Thema 4 voortplanting v4.pptx

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

Thema 4 Voortplanting

Embryo, foetus, conceptie, ovulatie, innesteling, geslachtscellen, meiose, menstruatiecyclus, hormonen, IVF, SOA

Planning

3e uur:

• Bespreken 1e deel 4.1 Nieuw leven

• Zelfstandig werken aan opdrachten 4.1

4e uur

• Bespreken 2e deel 4.1 Nieuw leven

• Zelfstandig werken aan opdrachten 4.1

Leerdoelen 4.1 Nieuw leven

• De verschillende stadia van de bevruchting/conceptie kunnen omschrijven

• De verschillende stadia van de embryonale ontwikkeling kunnen benoemen

• De bouw van de vrouwelijke en mannelijke geslachtsorganen kunnen herkennen

• 
  

• Je kunt toelichten wat tertiaire kenmerken zijn

Wat gebeurde er ook alweer precies tijdens de bevruchting en waar gebeurt het?

Bevruchting / conceptie

• Ovulatie/eisprong

• Bevruchten: Het versmelten van kern

van de zaadcel met de kern van de eicel.

• Bevruchte eicel: Zygote

Hoeveel zaadcellen komen er gemiddeld vrij bij een zaadlozing?

A

Rond de 100.000

B

Rond de 1 miljoen

C

Rond de 10 miljoen

D

Rond de 100 miljoen

Bevruchting/conceptie

• Zaadcellen dringen door de follikelcellen

• Zaadcellen breken de eiwitlaag (zona pellucida) om de eicel af met behulp van enzymen

• Zodra er 1 zaadcel binnen is wordt deze zona pellucida ondoordringbaar.

• Klievingsdelingen. Delingen zonder groei. De embryo groeit niet, maar bestaat wel uit steeds meer cellen.

Wat gaat er gebeuren met de bevruchte eicel/zygote na de bevruchting?

Klievingsdelingen

• Klievingsdelingen. Delingen zonder groei. De embryo groeit niet, maar bestaat wel uit steeds meer cellen.

Ontwikkeling embryo

• Innesteling

• Ongeveer 1 week na bevruchting

  • Kiemschijf --> wordt het embryo

  • Trofoblast --> wordt deels de placenta

  • Blastulaholte --> wordt later verdrongen door de amnionholte

Ontwikkeling embryo

• Na 2 weken vormt zich de placenta (vanuit cellen van het trofoblast)

• Ook vormen zich 2 vruchtvliezen.

  • Chorion, aan de buitenzijde

  • Amnion, aan de binnenzijde

• Tussen de placenta/trofoblast en de kiemschijf/embryo vormt zich de navelstreng

• Na 8 weken zijn alle organen aangelegd en noem je de embryo vanaf nu een foetus

• De amnionholte vult zich met vruchtwater, hierin drijft de embryo.

Leg uit hoe de leefstijl van de moeder invloed kan hebben op de ontwikkeling van de embryo

Zelfstandig werken

Maak opdracht 1 en 3 t/m 11 (gebruik je BiNaS waar nodig)

Het volgende uur gaan we verder met de LessonUp en paragraaf 4.1

Hoe wordt bepaald of iemand een jongen of een meisje wordt?

Hoe wordt de embryo een jongen of meisje?

• Y-chromosoom

• SRY gen

• Testosteron

Pubermeisje verandert spontaan in jongen

Zoek op in de BiNaS: hoe wordt het harde zwellichaam van de clitoris genoemd?

Waarom hangen de teelballen buiten het lichaam? Wat is hiervan het doel?

Wat was ook alweer het verschil tussen primaire en secundaire geslachtskenmerken?

Tertiaire geslachtskenmerken

Geestelijke veranderingen tijdens de puberteit

Hierdoor verandert ook je gedrag

Denk aan:

• Ander gedrag tegenover je ouders

• Ander gedrag tegenover vrienden

• Anders denken over seks

https://www.youtube.com/watch?v=FBRUVFelzOs

Seksuele voorkeuren

• Heteroseksueel

• Homoseksueel / lesbisch

• Biseksueel

• Aseksueel (geen seksuele voorkeur, je voelt je tot niemand aangetrokken)

Geslacht vs Gender

Geslacht:

• 3 opties

  • Vrouw

  • Man

  • Intersekse (van beide geslachten kenmerken)

Gender: Hoe je je voelt

Voorbeeld

• Transgender, je voelt je niet thuis in je aangeboren geslacht

Wat is een ongewenste intimiteit?

Zelfstandig werken

• Maak opdracht 13 t/m 19 en 22 t/m 24

Als je nog niet klaar was maak dan opdracht 1 en 3 t/m 11 af

Planning

• Bespreken 6.2 Vorming geslachtscellen

• Zelfstandig werken aan 6.2

• Denk eraan: Volgende donderdag (21 maart), het 4e uur: VT over thema 5

Leerdoelen 6.2 Vorming geslachtscellen

• Je moet de verschillen kunnen aangeven tussen mitose en meiose en diploïde cellen en haploïde cellen

• Je moet de vorming van eicellen en zaadcellen kunnen omschrijven.

