Chemie
Hoofdstuk 1:
stoffen, mengsels en scheidingstechnieken
Chemie
Hoofdstuk 1:
stoffen, mengsels en scheidingstechnieken
Wat is chemie?
1. Voorwerpen versus stoffen
Stoffen rondom ons !!
MATERIE = verzamelnaam voor stoffen
Alles wat een massa heeft
Onderscheid maken tussen “stof” – “voorwerp”
Opdracht 1
Probeer deze voorwerpen te verdelen in verschillende soorten groepen.
Omschrijf op welke manier je de voorwerpen in de groepen hebt geplaatst = criteria
(op basis van bepaalde eigenschappen)
Hoe is je verdeling gemaakt?
VOORWERPEIGENSCHAPPEN
STOFEIGENSCHAPPEN
Voorwerpeigenschap
op basis van wat voor soort voorwerp
Bv. Vorm, grootte, massa, volume, gewicht, dikte,…
-> Bolvormig
-> Grote ballen <-> kleine ballen (bv 400g of 200g)
-> Met noppen <-> zonder noppen
Stofeigenschap
Op basis van de eigenschappen waaruit het voorwerp is opgebouwd
Bv. Kleur, geur, kookpunt, smeltpunt, oplosbaarheid, elektrische geleidbaarheid,…
-> Gele ballen
-> Brandbaar <-> niet brandbaar
-> Niet oplosbaar in water
Voorbeeld
Opdracht 2: voorwerp of stofeigenschap?
Oefening eigenschappen
Zijn volgende eigenschappen :
V = Voorwerpeigenschap
S = Stofeigenschap
S
S
S
S
S
S
S
V
S
S
V
S
S
V
S of V?
Voeg hier je vraag toe
2. Stofeigenschappen nader bekeken
2.1 stofeigenschappen in detail
Wat weten we al?
- stofeigenschap = eigenschap waaraan je een stof herkent
- verandert niet wanneer de hoeveelheid stof verandert
De oorsprong (het natuurlijk ontstaan of synthetisch bereid zijn) heeft geen invloed op deze eigenschappen
Natuurlijke en synthetische vanille geur
DUS verschillende oorsprong – onveranderde stofeigenschap
2.2 Soorten stofeigenschappen
Direct waarneembare stofeigenschappen
Meetbare stofeigenschappen
a. Direct waarneembare stofeigenschap
Direct waarneembare stofeigenschappen
Dit zijn stofeigenschappen die je zelf zintuigelijk kan waarnemen.
Uitzicht
Kleur
Geur
…
b. Meetbare stofeigenschappen
Stofeigenschappen die je niet zintuigelijk kan waarnemen, maar wel kan bepalen met meettoestellen.
Kookpunt
Smeltpunt of smelttemperatuur
Oplosbaarheid in water
Massadichtheid
…
Kookpunt
= de temperatuur waarbij een stof vanuit de vloeibare fase overgaat naar de gasfase.
Bv. Het koken van water
Smeltpunt
= de temperatuur waarbij een stof van een vaste fase overgaat naar een vloeibare fase.
Bv. Het smelten van kaarsvet
Massadichtheid
OPDRACHT 3
Stoffen herkennen
We kunnen suiker van zout onderscheiden op basis van bovenstaande eigenschappen.
Dit zijn stofeigenschappen / voorwerpseigenschappen.
Kristallijne, witte stof
zoet
zoet
Kristallijne, witte stof
Zout
Geurloos
2. Vul de tabel verder aan
citroen
Ovaal, klein, 150gram (bv)
Citroenschil/citroen
Geel, zuur
bal
Rond, licht, groot
plastic
Blauw, elastisch
fles
Flesvormig, 750ml
glas
Groen, doorschijnend, breekbaar
pennenzak
cilindervormig
synthetisch
roodachtig
3. Zet een kruisje in de juiste kolom
x
x
x
4. Welke 2 meetbare eigenschappen bepalen de massadichtheid van een zuivere stof?
Volume
Massa
3. Zuivere stoffen en mengsels
3.1 zuivere stoffen
1 soort stof (molecuul)
Zuivere stoffen vertonen steeds dezelfde eigenschappen = stofeigenschappen.
Zuiver goud zal steeds blinken
Zuiver water zal steeds bevriezen bij 0°C (normale luchtdruk)
Zuiver aardgas zal steeds brandbaar zijn
Zuiver drankalcohol zal steeds kleurloos zijn
stofeigenschappen kenmerkend voor specifieke stof.
Stofeigenschappen onderscheiden van andere (zuivere) stoffen.
Specifieke stofeigenschappen:
Het kookpunt
Het smeltpunt
De deeltjesgrootte
De massadichtheid.
