2.3 Koopkracht

• newEditor
• Economie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 3

Wat doen we vandaag?

• huiswerk 2.2 bespreken (huiswerkcontrole)

• starten met 2.3: Koopkracht

Huiswerk 2.2 De waarde van geld

Huiswerk: opdrachten 11, 12, 13, 14, 15 en 17 van 2.2 van paragraaf 2.2 

Zijn er vragen?

De opdrachten zijn na te kijken op de ELO

2.3 Koopkracht - leerdoelen

• Ik kan uitleggen wat de oorzaken van inflatie zijn.

• Ik kan het effect van inflatie op mijn koopkracht uitleggen.

• Ik kan de verandering van mijn koopkracht berekenen.

Als gevolg van de oorlog in Oekraïne werd graan duurder voor bakkers. Waaraan merk je dit als consument?

Steeds meer mensen verwarmen hun woning met een warmtepomp en rijden elektrisch. Welk gevolg heeft dit voor de prijs van elektriciteit?

2.3 Koopkracht

Inflatie

Het CBS  (Centraal Bureau voor de Statistiek) meet de inflatie (= stijging van het gemiddelde prijspeil).

Het inflatiecijfer laat de procentuele verandering zien van de prijzen ten opzichte van een jaar geleden.

2.3 Koopkracht

Inflatie

Er zijn twee soorten inflatie:

• Kosteninflatie: Producenten rekenen kostenstijging door in prijzen

• Bestedingsinflatie: Prijzen stijgen doordat er meer vraag naar een product is.

2.3 Koopkracht

Inflatie

De inflatie wordt gemeten op basis van de Consumentenprijsindex.

Opdracht

• Zoek op de website van het CBS op hoe hoog de inflatie was in september 2026.

• Zoek ook op hoe hoog de infatie was in de Eurozone in september 2026.

https://www.cbs.nl/nl-nl

2.3 Koopkracht

Opdrachten

Maak oefening 21, 22 en 23.

2.3 Koopkracht - leerdoelen

• Ik kan uitleggen wat de oorzaken van inflatie zijn.

• Ik kan het effect van inflatie op mijn koopkracht uitleggen.

• Ik kan de verandering van mijn koopkracht berekenen.

Wat doen we vandaag?

• even kort herhalen inflatie

• huiswerk 2.3 bespreken (huiswerkcontrole)

• verder met 2.3: Koopkracht

Wat is inflatie?

A

Stijging van de prijzen

B

Daling van de prijzen

C

Stijging van de koopkracht

D

Het geld wordt meer waard

Door de inflatie kan ik...

A

meer kopen met hetzelfde geld

B

minder kopen met hetzelfde geld

C

D

Huiswerk 2.3 Koopkracht

Huiswerk: opdrachten 21, 22 en 23 van paragraaf 2.3.

We bespreken opdracht 23 samen. 

Zijn er vragen?

De overige opdrachten zijn na te kijken op de ELO

Huiswerk 2.3 Koopkracht

opdracht 23a:

• Kosteninflatie. Door duurdere energieprijzen worden heel veel andere goederen duurder (zoals brandstof en voedsel).

opdracht 23b:

• Nee, de prijsstijgingen zijn echter wel minder hoog geworden, maar de prijzen stijgen nog steeds. Het leven is dus wederom duurder geworden, maar de stijging van de prijzen gaat minder snel.

Huiswerk 2.3 Koopkracht

opdracht 23c:

• De prijsstijgingen voor energie en motorbrandstoffen zijn gedaald, aangezien de inflatie incl. energie en motorbrandstoffen vanaf 2023 een daling laten zien en excl. energie en motorbrandstoffen alsnog een stijging laten zien. 

opdracht 23d:

• Voor het produceren van voedsel is veel energie nodig. Wanneer de energie duurder wordt, zullen producenten deze kosten doorberekenen in de prijzen. Daardoor wordt voedsel duurder.

Stel dat de inflatie 5% is. Wat gebeurt er met een product van €100?

Je hebt €100 spaargeld en de inflatie is 4%. Kun je dan meer of minder kopen dan vorig jaar?

Voorbeeld

Je krijgt € 10 zakgeld.

• Een drankje in de voetbal kantine kost € 2,50.

• Een frietje in de snackbar kost       € 2,-.

• Een ijsje in de ijssalon kost € 3,-.

Je kunt dus 2 drankjes, een frietje en een ijsje kopen met jouw zakgeld!

Koopkracht

De hoeveelheid goederen en diensten die je met je inkomen kan kopen.

_Inflatie

Een algemene prijsstijging van goederen en diensten.

Het gevolg is dat je minder kunt kopen met jouw geld. 

Jouw koopkracht daalt.

Voorbeeld

Je krijgt € 10 zakgeld.

• Een drankje in de voetbalkantine kost nu € 3,00.

• Een frietje in de snackbar kost nu € 2,50.

• Een ijsje in de ijssalon kost nu        € 3,50.

Je kunt nu slechts 1 drankje, 1 frietje en 1 ijsje kopen. Dat is dus minder dan in de vorige situatie.

Inflatie

Je geld wordt minder waard

Wat is het gevolg van inflatie?

Prijzen 

stijgen

Je kan minder kopen voor hetzelfde geld

Je koopkracht daalt

Wordt alles duurder?

Koopkracht

Koopkracht is de hoeveelheid goederen en diensten die je met je inkomen kan kopen.

• Door inflatie neemt koopkracht af.

• Door inkomensstijging neemt koopkracht toe.

• Wat gebeurt er met de koopkracht als zowel er zowel inflatie als een inkomensstijging is?