Karyogram

•  Hoeveel chromosomen heeft dit organisme?

•  Waarom zijn ze in dit plaatje in paartjes naast elkaar gezet?

Hoe zorgen we ervoor dat in een bevruchte eicel 46 chromosomen terecht komen?

•  We maken haploïde geslachtscellen

•  Haploid betekent enkelvoudig.

•  Twee haploïde geslachtscellen vormen 1 diploïde cel (tweevoud)

Hoeveel verschillende chromosomen een organisme heeft wordt aangeduid met N. Een diploïde cel bevat dus altijd 2N chromosomen. (voorbeeld mens: N=23, 2N --> 2*23 = 46 chromosomen in een diploïde menselijke cel)

Maar hoe maken we nou haploïde cellen?

• BiNaS 76B

• Bron 7 in je boek

(bladzijde 178)

Vorming eicellen en spermacellen

• Eicellen:

Oögonia

Primaire oöcyten

Secundarie oöcyt

Poollichaampje

• Zaadcellen:

Spermatogonia

Primaire spermatocyt

Secundarie spermatocyten

Spermatiden --> zaadcellen

Werkblad Meiose

• Speel meiose I en II na met de chromosomen die jullie kunnen uitknippen. 

• Kijk eerst goed wanneer de chromosomenparen los van elkaar komen

• Als meiose I en II gelukt zijn probeer dan mitose na te bootsen.

Zelfstandig werken / huiswerk

• Opdracht 1 t/m 6 van 6.2

Planning

• 3e uur:

  • 6.2 nabespreken + 6.3 bespreken

  • Zelfstandig werken aan opgaven 6.3

• 4e uur:

  • 6.4 bespreken

  • Zelfstandig werken aan opgaven 6.3 / 6.4 

• Dinsdag: Abortus + 6.5

• Donderdag: Herhalen thema 5 + VT thema 5 (het 4e uur)

6.3 Hormonale regeling

Leerdoelen:

• De rol van de hypofyse en de hypothalamus bij de vorming van geslachtscellen kunnen uitleggen

• De BiNaS tabel over de menstruatiecyclus kunnen interpreteren.

• De werking van het hormoon HGC kunnen omschrijven

• De verschillende stappen van de geboorte kunnen benoemen

Hoe weet je lichaam nou dat er geslachtscellen geproduceerd moeten worden?

Hypofyse

• Wordt aangestuurd door de hypothalamus

Produceert:

• FSH en LH

• TSH --> Beïnvloedt de schildklier

• Oxytocine (knuffelhormoon) --> weeën, borstvoeding, hechting tussen personen

• ADH (Antidiuretisch hormoon) --> hoeveelheid water in je urine

• Groeihormoon --> de groei van beenderen/botten

Regeling bij de man

• De hypothalamus maakt hormonen aan die de hypofyse aansturen om ook weer hormonen aan te maken

• Hypofyse maakt:

  • FSH,  stimuleert aanmaak zaadcellen

  • LH, stimuleert aanmaak testosteron

  • Testosteron remt (o.a) de vorming van LH

Regeling bij de vrouw

• Ook hier maakt de hypofyse LH en FSH aan

• Follikel produceert oestrogeen

• Het gele lichaam produceert progesteron en oestrogeen

BiNaS 86C

Waarvan zijn dit de symptomen? 

• Uitblijven menstruatie.

• Veranderingen in je borsten.

• Vermoeidheid.

• Misselijk gevoel/ochtendmisselijkheid.

• Extreem braken.

• Vaker naar het toilet gaan.

• Stemmingswisselingen.

• Wijzigende smaakbeleving van voedsel (trek) en gevoeligheid voor geuren.

Na de bevruchting

•  Tijdens deze klievingsdelingen verplaatst het embryo zich van de eileider naar de baarmoeder

•  In de baarmoeder nestelt het embryo zich in het baarmoederslijmvlies

• De buitenste laag cellen vormt een vruchtvlies (chorion) en gaat HCG produceren

• HCG zorgt voor het in standhouden van het gele lichaam (hierdoor blijft de progesteron concentratie hoog en gaan er geen nieuwe eicellen rijpen)

Groei foetus

De geboorte

• Indaling, het hoofdje daalt dieper in de bekkenholte, dit gebeurt met behulp van weeën (samentrekken baarmoeder)

• Ontsluiting, de baarmoederhals en baarmoedermond worden wijder

• Persweeën, samentrekken van baarmoeder en buikspieren en leidt tot uitdrijving (de daadwerkelijke geboorte)

• Kwartier na bevalling = nageboorte, de placenta verlaat het lichaam

Borstvoeding

• Prolactine, zorgt voor het vormen van melk in de melkklieren in de borst

• Oxytocine, zorgt voor de afgifte van melk als de baby zuigt aan de tepel. 

  • Oxytocine wordt ook wel het knuffelhormoon genoemd...

