Thema 1 - Beste of geachte?

• newEditor
• Nederlands
• Secundair onderwijs
• Algemeen secundair onderwijs
• Leerjaar 5

Thema 1 - Beste of geachte?

Thema 1 - Beste of geachte?

Taalregister

• Taalregister: formeel en informeel

• communicatieschema

• tutoyeren en vousvoyeren

pg.1

Doelen

We maken kennis met het begrip "taalregister"

• Situationele taalvariatie

• Formele en informele registers

• Hoe gebruik je de onderdelen uit het communicatiemodel om het taalregister te bepalen?

• Taalregister in actie: een podcastaflevering

1.Situationele taalvariatie

pg.4

Taalkunde

Derde graad: taal vanuit wetenschappelijk perspectief.

• Niet langer uitsluitend normatief (dus: volgens de regels van wat ‘correct’ is),

• ook descriptief (dus: vanuit observatie van hoe taal in werkelijkheid wordt gebruikt).

• taalfenomenen onderzoeken, analyseren en in vraag stellen = taalkunde of taalwetenschap.

pg.4

Leg uit dat je meer en uitgebreidere informatie vindt in de bundel

Situationele taalvariatie

Situationele taalvariatie = relatie tussen taal en sociale interactie.

• Taalgebruik aanpassen aan context (gesprekspartner, onderwerp of setting)

• Taalrepertoire: geheel van woorden, uitdrukkingen en manier van spreken.

• Afhankelijk van de situatie gebruik je verschillende taalregisters. 'Stijl' aanpassen aan de situatie.

pg.4

Meer info in de bundel

2.Taalregister

pg.5

Voorkennis activeren:

- Wat is taalregister?

- Welke registers ken je?

- In welke situaties gebruik je deze registers?

- Waarom is het belangrijk om dit begrip te kennen en te kunnen gebruiken?

Tijd voor een rollenspel!

Per twee: 

• Jullie krijgen een situatie en voeren een rollenspel uit 

• Voer de dialoogjes meerdere keren uit. Je gebruikt telkens een ander taalregister

• Wie speelt hun dialoogjes voor de klas?

5

minute

00

second

add30s

Hand-out: Inleiding - rollenspel uitdelen.

Taalregister

Taalregister = taalgebruik aan een bepaalde situatie of een bepaald milieu gebonden.

• boodschap anders formuleren o.b.v. context of ontvanger. 

Voorbeeld:

In een rechtbank maak je bijvoorbeeld gebruik van andere woordenschat en zinsconstructies dan tijdens een gesprek met vrienden op de speelplaats.

pg.5

Meer info in de bundel (om te studeren)

2.1 Soorten taalregisters

pg.5

formeel taalgebruik

Formeel taalgebruik:

• netjes, beleefd en afstandelijk.

• situaties waar respect, beleefdheid of een professionele houding belangrijk zijn

• op school, op het werk, in officiële brieven ...

Vb: Graag zou ik mij kandidaat stellen voor deze functie.

Goedenavond, meneer. Bedankt voor uw tijd.

pg.5

Vraag: Wie moest in het rollenspel een formeel register hanteren? Wat was de situatie?

informeel taalgebruik

informeel taalregister:

• losser, vlotter en persoonlijker.

• in gesprekken met vrienden, familie of leeftijdsgenoten

• je voelt je op je gemak

Vb: Toen hij zijn vriend op straat zag, riep hij informeel: “Yo, alles goed?”

pg.5

Vraag: Wie moest in het rollenspel een informeel register hanteren? Wat was de situatie?

Continuüm

5

minute

00

second

add30s

Je krijgt een kaartje:

Ga in volgorde staan van zeer informeel naar zeer formeel.

• Welke factoren hebben in deze situaties een invloed gehad op jouw keuze? 

Wanneer de leerlingen in de rij staan, vraag je: hoe heb je dit beslist? Waar hou je rekening mee?

Nadien sta je nog eens stil bij de vraag: "Welke factoren hebben in deze situaties een invloed gehad op jouw keuze?"

kernwoorden op bord (latere link communicatiemodel)

continuüm

Taalregisters: continuüm van zeer informeel  taalgebruik naar zeer formeel taalgebruik.  Je kan verschillende taalsituaties ergens tussen deze uiteinden plaatsen. 

pg.6

Taalgebruik is niet zwart-wit, mara genuanceerd.

2.2 Het communicatiemodel

pg.7

Voorkennis activeren:

- Wat is situationele taalvariatie?

- Wat is formeel en informeel taalgebruik? Kan je een voorbeeld geven?

- Wat bedoelen we met 'taalregisters vormen een continuüm'?

Activeer je voorkennis. Wat zijn de onderdelen van het communicatiemodel? 

pg.7

2

minute

00

second

add30s

Communicatiemodel

pg.7-8

Laat leerlingen notities maken bij bespreking:

De onderdelen van het communicatiemodel:

De zender is wie de boodschap zendt; de spreker, de schrijver …

De boodschap is de informatie die gestuurd wordt (wat gezegd wordt).

De ontvanger is wie de boodschap ontvangt; de luisteraar, lezer, kijker …

Het doel is wat de zender bij de ontvanger wil bereiken

De context zijn de omstandigheden waarin de boodschap wordt doorgegeven.

Het kanaal of het medium is waarmee de boodschap wordt doorgegeven, zoals een bericht, mondeling, een advertentie …

Het effect is de uitwerking die de boodschap heeft op de ontvanger.