Je loon stijgt met 6% en de prijzen stijgen met 3%. Je koopkracht...

A

daalt

B

stijgt

C

blijft gelijk

D

Je loon stijgt met 4% en de prijzen stijgen met 4%. Je koopkracht...

A

daalt

B

stijgt

C

blijft gelijk

D

Je loon stijgt met 2% en de prijzen stijgen met 5%. Je koopkracht...

A

daalt

B

stijgt

C

blijft gelijk

D

Je zakgeld stijgt van €25 naar €30. Een broodje stijgt van €2,50 naar €3. Je koopkracht... (bereken in beide situaties hoeveel broodjes je kunt kopen)

A

daalt

B

stijgt

C

blijft gelijk

D

Wordt alles duurder?

Koopkracht

Wordt alles duurder?

Koopkracht

Koopkrachtontwikkeling (arceren in je boek op blz. 55) verschilt voor verschillende groepen mensen.

Dit is omdat niet iedereen hetzelfde koopt en eenzelfde stijging van het inkomen heeft.

• Waar geven jongeren minder geld aan uit?

• Waar geven mensen tussen 30-40 jaar meer geld aan uit?

• Waar geven mensen ouder dan 60 jaar meer geld aan uit?

2.3 Koopkracht

Opdrachten

Maak oefening 24, 25, 26.

2.3 Koopkracht - leerdoelen

• Ik kan uitleggen wat de oorzaken van inflatie zijn.

• Ik kan het effect van inflatie op mijn koopkracht uitleggen.

• Ik kan de verandering van mijn koopkracht berekenen.

Wat doen we vandaag?

• even kort herhalen inflatie en koopkracht

• huiswerk 2.3 bespreken (huiswerkcontrole)

• verder met 2.3: Koopkracht

Wat is inflatie?

A

Stijging van de prijzen

B

Daling van de prijzen

C

Stijging van de koopkracht

D

Het geld wordt meer waard

Door de inflatie kan ik...

A

meer kopen met hetzelfde geld

B

minder kopen met hetzelfde geld

C

D

Koopkracht is ...

A

het geld dat je hebt

B

de loonsverhoging die je krijgt

C

de hoeveelheid goederen en diensten die je kunt kopen

D

Je loon stijgt met 2% en de prijzen stijgen met 5%. Je koopkracht...

A

daalt

B

stijgt

C

blijft gelijk

D

Huiswerk 2.3 Koopkracht

Huiswerk: opdrachten 24, 25 en 26 van paragraaf 2.3.

We bespreken opdracht 25 samen. 

Zijn er vragen?

De overige opdrachten zijn na te kijken op de ELO

Huiswerk 2.3 Koopkracht

opdracht 25a:

• Tweeverdieners met kinderen (2 x modaal + ½ x modaal inkomen). Deze groep verloor in 2022 bijna evenveel koopkracht als alle andere groepen. In 2023 gaat deze groep er ten opzichte van andere groepen veel minder op vooruit in koopkracht.

Huiswerk 2.3 Koopkracht

opdracht 25b:

• In 2023 gingen een alleenstaande met een minimumloon er procentueel in koopkracht veel sterker op vooruit dan andere groepen.

opdracht 25c:

• In 2022 daalde voor iedereen de koopkracht sterk. Dat geldt niet voor 2023. De inflatie in 2022 was dus waarschijnlijk hoger dan in 2023.

2.3 Koopkracht

Nominaal en reëel inkomen

Met nominaal inkomen bedoelen we het inkomen dat je in euro's verdient.

• In 2026 verdien je €2.000 per maand.

• In 2027 krijg je loonsverhoging en verdien je €2.100 per maand.

• Je nominale inkomen is dus gestegen van €2.000 naar €2.100.

Nominaal inkomen = het inkomen uitgedrukt in euro's, zonder rekening te houden met prijsstijgingen.

2.3 Koopkracht

Nominaal en reëel inkomen

Met reëel inkomen bedoelen we wat kun je met je inkomen kopen.

Daarbij houd je rekening met de stijging van de prijzen (inflatie).

• Je inkomen stijgt van €2.000 naar €2.100 (+5%).

• Maar de prijzen stijgen ook met 3%.

• Dan kun je met je extra geld méér kopen dan vroeger.

• Je reële inkomen stijgt dan.

Reëel inkomen = de koopkracht van je inkomen.

2.3 Koopkracht

Nominaal en reëel inkomen

Situatie A:

• Inkomen stijgt met 6%

• Prijzen stijgen met 3%

• ➡ Je kunt meer kopen. ➡ Je reële inkomen stijgt.

Situatie B:

• Inkomen stijgt met 2%

• Prijzen stijgen met 5%

• ➡ Je kunt minder kopen. ➡ Je reële inkomen daalt.

2.3 Koopkracht

Nominaal en reëel inkomen

Lisa verdiende vorig jaar €1.500 per maand. Dit jaar verdient zij €1.560 per maand. De prijzen zijn in dezelfde periode met 2% gestegen.

Hoe bereken je koopkrachtverandering (verandering reëel inkomen)?

1. Bereken eerst de procentuele verandering van het nominaal inkomen.

2. Haal hier het inflatiepercentage vanaf.

Het inkomen van Ishane stijgt van € 3.500 naar € 4.000. de inflatie bedraagt 2%. a) Bereken de procentuele stijging van het nominaal inkomen. b) Bereken de procentuele stijging van het reëel inkomen. c) Is de koopkracht van Ishane gestegen of gedaald.

2.3 Koopkracht

Opdrachten

Maak opdrachten 27 t/m 31 van paragraaf 2.3