke geslachtscellen.
Eicellen zijn de vrouwelijke geslachtscellen.
Beide zijn nodig voor voortplanting.
De vorming en rijping beginnen vanaf de puberteit.
Gebruik hier de termen consequent: geslachtscellen, zaadcellen, eicellen, puberteit. Houd het nog algemeen; de details van plaats en proces volgen op de volgende slides.
Vorming van zaadcellen
De productie van zaadcellen begint in de puberteit. Dat gebeurt onder invloed van hormonen uit de hypofyse. Vanaf dat moment kan het lichaam voortdurend nieuwe zaadcellen maken.
Benadruk dat de hypofyse een regelende klier is die hormonen afgeeft. Je hoeft hier niet verder uit te werken welke afzonderlijke hormonen dat zijn.
Balzak en bijballen
In de bijballen worden zaadcellen tijdelijk opgeslagen.
De balzak heeft een iets lagere temperatuur dan de buikholte.
Die lagere temperatuur is gunstig voor de ontwikkeling van zaadcellen.
Veel leerlingen denken dat alle organen even warm moeten zijn. Juist voor zaadcellen is een iets lagere temperatuur gunstig.
Van zaadcellen naar sperma
Zaadblaasjes voegen vocht en voedingsstoffen toe.
De prostaat voegt ook vocht toe.
Sperma bestaat uit zaadcellen met vocht uit de zaadblaasjes en de prostaat.
Maak duidelijk dat sperma niet alleen uit zaadcellen bestaat. Dat onderscheid is belangrijk voor het begrijpen van de term.
Rijping van eicellen
De rijping van eicellen begint ook in de puberteit onder invloed van hormonen uit de hypofyse. Meestal rijpt daarbij een eicel in een eierstok.
Koppel deze slide aan de vorige subreeks: zowel bij jongens als bij meisjes spelen hormonen uit de hypofyse een rol.
Ovulatie
Ovulatie of eisprong is het vrijkomen van een eicel uit een eierstok.
Na de ovulatie leeft een eicel ongeveer 12 tot 24 uur.
Als de eicel wordt bevrucht, kan zij zich in de baarmoeder ontwikkelen tot een kind.
Leg uit dat ovulatie een kort moment in de cyclus is. De genoemde levensduur van de eicel is een belangrijk feit dat later helpt bij het begrijpen van de cyclus.
De baarmoeder en slijmvlies
De binnenkant van de baarmoeder is bekleed met baarmoederslijmvlies.
In dit slijmvlies kan een bevruchte eicel zich vastzetten en verder uitgroeien.
Gebruik het woord 'innestelen' eventueel mondeling als extra term, maar houd op de slide de formulering uit de leerstof aan: vastzetten in het baarmoederslijmvlies.
Wat is menstruatie?
Menstruatie is het maandelijks afstoten van baarmoederslijmvlies en bloed.
Dit gebeurt wanneer een eicel niet bevrucht is.
Slijmvlies en bloed verlaten het lichaam via de vagina.
Noem ook dat 'ongesteld zijn' een veelgebruikte benaming is voor menstruatie.
Menstruatiecyclus
De menstruatiecyclus is het terugkerende opbouwen en afstoten van baarmoederslijmvlies.
Tijdens deze cyclus bereidt het lichaam zich voor op een mogelijke zwangerschap.
Als er geen bevruchting plaatsvindt, begint de cyclus opnieuw.
Dit is de kernslide van het tweede deel: het gaat niet alleen om bloeden, maar om een terugkerend patroon van opbouw en afbraak.
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijke dagen in de cyclus
Dag 1: begin van de menstruatie, afbraak van baarmoederslijmvlies.
Rond dag 5: begin van de opbouw van baarmoederslijmvlies.
Rond dag 14: ovulatie.
Dag 28: einde van de cyclus.
Benadruk dat 'rond dag 5' en 'rond dag 14' gemiddelde momenten zijn. De cyclus kan per persoon verschillen.
Overgang en menopauze
In de overgang worden minder hormonen gemaakt die zorgen voor de rijping van eicellen.
Dit gebeurt meestal bij vrouwen tussen de 40 en 60 jaar.
Bij de menopauze rijpen er geen eicellen meer en stopt de menstruatie.
Maak onderscheid tussen overgang en menopauze: de overgang is een periode, de menopauze is het moment waarna er geen menstruaties meer zijn.
Menstruatieproducten
Er zijn verschillende middelen om menstruatiebloed en slijmvlies op te vangen:
maandverband
menstruatieondergoed
tampon
menstruatiecup
Noem zo nodig dat sommige producten wegwerpbaar zijn en andere herbruikbaar. Houd het informatief en neutraal.
Begrippen
geslachtscel - cel die nodig is voor voortplanting
zaadcel - mannelijke geslachtscel
eicel - vrouwelijke geslachtscel
hypofyse - klier die hormonen afgeeft die processen in het lichaam regelen
bijbal - plaats waar zaadcellen tijdelijk worden opgeslagen
zaadblaasje - orgaan dat vocht en voedingsstoffen aan zaadcellen toevoegt
prostaat - orgaan dat vocht aan zaadcellen toevoegt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
sperma - zaadcellen met vocht uit de zaadblaasjes en de prostaat
ovulatie - het vrijkomen van een eicel uit een eierstok
baarmoederslijmvlies - laag aan de binnenkant van de baarmoeder
menstruatie - afstoten van baarmoederslijmvlies en bloed
menstruatiecyclus - terugkerende opbouw en afstoting van baarmoederslijmvlies
overgang - periode waarin minder hormonen voor eicelrijping worden gemaakt
menopauze - moment waarop geen eicellen meer rijpen en menstruatie stopt
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een andere naam voor de mannelijke geslachtscel? En voor de vrouwelijke?
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een ovulatie?
Deze slide heeft geen instructies
Waar worden de mannelijke geslachtscellen opslagen? En de vrouwelijke?
Deze slide heeft geen instructies
Wat gebeurd er bij de menstruatie?
Deze slide heeft geen instructies