Ruis is wanneer bepaalde elementen ervoor zorgen dat een boodschap niet helemaal tot een ontvanger komt. Bijvoorbeeld een slechte verbinding, veel achtergrondlawaai, een computer die niet werkt …

Pas het communicatiemodel toe op volgende tekst- en filmfragmenten. 

voorbeelden

klassikaal

1. Wat is de context?

2. Wie is de zender?

3. Wie is de ontvanger?

4. Welke boodschap wordt verteld? 

5. Via welk kanaal wordt de boodschap verzonden?  

6. Wat is het doel van de zender?

7. Wat is het effect van de boodschap bij de ontvanger?

1. Context: gezinscontext, thuis

2. Zender: kind

3. Ontvanger: moeder

4. Boodschap: vertellen over de vakantie.

5. Kanaal: whatsapp

6. Doel: amuseren, een beetje informeren

7. Effect: de moeder antwoordt te laat en komt dus ongeïnteresseerd over.

in duo's

1. Wat is de context?

2. Wie is de zender?

3. Wie is de ontvanger?

4. Welke boodschap wordt verteld?

5. Via welk kanaal wordt de boodschap verzonden?

6. Wat is het doel van de zender?

7. Wat is het effect van de boodschap bij de ontvanger?

1. Context: gezinscontext, thuis

2. Zender: moeder

3. Ontvanger: kind

4. Boodschap: een grap maken

5. Kanaal: whatsapp

6. Doel: amuseren

7. Effect: het kind vindt de humor flauw.

communicatiemodel en register

Motiveer welk register je kiest in deze situatie aan de hand van de onderdelen van het communicatiemodel. 

Noteer op bord:

Je kiest een formeel register, want:

- het doel is om de ontvanger te overtuigen dat de zender een geschikte kandidaat is.

- de zender wil een goede indruk maken (effect).

- de context is een sollicitatiegesprek

...

communicatiemodel en register

Motiveer welk register je kiest in deze situatie aan de hand van de onderdelen van het communicatiemodel. 

Noteer op bord:

Je kiest een infomeel register, want:

- de ontvangers zijn allebei jongeren en ze kennen elkaar goed.

- het gaat om een intieme, persoonlijke context.

...

pg.8

Neem deze toepassing in stilte door

2

minute

00

second

add30s

2.3 Beleefdheid

pg.9

Ken jij de volgende Antwerpse dialectuitspraken?

• 'k zen gejost

• het schaap is van de preut af

• We doen het voor ons moeder haar schoon benen.

• De walenkoppen blijven ambetant doen.

• Ik krijg er de wubbes van.

informeel taalgebruik: dialect

- gejost: bedrogen of benadeeld

- het schaap is de preut af: doodmoe of op zijn.

- voor ons moeder haar schoon benen: voor niets, gratis

- de walenkoppen blijven ambetant doen: zich lastig of tegendraads gedragen.

- de wubbes krijgen: toenemende irritatie

Zonde van de zendtijd

https://www.dailymotion.com/video/x2woscd

1. Bepaalde politici antwoorden niet op bepaalde vragen. Waarom?

2. Is dat terecht volgens jou? Waarom wel/niet?

3. Wat maakt dit fragment humoristisch?

ANTWOORDEN:

1. De politici worden aangesproken met tussentaal (gejost) en weigeren daarom te antwoorden.

2. Ja: het strookt met de beleefdheidsconventies van een interview.

Nee: het voelt als een manier om de vraag te ontwijken. (zoals mensen aanspreken op taalfouten op internetfora)

3. De interviewer gebruikt een register dat niet past in deze context, maar hij doet dat heel serieus.

beleefdheid

zender: verkeerd register

• effect: ontvanger voelt zich onprettig, verward of beledigd

• boodschap komt onbeleefd over: ruis op de communicatie.

Voorbeeld: 

Een leerling die tegen een leerkracht zegt: “Yo, jij moet mij ff helpen”

 — hier is de toon te informeel en kan de boodschap verkeerd 

geïnterpreteerd worden.

pg.9

Net zoals 'gejost' zeggen tegen Bart de Wever.

beleefdheidsconventies

Schending van taalregister = schending van beleefdheidsconventies:

• impliciete afspraken rond beleefdheid (niet uitgesproken, wel verwacht).

• wat gepast is in een bepaalde situatie.

pg.9

Geef andere voorbeelden van beleefdheidsconventies:

- Hoe luid spreek je tijdens een begrafenis? Is dit hetzelfde tijdens een voetbalmatch?

- Hoe neem je een 'spreekbeurt' tijdens een debat?

- Hoe gedraag je je wanneer je leerkracht iets uitlegt?

Bespreek:

wat is het effect als deze jongeren 'jij' gebruiken?

wat is het effect als deze jongeren 'u' gebruiken?

Vraag aan klas: 

Kan je nog situaties bedenken waarin het onbeleefd overkomt om 'jij' of 'u' te gebruiken?

tutoyeren en vousvoyeren

Bekijk de video en beantwoord:

1. Wanneer gebruik je 'jij'?

2. Wanneer gebruik je 'u'?

3. Wat vindt Kurt van de uitspraak: 'Zeg jij maar u tegen mij'?

Video: Iedereen beroemd: 'jij' versus 'u' | Het Archief voor Onderwijs

pg.10

Leerlingen noteren mee

ANTWOORDEN:

Wanneer gebruik je 'jij'?

- vertrouwelijk, je kent elkaar goed

Wanneer gebruik je 'u'?

- iemand die je helemaal niet kent

- hoger geplaatst, belangrijk

- leraar of baas

'zeg jij maar u tegen mij' is arrogant, want het geeft aan dat de zender zich 'beter' voelt dan de ontvanger. Maar het is ook grappig.

tutoyeren en vousvoyeren

Tutoyeren = aanspreken met "je/jij"

• informeel

• Vb. tegen een vriend of leeftijdsgenoot.