Zelfstandig werken

• 5 minuten in stilte, daarna fluisterend overleggen

• Maak opdracht 1 t/m 9 van 6.3 (gebruik je BiNaS)

6.4 Prenatale diagnostiek

Leerdoelen

• Kunnen benoemen welke verschillende manieren er zijn om zwanger te worden

• De verschillen kunnen herkennen tussen verscheidene vormen van prenatale diagnostiek

• Kunnen herkennen wanneer er ongeslachtelijke voortplanting plaats vindt

Probleem

•  1 op de 6 stellen met een kinderwens krijgt te maken met problemen met de vruchtbaarheid van 1 van de 2 (man of vrouw) of allebei.

•  Hou ouder je bent, hoe groter de kans op vruchtbaarheidsproblemen

• Mensen beginnen steeds later/ouder aan kinderen

Oplossingen

• IVF (In-vitrofertilisatie) 

  • Eicellen worden met behulp van hormonen tot rijping gebracht en uit de eierstok gezogen

  • Na spermadonatie van de man vindt de bevruchting in het laboratorium plaats (spermacellen worden bij de eicellen gevoegd).

  • enkele dagen oude embryo's (1 of 2) worden teruggeplaatst in de baarmoeder

• ICSI, zelfde als IVF alleen wordt een zaadcel met een naald in een eicel geplaatst

Prenatale diagnostiek

• NIPT (niet-invasieve prenatale test): In het bloed van de moeder wordt gezocht naar DNA van de embryo/foetus (het DNA is afkomstig van de placenta). Kan al vanaf 8 weken na de bevruchting

• Vlokkentest  (kan na 10 weken). Kans van 0.22% op een miskraam. Er wordt een stukje van de placenta weggenomen en onderzocht.

• Vruchtwaterpunctie (kan na 16 weken). Bron 16 in het boek. Kans van 0.11% op een miskraam.

• Navelstrengpunctie. (kan na 19 weken). Kans op een miskraam ongeveer 1%

Ongeslachtelijke voortplanting

• Ongeslachtelijke voortplanting:

Reproductie zonder verschillende geslachten. Er is maar 1 organisme nodig.

• Voorbeelden:

  • Bacteriën

  • Schimmels

  • Aardappels

  • Tulpenbollen

  • Kwallen

• Klonen

Zelfstandig werken

• 5 minuten in stilte, daarna fluisterend overleggen

• Maak opdracht 1 t/m 7 van 6.4

Planning

• Nabespreken 6.4

• Bespreken 6.5

• Gesprek over abortus

Donderdag: het 3e uur: herhalen thema 5. 4e uur: VT over thema 5

Planning

• Kennismaking

• Verder met bespreken hoofdstuk 4, waar waren jullie precies gebleven?

• Zelfstandig werken

Kennismaken

• Meneer Kunst

• Biologie & Science

• Woon in Amsterdam Zuid-Oost

• Nieuw op het VSC, hiervoor Pieter Nieuwland College (Amsterdam-Oost)

• [e-mail]

• Wie zijn jullie?

• Socrative.com → student login → 88SFN0K9 (0 = nul)

4.5 Voorkomen van soa’s en zwangerschap

SOA's (bron 24)

Virussen:

• HIV/Aids 

• Herpes 

• Hepatitis B

Bacteriën:

• Chlamydia

• Gonorroe

• Syfilis

Geboorteregeling, Conceptie betekent bevruchting, dus wat is het doel van een anticonceptiemiddel?

• De bevruchting voorkomen.

• Meest gebruikt: De Pil (ook wel combinatiepil), bevat:

  • progestageen (werkt hetzelfde als progesteron)

  • Oestrogeen

•  Deze hormonen zorgen ervoor dat:

  • Er geen ovulatie plaats vindt / eicel vrijkomt

  • Het baarmoederslijmvlies wordt ongeschikt gemaakt voor de innesteling

  • Er ontstaat een slijmprop in het baarmoederhalskanaal waardoor er niet of nauwelijks spermacellen richting de baarmoeder en de eileider kunnen gaan

Periodieke onthouding

• Geen geslachtsgemeenschap tijdens en rond de ovulatie (vruchtbare periode)

• Door het aantal dagen te tellen na de 1e dag van de menstruatie

• Door de temperatuur dagelijks te meten (op hetzelfde tijdstip)

Ongewenst zwanger?

• Morning-afterpil (binnen 48 uur na de seks)

• Morning-afterspiraaltje (tot 5 dagen na de seks), voorkomt innesteling

• Abortuspil (tot 8 weken na bevruchting)

• Zuigcurettage (tot 12 weken na bevruchting)

• Operatie (tot 22 weken zwangerschap)

Pearl-index

• Bron 20, bladzijde 192

• Hoe hoger de pearl-index hoe meer (ongeplande) zwangerschappen deze methode tot gevolg heeft.

Planning

3e uur

• Toets bespreken 

• Herhalen thema 6

4e uur:

• Examenopgaven oefenen

• Oefenen met de BiNaS