Determineren = onbekende stof onderzoeken
3.2 Mengsels
2 of meerdere soorten zuivere moleculen
bestanddelen of componenten
Suiker uit suikerriet en suikerbiet
Andere oorsprong: Suikerriet – Suikerbiet
Zelfde stofeigenschappen: Zoet, wit, kristallijn, zuivere vorm
DUS verschillende oorsprong – onveranderde stofeigenschap
3.3 Overzicht
OPDRACHT 4 (vul aan)
Kristalsuiker
Zout
Gedestilleerd water
…
Frisdrank
Thee
Brood
Kraanwater
…
OPDRACHT 5: Lees de tekst en los de vragen op
Wat is de definitie van "chemisch zuiver water" volgens de chemicus?
2. Wat wordt bedoeld met "biologisch zuiver water" volgens de bioloog?
Chemisch zuiver water bevat uitsluitend watermoleculen en geen enkele andere stof. Het heeft welbepaalde en constante waarden voor eigenschappen zoals een kookpunt van 100°C en een smeltpunt van 0°C bij een druk van 1013 hPa.
Biologisch zuiver water is water waarin planten en dieren kunnen leven in biologisch evenwicht. Er mogen geen chemische stoffen aanwezig zijn die schadelijk zijn voor planten en dieren.
3. Hoe zien de chemicus en de bioloog "zuiver water" anders?
4. Waarom wordt het water door de drinkwatermaatschappij gecontroleerd op meer dan 50 verschillende stoffen?
5.Welke methode wordt genoemd om het water te ontsmetten, en waarom is dit belangrijk?
De chemicus beschouwt water als zuiver wanneer het enkel watermoleculen bevat zonder andere stoffen. De bioloog beschouwt water als biologisch zuiver wanneer het geschikt is voor planten en dieren om in te leven, zelfs als het andere stoffen bevat zolang deze niet schadelijk zijn.
Om ervoor te zorgen dat er geen schadelijke stoffen in het water zitten die het ongeschikt maken voor consumptie. Dit omvat ook het controleren op ziekteverwekkers.
Het water wordt ontsmet met bijvoorbeeld chloorgas. Dit is belangrijk om ervoor te zorgen dat er geen ziekteverwekkers in het water aanwezig zijn.
4. Mengen en scheiden
Mengen
= 2 (of meer) zuivere stoffen bij elkaar toevoegen
ook na het mengen veranderen deze stoffen niet
zout oplossen in water zout
buskruit met suiker nog steeds explosief
DAAROM mengen = fysisch proces
stoffen zitten nog steeds onaangetast in het mengsel
Scheiden
= opsplitsen in verschillende aparte zuivere stoffen
= fysisch proces
4.1 het verschil tussen oplossen en smelten
SMELTEN
vaste stof naar vloeibare stof
bv. Ijsblokje naar plas water
mengen
OPLOSSEN
= wanneer we een stof mengen met een vloeistof en samen één mengsel vormen waarin we het verschil tussen vloeistof en opgeloste stof niet kunnen zien
bv. Zout in water
Voorbeeld:
De zuivere stof zout
SMELTEN
lepel boven vlam houden
zout wordt vloeibaar
801°C
OPLOSSEN
zout in water doen
zout mengt met water
Kristallen vallen uit elkaar
homogeen mengsel
Kamertemperatuur
Voorbeeld: een oplossing van suiker in water
Oplossing:
suikerwater
Opgeloste stof:
suiker
Oplosmiddel:
water
4.2 soorten mengsels
Verschillende punten binnen het mengsel hebben verschillende fysische en chemische eigenschappen
Je kan minstens 1 bestanddeel onderscheiden met het blote oog of een vergrootglas.
Grof mengsel = vaste stof + vaste stof
Bv. Zand met schelpen.
Suspensie = vaste stofdeeltjes in vloeistof
Bv. Smoothie
Emulsie = vloeistofdruppels in andere vloeistof
Bv. Vinaigrette
Schuim = gas in vloeistof
Bv. Badschuim
Nevel = vloeistofdruppels in gas
Bv. Deodorantspray
Rook = kleine vaste stofdeeltjes in gas
Bv. Schoorsteenrook
Mayonaise
emulsie
Parfumspray in de lucht
nevel
Kamvuurrook
Rook
Slagroom
schuim
Vers sinaasappelsap met pulp
suspensie
Dit zijn mengsels die in elk punt dezelfde fysische en chemische eigenschappen hebben.
Je kan de bestanddelen niet onderscheiden met het blote oog of met een vergrootglas.
Oplossing = vaste stof + vloeistof OF een gas opgelost in een vloeistof
Bv. Mineraalwater, spuitwater, tafelazijn
Legering = homogeen mengsel van metalen.
Bv. Brons = koper + tin
Bv. Saxofoon
Gasmengsel = gasdeeltjes vermengd met andere gasdeeltjes
Bv. Lucht
4.3 scheidingstechnieken
BELANGRIJK
zuivere stoffen bezitten hun stofeigenschappen nog
De verschillende stoffen in een mengsel zullen dus verschillende bepaalde fysische eigenschappen hebben
We kunnen het verschil tussen deze stoffen gebruiken om ze van elkaar te scheiden.
Voorbeeld= mengsels van zout en zand
4.4 opdracht
4.5 oefeningen op scheidingstechnieken