Vousvoyeren = aanspreken met "u"

• formeel

• Vb. onbekende volwassene, docent, officiële situaties.

pg.10

pg.11

Vul het overzicht aan in kernwoorden

• jij / je

• informeel

• vriendschappelijk

• vrienden en familie

• leeftijdsgenoten

• vertrouwelijk

• familiair

• u

• formeel

• beleefd

• onbekenden

• ouderen

• afstandelijk

• hïerarchie

Jij of u - stappenplan

1.   Je komt op straat je beste vriend(in) tegen en begroet hem/haar.

2.   Je komt op straat je directeur tegen en begroet hem/haar.

3.   Je legt aan je leerkracht uit waarom je schoolresultaten tegenvallen.

4.   Je stuurt een bericht in de klasgroep om te vragen wie de notities kan doorsturen.

5.   Je maakt reclame voor een fuif van je sportvereniging bij onbekende leeftijdsgenoten.

6.   Je schrijft een klacht naar een bedrijf omdat een product dat je kocht niet werkt.

7.   Je wordt door je schoonouders die je voor het eerst ontmoet uitgenodigd voor een etentje, maar je weigert.

8.   Je vraagt aan een onbekende volwassene of je even zijn/haar telefoon mag gebruiken omdat je batterij leeg is.

9.   Je maakt een affiche voor een buurtfeest, gericht op alle inwoners van de gemeente.

10.Je schrijft een algemene e-mail naar klanten van een webshop over een nieuwe promotie.

Stappenplan

pg.12-13

Laat deze slide openstaan wanneer leerlingen het stappenplan gebruiken.

Ze werken per twee.

Inoefenen 

Maak de extra oefening op taalregister en raadpleeg de leerstof in de bundel

Thema's - thema 1

• Taalregister: formeel en informeel taalgebruik

10

minute

00

second

add30s

Voorkennis activeren:

- Welke registers ken je?

- Geef een situatie waarin je formeel/informeel taalgebruik hanteert.

- Wat is het communicatiemodel? Hoe zet je dit in om de keuze van register te verantwoorden?

- Wat gebeurt er als je een verkeerd register gebruikt?

- Wat zijn beleefdheidsconventies?

- Wat betekent tutoyeren en vousvoyeren?

Instaptoets

Tijd om even op te frissen wat je hebt onthouden van de vorige lessen en de bookwidget. 

5

minute

00

second

add30s

Evaluaties - Thema 2

• Instaptoets taalregister

Wanneer je de vorige bookwidget meegeeft als huiswerk. 

Opdracht

Vul het communicatieschema aan voor de dialoog die je in het begin van dit thema hebt uitgebeeld. Welk register kies je best in deze situatie? 

• Maak gebruik van de theorie om de vragen te beantwoorden.

• Antwoord in volzinnen (1p)

• Werk individueel 

15

minute

00

second

add30s

/ 5

Formatieve taak op papier (en openboek)

1. Toepassing communicatiemodel en keuze register (formatief)

Thema 1 - Beste of geachte?

taalsysteem

spelling 

• Gevoelswaarde van woorden: eufemismen en dysfemismen

• leestekens

3.De gevoelswaarde van woorden

Het belang van woorden

Stel je voor: Je hebt meegedaan aan een schrijfwedstrijd van Antwerpen leest . Je hebt een boekenbon gewonnen en je wil een mail sturen om te bedanken. De organisatie wordt geleid door een oudere persoon die je niet persoonlijk kent.:

Je mail:

Onderwerp: Merci voor de bon

Hey

Bedankt voor die boekenbon, echt chill dat ik die gewonnen heb! Ik ga er waarschijnlijk strips mee kopen. Nice dat jullie zoiets organiseren.

Doei

Sam

Vraag aan de leerlingen:

Welke woorden zijn niet gepast in een formele mail?

Noteer de woorden op bord.

Vraag: welke woorden zou je beter gebruiken?

Het belang van woorden

Probleem: de toon is te informeel (“hey”, “chill”, “nice”, “doei”), wat ongepast is naar een oudere onbekende organisator.

Onderwerp: Dank voor de boekenbon

Geachte heer/mevrouw,

Graag wil ik u hartelijk bedanken voor de boekenbon die ik gewonnen heb via de schrijfwedstrijd. Ik waardeer dit gebaar en zal de prijs met veel plezier gebruiken.

Met vriendelijke groet,

Sam Van Boxem

De gevoelswaarde van woorden

pg.14

Markeer de woorden die bepalen hoe formeel / informeel deze mail overkomt.

2

minute

00

second

add30s

Welk register? Zeer formeel

Woorden: wens ik u

op de hoogte brengen

op heden

wegens

de gemiste leerinhouden

zo spoedig mogelijk

trachten

bij voorbaat

Vraag: welke woorden maken het minder formeel?

Hoe komt deze mail over?

De gevoelswaarde van woorden

pg.15

Markeer de woorden die bepalen hoe formeel / informeel deze mail overkomt.

Welk register? Zeer informeel

Woorden: Hey

superziek

emoticon

fix

geen stress

Vraag: welke woorden maken het minder informeel?

Hoe komt deze mail over?

Gevoelswaarde van woorden

Beide e-mails: ander register. Welk effect heeft het gekozen register?

• De boodschap komt verkeerd over wanneer de zender een ongepast register gebruikt.

• 'trachten' klinkt bv. erg afstandelijk en 'fix' is ongepast in de communicatie tussen leraar en leerling.

pg.15

Gevoelswaarde van woorden

De boodschap komt verkeerd over wanneer de zender een ongepast register gebruikt.

• (te) formele e-mail: beleefder, maar ook afstandelijker

• (te) informele e-mail: persoonlijker en losser

De keuze van woorden: positieve of vriendelijke woorden / negatieve, harde of kwetsende woorden.

• naast een letterlijke betekenis ook een bepaalde gevoelswaarde

pg.15

denotatie

Denotatie = letterlijke betekenis van een woord (woordenboek)

Voorbeelden

'flik' en 'agent' betekenen in het woordenboek 'personen belast met de ordehandhaving'. De twee woorden hebben dezelfde denotatie.

pg.16

connotatie

Connotatie = extra betekenis die een woord kan krijgen afhankelijk van de context.

