6V 12.3 Chemische vertering

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 5

12.3 Planning

• Opstarten, afmaken uitleg 12.2 (10 min)

• Zelfstandig werken aan 12.2 en 12.3 (10 min)

• Uitleg basisstof 3 --> Chemische vertering deel 1 (10 min)

• Zelfstandig werken (10 min)
  

Twee typen vertering

Mechanische vertering:

• Kauwen (gebit) > oppervlaktevergroting
  vertering kan zo sneller/beter plaatsvinden
  

• Mengen voedselbrij door darmperistaltiek

Chemische vertering 

• Kleiner maken van voedsel door enzymen

Slikreflex

Wanneer je slikt:

* Huig sluit de neusholte af

* Strotklepje sluit de luchtpijp af

Het slikken zet in de slokdarm de peristaltische bewegingen in gang.

Vertering bij eencellige dieren - intracellulaire vertering  

Eencelligen zoals amoeben en pantoffeldiertjes:

• Nemen voedsel op door fagocytose --> instulpen celmembraan en afsnoeren van voedingsvacuolen.

• De voedingsvacuolen versmelten met lysosomen met verteringsenzymen.  

• Verteringsproducten komen via het 
  vacuolemembraan in het cytoplasma

Vertering bij eenvoudige meercellige dieren

Eenvoudige meercelligen hebben:

• Een maag-darmholte
  

• Extracellulaire vertering
  1) afbraak van voedsel door enzymen en
  zuur buiten de cellen.
  2) opname van de ontstane afgebroken
  voedingsstoffen door omliggende cellen. 

Dit gebeurt bij mensen en sommige holtedieren

Zelfstandig werken

• Maak 12.2 af

• Stel vragen aan de docent

• Herhaal bs.1 of ga verder met bs. 3

Voeding en vertering

12.1 Voedingsstoffen 
12.2 Het verteringsstelsel
12.3 Chemische vertering
12.4 Resorptie
12.5 Gezonde voeding (alleen SE)

BiNaS tabel 82

Leerdoelen 12.3 Chemische vertering

• Je kunt beschrijven waar en op welke wijze voedingsstoffen worden verteerd in het verteringsstelsel.
  

• Je kunt de werking van verteringsenzymen uitleggen.

Het grotere geheel: spijsvertering

Darmperistaltiek (bs. 2) 
--> verplaatsen van voedsel door het maagdarmkanaal

Secretie (bs. 3)
--> afgifte van spijsverteringssappen

Vertering (bs. 2/3)
--> afbraak organische stoffen tot verteringsproducten die
door de darmwand in het bloed kunnen worden opgenomen

Resorptie (bs. 4)
--> opname van verteringsproducten in het bloed

Een monomeer is een eenvoudig molecuul. Een monomeer kan dienen als bouwsteen voor grotere moleculen. Mono betekent één, een monomeer is dus één stukje. Als twee monomeren samen worden gevoegd, krijg je een dimeer. Di betekent twee, je hebt dus twee stukjes, twee monomeren. Als je meer dan twee monomeren samenvoegt krijg je een polymeer. Poly betekent veel, je hebt dus veel stukjes, veel monomeren.

Waarom is het niet nodig dat water, vitaminen en mineralen worden verteerd?

Enzymen

Zijn altijd eiwitten. Substraat specifiek. Eindigen meestal op -ase

Er zijn twee soorten:

- Afbrekende enzymen voor

 dissimilatie (bv bij vertering) 
- Opbouwende enzymen 

voor assimilatie (bv bij spiervorming) 

Enzymen zijn verantwoordelijk voor de stofwisselingsreacties in de cel

Vertering voedsel door spijsverteringssappen

1. Mondholte: amylase (zetmeelafbraak)

2. Maag: pepsine

3. Twaalfvingerige darm: 
   amylase (zetmeelafbraak), trypsine (eiwitafbraak), peptidase (eiwitafbraak) en lipase (vetafbraak)

4.  Dunne darm:
   enzymen maltase, sacharase, lactase (3x koolhydraatafbraak), peptidasen

(zetmeel)

(zetmeel)

BiNaS 82E

Vertering is niet nodig voor:

Monosachariden (glucose), water, mineralen en vitaminen

Zelfstandig werken

• Lees de stof van 10.3 en maak een begin met de opdrachten

Vertering begint al in je mond

• Speekselklieren produceren 1-1,5 L speeksel per 24u

• Geregeld door het autonome zenuwstelsel

• Voedsel zien of ruiken leidt tot verhoogde
  afgifte speeksel (positieve terugkoppeling)
  
  Speeksel:

• Bevat enzym amylase

• Breekt zetmeel af tot maltose (disacharide)

• Werkt bij pH tussen de 6 en 7,5

• Eenmaal in de maag neemt de werking van
  amylase af door de lagere pH van de maag

12.3 Planning

• Herhalen 12.2 (10 min)

• Uitleg basisstof 3 (15 min)

• Zelfstandig werken (15 min)