• ander woord voor connotatie: gevoelswaarde.

• kan positief, neutraal of negatief zijn.

• geslaagde communicatie = goed inzicht in de mogelijke connotaties van woorden.

• formele communicatie: woorden met een neutrale connotatie.

Voorbeelden

‘Flik’ klinkt negatiever dan het neutrale woord ‘agent’. Sommige woorden kunnen ook eerder positief klinken. Zo klinkt een woord als ‘trots’ veel positiever dan het eerder negatieve woord ‘ijdel’.

pg.16

eufemismen

Een eufemisme = verzachtende uitdrukking voor kwetsend of ongepast woord.

• vaak gebruikt in formele communicatie om beleefd of tactvol te blijven.

Soorten:

• tactvol eufemisme: andere mensen niet kwetsen. Jouw nieuwe kapsel is oké, maar het is niet echt mijn stijl.

• fatsoeneufemisme: woorden vermijden die als vies worden beschouwd. Ik ga naar het toilet. → Ik ga mijn handen wassen.

• taboe-eufemisme: woorden vervangen die te maken hebben met seks, dood, ziekte, geloof … Hij is gestorven. → Hij is zachtjes heengegaan.

pg.17

Doorstreep 'sluiereufemisme': niet kennen

dysfemismen

Een dysfemisme = hard, choquerend of kwetsend woord.

• gebruikt in informele taal met mensen die je kent.

Bedoelingen:

• kwetsen of beledigen: Die prof is een fossiel.

• shockeren: Hij ligt al drie dagen te verrotten in de grond.

• boosheid uitdrukken: Hou toch je bek!

• stoer doen: Ik heb me gisteren lazarus gezopen.

pg.17

Leg uit: niet iedereen zal een eufemisme of dysfemisme op dezelfde manier ervaren.

Of je een woord neutraal, hard of net zacht vindt, hangt samen met je eigen opvattingen, hoe vaak je een woord tegenkomt en welke ervaringen je zelf hebt.

te formele woorden (1)

pg.18

Markeer de woorden die te formeel (en dus afstandelijk en ouderwets) zijn en noteer een neutraal alternatief.

5

minute

00

second

add30s

Leg uit: in formele communicatie stem je je woordkeuze af op de ontvanger.

Té formeel = afstandelijk en ouderwets.

Kies beter voor neutrale woorden.

Woorden:

geachte - beste (afstemming met slotgroet)

Betreffende - over

berichten - meedelen

ten gevolge van - door

spoedig - snel

desgevraagd nader informeren - op de hoogte houden

Derhalve - Daarom

te formele woorden (2)

pg.18

Markeer de woorden die te formeel (en dus afstandelijk en ouderwets) zijn en noteer een neutraal alternatief.

3

minute

00

second

add30s

Woorden:

uw schrijven - bericht

delen wij u mede - laten wij u weten

aangaande uw aanvraag, tot de conclusie zijn gekomen - dat wij uw aanvraag niet zullen goedkeuren.

zijn aangeleverd - ingediend

zien wij ons genoodzaakt - moeten wij helaas

vooralsnog - op dit moment

derhalve - daarom

doen toekomen - bezorgen

teneinde - zodat

in behandeling kunnen nemen - verwerken

te informele woorden

pg.19

Markeer de woorden die te informeel zijn en noteer een neutraal alternatief.

3

minute

00

second

add30s

Ook wanneer je taalgebruik té informeel is, kom je al snel onnauwkeurig of onprofessioneel over.

Informele woorden, spreektaal en afkortingen passen beter in gesprekken met vrienden, maar niet in zakelijke mails.

Daarom kies je best voor verzorgde, duidelijke taal met een neutrale toon.

De onderstaande mail toont hoe informeel taalgebruik onprofessioneel kan overkomen.

WOORDEN

hey - beste

mailtje - e-mail

gezien - ontvangen

waardeloze weglaten

complete puinhoop - probleem ontstaan

blijkbaar - mogelijk

een potje van gemaakt - fout gemaakt

slingeren - verkeerd geleverd

snappen - begrijpen

flink van baalt - vervelend vindt

niet de oren van het hoofd zeuren - we begrijpen uw bezorgdheid

ermee bezig - we onderzoeken de situatie

de rommelzooi - het probleem

hopelijk - naar verwachting

binnenkort eens aankomen - snel geleverd

lastigvallen - contacteren

Feedback - volzinnen schrijven

Beantwoord deze vragen in volzinnen:

1. Wat is een taalregister?

2. Waarom passen mensen hun taalgebruik aan?

Leerlingen nemen een apart blad

Volzinnen

Een volzin is een zin die:

• een onderwerp en een persoonsvorm bevat.

• een volledige boodschap geeft. Een volzin moet je kunnen begrijpen zonder dat je de vraag erbij leest. Dit doe je door de belangrijke kernwoorden uit de vraag herhalen. Geef dus niet alleen het antwoord, maar verwerk de belangrijke woorden uit de vraag in een volledige zin.

• NIET met een signaalwoord start (want, omdat, dan, dus …), tenzij in een samengestelde zin. Speel het veilig, en bouw een volzin op met onderwerp en persoonsvorm.

• met een hoofdletter start en correcte leestekens bevat.

voorbeelden

Vraag: Welk taalregister gebruik je tijdens een sollicitatiegesprek?

✅ Tijdens een sollicitatiegesprek gebruik je meestal een formeel taalregister.

❌ Formeel taalregister.

Vraag: Wat is een taalregister?

✅ Een taalregister is een manier van taalgebruik die past bij een bepaalde situatie of een bepaald publiek.

❌ Een manier van spreken.

voorbeelden

Vraag: Waarom passen mensen hun taalgebruik aan?

✅ Mensen passen hun taalgebruik aan omdat elke situatie een ander taalregister vraagt.

❌ Omdat de situatie anders is.

(Wat wel kan: Omdat elke situatie een ander taalregister vraagt, passen mensen hun taalgebruik aan).

Vraag: Wanneer gebruik je informeel taalgebruik?

✅ Je gebruikt informeel taalgebruik wanneer je communiceert met vrienden of familie.

❌ Bij vrienden.

Mijn antwoord ...

• bevat een onderwerp en een persoonsvorm.

• geeft een volledige boodschap. Ik kan het antwoord ook zonder de vraag begrijpen.

• herhaalt de belangrijke kernwoorden uit de vraag.

• begint niet met een signaalwoord zoals want, omdat, dus …

• begint met een hoofdletter.

• eindigt met een punt.

Leerlingen nemen een apart blad om de vragen te beantwoorden.

4.Leestekens

Waarom is dit geen goede mail?

Hoe komen deze boodschappen over? Wat zorgt daarvoor?

1.

2.

3.

• geen leestekens 

• Te veel vragende zinnen

• hoofdletters zijn niet functioneel

Leestekens

Welk leesteken hoort op de plaats van _ ?

Lien _  Ik wilde je gisteren nog iets vragen _ maar toen moest je plots weg.

Toen ik aan het project startte _ zag ik dat je nog geen informatie had doorgestuurd. Kan je dit zo snel mogelijk doen? 

Groetjes

Sam

Met papiertjes

de komma

Komma’s gebruik je om een langere zin overzichtelijk te maken. Het verduidelijkt de structuur van een zin. Je gebruikt een komma:

• Tussen twee persoonsvormen. Toen ze thuiskwam, zag ze dat de kerstverlichting al brandde.

• Bij een aanspreking. Joris, heb jij het vlees gekocht?

• Tussen bijvoeglijke naamwoorden bij hetzelfde zelfstandige naamwoord. Onze hond heeft een zachte, bruine pels.

• Voor de voegwoorden maar, want. Je moest dat niet doen, maar nu is het te laat.

• Voor of na een tussenwerpsel. Oeps, wat onhandig van mij. Dat is een verrassing, hé!

pg.16

Leestekens

Welk leesteken hoort op de plaats van _ ?

Hé Lien

Je weet wel dat we dat project samen gingen doen.

Ik denk dat ik _ misschien toch alleen doorga.

Groetjes

Sam

het beletselteken

Een beletselteken bestaat uit drie puntjes en geeft aan dat een zin ineens wordt onderbroken of afgebroken. Je schrijft bij voorkeur een spatie voor een beletselteken. Als een beletselteken op het einde van een zin staat, schrijf je er niet nog een punt achter. Je gebruikt een beletselteken bij: 

• een onderbreking of pauze:  ‘Ja, maar … is dat wel zo?’

• een onvolledige opsomming: De jongen heeft een hond, twee schildpadden, konijnen …

• een onverwachte wending, om een verrassingseffect te bekomen:  ‘Het is een reuzevoordelige actie … voor de fabrikant.’

• een emotie: ‘Ik kreeg een mail dat er geen geld meer is voor ons project …’

• een zin die niet wordt afgemaakt: ‘Ik vroeg hem: “Vind je het goed dat …” Maar hij liet me niet eens uitpraten.’

• 
  

pg.15

Leestekens

Welk leesteken hoort op de plaats van _ ?

Geachte mevrouw

Wij nodigen u graag uit voor onze informatiesessie op dinsdag 20 september om 19 uur.

Onderwerpen die aan bod komen zijn _ werkschema, planning en evaluatie.

Gelieve uw aanwezigheid te bevestigen voor 15 september.

Met vriendelijke groeten

Team HR

het dubbelpunt

De dubbelpunt gebruik je binnen de zin. Het is een rustteken dat aantoont dat er nog iets volgt. De betekenis is: “namelijk, dat wil zeggen, immers”. 

Je gebruikt een dubbelpunt: 

•  Voor het letterlijk weergeven van iemands woorden of gedachten. Ze antwoordt: ‘Ik weet het echt niet.’

• Voor een citaat. Er hing een poster in de klas met het spreekwoord: “Rust roest”.

• Voor een opsomming. Hij doorkruiste vier landen: Duitsland, Oostenrijk, Italië en Slovenië.

• Voor een verklaring (of toelichting).  Ik wil van de zomer niet naar Athene: het is me daar te warm.

pg.21

Leestekens

Welk leesteken hoort op de plaats van _ ?

Hey Jasper

Wat een dag gisteren. Eerst die vergadering; dan dat verkeersdrama en uiteindelijk de hond die ontsnapte.

Ik riep nog naar hem: _ kom hier! _ maar hij luisterde niet.

Ik dacht alleen maar: _ Waar ben je in godsnaam mee bezig? _

Tot later!

Tom

aanhalingstekens

Je gebruikt aanhalingstekens:

• Voor het letterlijk weergeven van iemands woorden of gedachten. Jan vroeg: ‘Wanneer ben je dan thuis?’ ‘Ik heb er geen idee van,’ antwoordde ze. 

• Wanneer iets ironisch bedoeld is. Dat is echt een ‘meesterwerk’.

• Bij titels en namen:  We logeerden in hotel ‘Zeebries’. Heb jij ‘Eeuwig Zwijgen’ van Guy Didelez gelzen?

Let op: Andere leestekens staan binnen de aanhaling als ze bij de aanhaling horen. 

‘Als het regent,’ zei ze, ‘wachten we een tijdje.’

Ze vroeg: ‘Ben je al klaar?’ (vraagteken binnen de aanhaling)

Hij zei: ‘Ik kom morgen.’ (punt binnen de aanhaling)

pg.23

Leestekens

Welk leesteken hoort op de plaats van _ ?

Geachte heer Vermeulen,

Wij bevestigen uw inschrijving voor het seminarie over duurzame energie, dat plaatsvindt op dinsdag 14 mei in het Congrescentrum _Gebouw A, zaal 3_.