• Afronden
  

Invuloefening vertering

In de mond begint de mechanische vertering doordat tanden en kiezen voedsel in kleinere stukken verdelen. Tegelijk start hier ook de chemische vertering, omdat in speeksel het enzym amylase aanwezig is die zetmeel afbreekt. Door slikken wordt de darmperistaltiek (de beweging) in gang gezet. Voedsel komt via de slokdarm en maag in de twaalfvingerige darm, waar verteringssappen uit de alvleesklier en lever hun werking voortzetten. Gal bevat zelf geen verteringsenzymen, maar helpt vetten door ze te emulgeren, waardoor het contactoppervlak groter wordt. Daardoor kunnen lipasen effectiever werken. In de dunne darm vinden de laatste verteringsstappen plaats en worden voedingsstoffen opgenomen. In de dikke darm worden vooral water en zouten terug opgenomen, terwijl onverteerbare resten uiteindelijk via de endeldarm en anus het lichaam verlaten.

mechanische vertering

chemische vertering

amylase

darmperistaltiek

slokdarm

maag

twaalfvingerige darm

alvleesklier

lever

Gal

emulgeren

dunne darm

dikke darm

opname

gisting

kneden

diffusie

pepsine

lactase

nieren

Hoe noemen we de stof die door een enzym wordt omgezet?

De maag

• Tijdelijke opslag + vertering 

• Kringspier tussen slokdarm en maag voorkomt
  terugstromen van maagsap in slokdarm
  

• Maagsapklieren produceren maagsap

• Maagsap > zeer lage pH van 2,5, bevat:
  - Zoutzuur > chemische afweer
  - Slijm > bescherming van de maagwand
  - Enzymen > starten eiwitvertering

Maagsapklieren

Twee typen kliercellen:

• Kliercellen die slijm produceren

• Kliercellen die pro-enzym pepsinogeen produceren (nog niet-geactiveerd enzym)
  

• Pepsinogeen moet nog worden geactiveerd tot het actieve enzym pepsine

• Pepsine start de eiwitvertering
  - breekt eiwitten af tot polypeptiden (lange ketens van aminozuren)

Wanneer pepsinogeen in een milieu terechtkomt met een hoge zuurgraad, wordt het omgezet in het actieve pepsine.

Maagzuur > bevat zoutzuur

• Zoutzuur (H⁺ en CL^- ionen) maakt voedsel toegankelijk voor de spijsverteringsenzymen,het activeert pepsinogeen tot het werkzame enzym pepsine --> dit enzym werkt alleen optimaal bij een lage pH van 2,5. 

• Zoutzuur remt de groei van bacteriën, die we met ons voedsel binnenkrijgen. De meeste van deze bacteriën zijn niet bestand tegen het zure milieu in de maag.

Functie van gal = emulgeren

Alvleessap enzymen

• Amylase --> afbraak van zetmeel tot maltose
  Trypsine --> splitst lange polypeptiden tot korte

• Peptidase --> breken de korte polypeptiden
  verder af tot tripeptiden en dipeptiden
  

• Lipase --> splitst vetmoleculen in 1
  glycerolmolecuul en 3 vetzuurmoleculen 

     - Door de emulgerende werking van gal
       kan lipase goed werken

Verteringsproducten (van vet)

Niet opneembaar

Niet opneembaar

Wel

Wel

Opneembaar

Opneembaar

Dunne darm

• De vertering wordt in de dunne darm voltooid door toevoeging van de enzymen:

1. Maltase --> splitst maltose in 2 glucosemoleculen

2. Sacharase --> verteert sacharose (disacharide) in 1 glucose en 1 fructose

3. Lactase --> verteert lactose (melksuiker) in 1 glucose en 1 galactose

4. Peptidasen --> breken tri- en dipeptiden af tot aminozuren

De verteringsproducten kunnen nu opgenomen worden via de darmwand in het bloed

Pepsine uit de maag kan niet meer werkzaam zijn om eiwitten te verteren. Dus nieuwe andere enzymen toegevoegd hiervoor. 

Zelfstandig werken

• Laat de LessonUp nog even open!

• Maak de opdrachten van 12.3 Chemische vertering af

• Stel vragen!

De werking van amylase uit speeksel stopt na enige tijd in de maag, doordat de pH van de voedselbrij te laag is geworden. Ook de werking van pepsine zorgt ervoor dat amylase niet meer werkt. Waarom?

A

Pepsine kan naast eiwitten ook zetmeel afbreken

B

Pepsine blokkeert de bindingsplaats van amylase

C

Pepsine breekt eiwitten af en amylase is een eiwit

D

Mensen met lactose-intolerantie maken zelf te weinig lactose waardoor bacteriën in de dikke darm lactose afbreken, met als gevolg buikklachten. Zure melkproducten (karnemelk, kwark, yoghurt) bevatten bacteriën die lactase produceren. Mensen met lactose-intolerantie kunnen deze zure melkproducten vaak beter verdragen. Leg uit hoe dit komt.