Vergeet niet uw toegangsticket _dat u via e-mail ontvangen hebt_ mee te brengen.

Met vriendelijke groeten,

EnergieNet Team

haakjes

Je gebruikt haakjes

• Om extra uitleg te geven (die je weglaat bij het hardop lezen). De EGKS (Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal) werd op 23 juli 2002 geschiedenis.

pg.22

Leestekens

Welk leesteken hoort op de plaats van _ ?

Hoi Maaike,

Ik zat gisteren op de trein _ je gelooft het nooit _ en plots begon iemand luid te zingen!

Iedereen keek op _ sommige mensen waren echt geërgerd _ maar niemand durfde iets te zeggen.

Tot straks!

Elise

gedachtestreepje

Je gebruikt een gedachtestreepje:

• Bij een onderbreking in de gedachtegang (door een tussenzin toe te voegen), vaak om een onverwachte wending duidelijk te maken. Het resultaat is – niemand verwachte dat – verbluffend.

• Om een gedachte te beklemtonen. Ze reed – heel langzaam – naar huis.

pg.22

Leestekens

Welk leesteken hoort op de plaats van _ ?

Beste ouders,

Gelieve op het formulier aan te duiden of uw zoon_dochter op vrijdag 21 juni aanwezig zal zijn op het schoolfeest.

De deadline voor inschrijving is maandag 10 juni.

Met vriendelijke groeten,

Directie De Horizon

schuine streep

Je gebruikt een schuine streep:

• Om een keuze aan te geven. Gevraagd: meisje/jongen voor een vakantiejob.

pg.23

inoefenen

Bingo

Groepjes van 5:

Neem een strookje van de stapel. Welk leesteken komt er op de plaats van het sterretje*? 

• Doorstreep het leesteken op je bingokaartje.

• De bingoleider controleert.

• Heb je alle leestekens doorstreept? Roep bingo!

inoefenen

Maak de oefeningen op leestekens. 

Gebruik de hulpkaart ter ondersteuning pg.20-23

Thema's - Thema 1

• Leestekens: inoefenen

15

minute

00

second

add30s

De oefening staat op 100 punten en werkt niet met onmiddellijke correctie. Wanneer je de verbetering krijgt, bepaal je op welke leestekens je moet remediëren. 

4.3 Remediëring leestekens

oefentoets

Benieuwd hoe je leestekens op een test krijgt? Maak de oefentoets:

Doe dit zonder ondersteuning zodat je weet waar je staat.

Thema's - Thema 1

• Leestekens: inoefenen

Remediëring

Op basis van de oefeningen en de oefentoets zet je extra oefeningen klaar. Je vindt een overzicht van de extra oefeningen bij thema's of in je bundel pg.24

Thema's - Thema 1

• Remediëring leestekens

pg.24

Focuspunt

Bij dit onderdeel vind je remediëringsoefeningen. Deze oefeningen zijn bedoeld om bepaalde vaardigheden verder in te oefenen of om moeilijkheden weg te werken. Deze sluiten aan bij het maandelijkse focuspunt. In de maand september ga je aan de slag met leestekens. Je kan dan op het einde van die maand een toets verwachten over dit focuspunt. Wanneer je tijd over hebt, werk je aan deze oefeningen.

Onthoudwoorden

competitiedictee

Jullie krijgen een kaartje met een letter. Vorm met je klasgenoten de naam van een dier. Dit worden je groepsgenoten.

• Neem om beurten een kaartje in het midden. 

• Dicteer het woord. 

• De andere leerlingen schrijven het woord op.

• Controleer of het juist geschreven is.

• Gooi de papiertjes in het bakje juist of het bakje

Onthoudwoorden

Doorheen het schooljaar krijg je 100 moeilijke spellingwoorden. Deze woorden worden verdeeld over vier periodes van telkens 25 woorden.

Wat moet je doen?

• Bestudeer de woorden van de huidige periode grondig.

• Je moet elk woord correct kunnen schrijven wanneer de leerkracht het dicteert.

• Deze toetsen zijn onverwacht (pop-up!)

Onthoudwoorden

Tip: oefen regelmatig en schrijf de woorden meermaals op.

Opbouw per periode:

• Periode 1: woorden 1 t.e.m. 25

• Periode 2: woorden 1 t.e.m. 50

• Periode 3: woorden 1 t.e.m. 75

• Periode 4: woorden 1 t.e.m. 100

Let op! De woorden van de vorige periodes blijven steeds gelden. Je studeert dus niet alleen de nieuwe woorden, maar herhaalt ook alle eerder geleerde woorden

Thema 1 - Beste of geachte?

de zakelijke mail

• register: invloed van het medium

• een zakelijke mail schrijven

Communicatieschema: medium

• Welke uitnodiging vind jij het formeelst? Waarom

Welk medium gebruik je ?

• Je wil een afspraak maken met de leerkracht voor extra uitleg.

• Je beëindigt je relatie na vijf jaar. Je gaat als vrienden uit elkaar.

• Je wilt je relatie na vijf jaar beëindigen. Er is bedrog in het spel ...

• Je neemt contact op met een mogelijke vakantiejob.

• Je wilt extra informatie over een rondreis (via een reisbureau)

• Via welk medium moet een jongen of meisje laten weten dat hij of zij jou leuk vindt?

• Je wilt je vrienden voorstellen om naar een feestje te gaan.

• Je wilt je oma een gelukkige verjaardag wensen.

Leerlingen noteren op blad of wisbordje

Bespreek

Bekijk de verschillende kanalen die op bord staan:

• Welke kanalen zijn eerder informeel?

• Welke kanalen zijn eerder formeel?

het kanaal / medium

Medium bepaalt de formaliteit

• Afstemmen op de context

Formele media: E-mail, brief, contactformulier

• Zorgvuldig formuleren

• Duidelijk en beleefd

Informele media: sms, snap, wenskaart

• Snel en spontaan

• Minder geschikt voor zakelijke communicatie

Belangrijk

• Taalgebruik én medium moeten passen bij de situatie.

pg.25

5.Taalregister in e-mails

Beantwoord de vragen

Beantwoord de vragen over deze mail op pg.26-27

5

minute

00

second

add30s

pg.25 - 26

taalregister in e-mails

1. Communicatiemodel

• zender: Rachel N., een leerling Lana

• ontvanger: Sandra V., een leraar geschiedenis

• boodschap: De werklast voor het vak geschiedenis ligt te hoog en u moet die verminderen.

• tekstdoel: overtuigen

• medium: e-mail

• effect: onbeleefd (verkeerd register)

pg.26

taalregister in e-mails

2. Welk taalregister?

•  zeer informeel: veel afkortingen zoals ‘mss’ en ‘zvl’ (chattaal met vrienden)

• veel woorden met een negatieve gevoelswaarde (does kalm)

• weinig aandacht aan leestekengebruik en hoofdletters. 

• de leraar aanspreken met ‘je’

pg.26

taalregister in e-mails

3.Effect?

• De leerling gebruikt een verkeerd register. Dit komt onbeleefd over en ze zal haar doel waarschijnlijk niet bereiken.

4. Tips

• Besteed aandacht aan je taal (spelling)

• Leg het probleem rustig uit zonder te emotioneel te worden.

• Zorg voor een gepast einde voor je e-mail.

pg.26

taalregister in e-mails

5.Onderwerpregel

• !!! is ongepast

• niet duidelijk waar het over gaat

6. Alternatieve onderwerpregel

• werklast geschiedenis

• opdrachten geschiedenis

7. Betere aanspreking

• Beste mevrouw Verheijen

pg.26-27

taalregister in e-mails

8. Afsluiting gepast?

• ju is ongepast, het is te informeel

9. Alternatieve afsluiter

• Met vriendelijke groeten

pg.27

6.Een zakelijke mail

De opbouw van een mail is aan "regels" onderhevig. 

Welke onderdelen herken je?

Zakelijke mails

Formele communicatie

• Voor school, studies en werk (naar onbekenden of leidinggevenden)

• Zakelijke mail

Vaste conventies

• Correcte aanhef, gepaste afsluiting duidelijke alinea's

• Verzorgd taalgebruik

• Duidelijke opbouw

Belangrijk

• Ken de afspraken

• Pas structuur en stijl correct toe

• Professionele indruk maken

pg.28

6.1 Opbouw

Een zakelijke mail opstellen

Bespreek aan de hand van de voorbeelden op de volgende slides:

• Is dit een goede onderwerpregel?

• Wat zijn de mogelijke aansprekingen?

• Hoe is de inleiding, het midden en het slot opgebouwd?

• Waarmee sluit je de mail af?

pg.28

Leg uit dat er meer informatie in de bundel staat en dat ze dit moeten toepassen op de klastaak.

u of je?

Het is gebruikelijk dat je mensen in een zakelijke mail aanspreekt met “u”, terwijl je in het dagelijkse leven al eens “je” zou gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan een leerkracht waarbij je stage loopt. Die spreek je in mails aan met “u”, maar zou je tijdens een informeel gesprek in de leraarskamer met “je” kunnen aanspreken.

Let op: U is de tweede persoon enkelvoud en krijgt dus de uitgang “-t” na de stam. Je schrijft dan ook “In bijlage vindt u mijn lesvoorbereiding”.

pg.31

Een zakelijke mail schrijven

Schrijfkader - huiswerk

Volgende les schrijf je een e-mail. Voor je aan deze mail start, mag je voor jezelf een schrijfkader maken.

• Neem je hulpkader door van pg.28-32

• Noteer de informatie die je nodig zal hebben tijdens het schrijven van de mail. 

• Je mag enkel je eigen notities gebruiken ter ondersteuning. 

Inoefenen 

Maak de extra oefening op zakelijke e-mail en raadpleeg de Hand-out

Leerpaden - thema 2 - 

• Hulpkaart zakelijke mail pg.33-37

• Een zakelijke mail

20

minute

00

second

add30s

Beste mevrouw Pauwels

Wij hebben vandaag een live sessie van wiskunde tot 14.25 uur en daarom is het voor ons helaas niet mogelijk om de Bookwidget over de recensie te maken om 14 uur.

Zou u de Bookwidget een half uurtje langer online kunnen laten staan zodat we meer tijd hebben om deze grondig in te vullen?

Alvast bedankt!

Met vriendelijke groeten

Jarne

Oefentoets

Tijdens je schrijftaak word je beoordeeld op je gebruik van leestekens. Benieuwd hoe het daar mee gaat? Maak de oefentoets

Thema's - Thema 2 - 3. Scherp je taalinzicht aan

• Oefentoets leestekens thema 2

10

minute

00

second

add30s

Schrijfopdracht

Je schrijft een e-mail naar je leerkracht. Het onderwerp: wat zijn jouw verwachtingen van het vak Nederlands?

• Met welk onderdeel uit de lessen Nederlands heb jij nog steeds wat moeite?

• Welke leerstof uit de les Nederlands van de  vorig jaren is je het best bijgebleven?

• Wat wil je nog bijleren in het vak Nederlands?

• Wat heb je nodig om dit schooljaar succesvol te zijn?

• Op welke manier studeer je het best?

• Wat kan ik als leerkracht doen om jou dit schooljaar te helpen?

• Wat moet ik als jouw leerkracht zeker van jou weten?

• ...

Criteria

Onderwerpregel

Aanhef en slotgroet

IMS-structuur: inleiding

IMS-structuur: midden

• De onderwerpregel is correct opgebouwd. 

Totaal:  15

/ 1,5

• Je formuleert de inleiding van je mail correct. 

/ 1,5

• Er is een formele aanhef en slotgroet.

/ 1,5

/ 1,5

• Je geeft uitleg in duidelijke alinea's.

Criteria

IMS-structuur: slotalinea

Volledigheid

Taalregister

• De slotalinea is correct opgebouwd. 

Totaal:  15

/ 1,5

/ 2,5

• Je e-mail is volledig. Je hebt je verwachtingen besproken volgens de opdracht. Je geeft uitgebreid informatie en overtreft het gevraagde aantal woorden.

/ 2,5

/ 1,5

• Het taalregister sluit perfect aan bij de taalsituatie.

Criteria

Correctheid

Volledigheid

Taalregister

• Je maakt geen fouten tegen leestekens, meervouden of hoofdletters 

Totaal:  15

/ 2,5

/ 2,5

• Je e-mail is volledig. Je hebt je verwachtingen besproken volgens de opdracht. Je geeft uitgebreid informatie en overtreft het gevraagde aantal woorden. De lay-out is geschikt. 

/ 2,5

/ 1,5

• Het taalregister sluit perfect aan bij de taalsituatie.

Zakelijke mail: mijn verwachtingen van het vak Nederlands

• De opdracht staat in Bookwidgets. 

• Schrijf bovenaan een onderwerpregel. Voor de rest van je mail gebruik je de hulpkaart

• Schrijf een gepaste aanhef en slotformule, volg de IMS-structuur:  inleiding - midden - slot

• In het midden focus je op de richtvragen. Beantwoord één vraag per alinea. Schrijf minstens vier alinea's.. Let op: één gedachte per alinea!

• Lees de rubriek na zodat je weet waar je op beoordeeld wordt.

• Je mail bestaat uit 250-300 woorden.

Evaluaties - thema 1

• Taak: een zakelijke mail

Toets

We hebben een deelthema afgerond. 

Tijd voor een toets over register

Thema 1

• Situationele taalvariatie

• Communicatiemodel toepassen

• Gevoelswaarde van woorden

• Een zakelijke mail

Hoe train je je geheugen?

Het verwerken van informatie verloopt in fases (waarnemen, bewerken, opslaan en oproepen) waarbij specifieke geheugentypes betrokken zijn. Hou er rekening mee als je studeert. 

1. Je zintuiglijk geheugen slaat enkele seconden lang op wat je waarneemt via je zintuigen. 

2. Het werkgeheugen bewerkt de nieuwe informatie en koppelt ze aan wat je al weet. Het heeft een beperkte capaciteit: het kan informatie slechts een tijdje bijhouden en kan niet alles onthouden. 

3. Het langetermijngeheugen slaagt belangrijke informatie op. De opslagduur en de capaciteit ervan is onbeperkt. Op een later moment kan je die kennis oproepen.

Hoe train je je geheugen?

Do's en dont's

Activeer je voorkennis voordat je begint te studeren.

• Stel jezelf de vraag: wat weet ik hier al/nog over? Probeer je te herinneren wat je nog weet over het thema in de les. Doe dit voor je begint met studeren.

• Zet eventueel enkele kernbegrippen op papier.

• Hoe meer je al weet over iets, hoe makkelijker je er nieuwe kennis over verwerft.

Hoe train je je geheugen?

Do's en dont's

Zorg dat je de leerstof begrijpt.

• Zoek de betekenis van moeilijke begrippen op.

• Probeer de leerstof in je eigen woorden te formuleren.

• Enkel de informatie die vaststaat en nooit verandert, leer je uit je hoofd (bv. data, gebeurtenissen, grammaticaregels, definities en formules, woordenschatlijsten).

Hoe train je je geheugen?

Do's en dont's

Bewerk de informatie op een actieve manier.

• Structureer de informatie en zoek onderlinge verbanden (chunking)

• Ga op zoek naar hulpmiddelen die de structuur en verbanden duidelijk maken (inhoudsopgave, een schema, etc.)

• Denk na over de betekenis van wat je leert. Stel jezelf regelmatig de vraag: waarom is dat zo?

• Gewoon lezen en aanduiden werkt niet omdat het niet garandeert dat je ook over de leerstof nadenkt.

Hoe train je je geheugen?

Do's en dont's

Houd rekening met de beperkte werkcapaciteit van je werkgeheugen

• Probeer de informatie niet te snel te verwerken. Geef jezelf tijd om na te denken over de leerstof.

• Focus eerst op de essentie en de hoofdzaken. Verlies je niet meteen in details.

• Vermijd alle overbodige prikkels en afleidingen. Multitasken is een slecht idee.

Hoe train je je geheugen?

Do's en dont's

Herhalen is de boodschap

• Heel wat details van wat je geleerd hebt, vergeet je kort na de inprenting.

• Las voor alle leerstof een aantal vaste herhalingsmomenten in.

• Spreid de tijd die je aan een vak spendeert over verschillende studeersessies met voldoende tijd ertussen. Zo onthoud je de leerstof langer en beter dan wanneer je één lange studeersessie plant.

4.3 Remediëring leestekens

oefentoets

Benieuwd hoe je leestekens op een test krijgt? Maak de oefentoets:

Doe dit zonder ondersteuning zodat je weet waar je staat.

Thema's - Thema 1

• Leestekens: inoefenen

Remediëring

Op basis van de oefeningen en de oefentoets zet je extra oefeningen klaar. Je vindt een overzicht van de extra oefeningen bij thema's of in je bundel pg.24

Thema's - Thema 1

• Remediëring leestekens

pg.24

Hoe train je je geheugen?

Do's en dont's

Test jezelf tijdens het leren

• Het volstaat niet om je notities na te lezen.

• Maak oefenvragen, flashcards met begrippen en definities, maak een schema met sleutelbegrippen en geef meer uitleg bij deze begrippen, …