Vorm of vent 1914-1940 (Kern les 23)

1 / 61
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvwoLeerjaar 5,6

In deze les zitten 61 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Deze slide heeft geen instructies

Vorm of Vent 1914 - 1940

Deze slide heeft geen instructies

Programma

Doel: Je leert wat de ideeën tijdens de eerste decennia van de                 twintigste eeuw zijn en over het wereld- en mensbeeld in               de periode 1900-1940 en hoe deze in de literatuur vorm                   krijgen.


Kern: literatuur les 23

Deze slide heeft geen instructies

De snelle veranderingen in de maatschappij leidde tot een grote diversiteit in de literatuur

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Roerige periode

  • De wereld verandert

  • Radio, tv, fotografie, film, vliegtuigen, auto

  • Democratie maakt sprongen

  • 1917 mannen van 23 jaar en ouder mogen stemmen

  • 1919 vrouwen mogen dan ook stemmen

Deze slide heeft geen instructies

Roerige periode

  • Politieke onrust (eerste wereld oorlog en de opkomst van het fascism en nazisme)

  • Grote armoede (crisis 1929 en grote depressie

  • Spaanse Griep 1918-1919

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Literatuur

  • Expressionisme

  • De nieuwe zakelijkheid

  • Neoromantiek

  • Vorm en vent

  • Modernisme

Deze slide heeft geen instructies

Expressionisme

  • Bij expressionistische poëzie is niet de werkelijkheid, maar de dichter zelf het uitgangspunt.


  • De dichter wil zijn eigen gevoelens en ideeën uitdrukken. Hiervoor gebruikt hij veel zelfstandige naamwoorden en weinig bijvoeglijke naamwoorden en weinig leestekens.


  • De schreeuw - Edvard Munch

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Paul van Ostaijen

Deze slide heeft geen instructies

Paul van Ostaijen

Avant gardis

  • Vlaamse schrijver

  •  Maakte eerste wereldoorlog van dichtbij mee

  • Zeppelins = een belofte van vooruitgang

  • Bombardeerden zijn woonplaats Antwerpen

  • Gedicht 'Bedreigde stad'

  • Zet typografie in om accenten aan te geven, gebruik frasen van liedjes en gekke, op klank gerichte woorden.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Nieuwe Zakelijkheid

  • Het wordt in de literatuur ook wel de gewapende-betonstijl genoemd: zakelijk, kort, zonder poespas, journalistieke weergave


  • Bekijk de video op de volgende pagina

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Het modernisme legt de nadruk op:

  1. De subjectieve beleving, niet op de objectieve buitenwereld

  2. De ervaringen van individuele personages, meer dan op sociale groeperingen

  3. Subtiele gevoelens en gedachten, in plaats van op het wereldgebeuren




Deze slide heeft geen instructies

Een aantal dichters en schrijvers

Paul van Ostaijen - expressionisme/dada

Hendrik Marsman - vitalisme

Menno ter Braak en Edgar de Perron- ventist


Nieuwe zakelijkheid:

Ferdinand Bordewijk, Willem Elsschot, Simon Vestdijk

Neoromantiek:

Nescio, J.C. Bloem, Arthur van Schendel J. Slauerhoff

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Historische context (1)

  • Tot 1914: nationalisme en imperialisme veroorzaken steeds meer spanning


  • Op slagvelden WO I: acht miljoen doden, verschikkingen leiden tot morele ontreddering


  • Nederland bleef neutraal, maar grote vluchtelingenstroom uit België

Deze slide heeft geen instructies

Historische context (2)


  •  Na WO: totalitaire staten komen op (communisme / nationaal socialisme / facisme) + machtgreep Spanje reactionaire militairen


  • Democratie en individualisme komen onder druk

Deze slide heeft geen instructies

Historische context (3)

  • 1929: beurskrach New York = doet bestaande onvrede groeien 


  • Wereldwijde economische crisis


  • Grote werkloosheid (o.a. Amsterdamse Bos in die tijd als   werkverschaffingsproject aangelegd)


De beurskrach (of -crash) van 1929 was de plotselinge ineenstorting van de aandelenkoersen op de beurs van Wall Street (New York) die plaatsvond in oktober 1929. De beurskrach had wereldwijd catastrofale gevolgen en gold als directe oorzaak van de crisis van de jaren 30.

Historische context (4)


  • 1917: invoering van algemeen kiesrecht voor mannen


  • 1919: Invoering van algemeen kiesrecht voor vrouwen


  •  Massaproductie in fabrieken, ongeschoolde arbeid tegen laag loon

Deze slide heeft geen instructies

Historische context (5)

  • Ontgoocheling en morele ontreddering leidt tot cultuurkritiek: angst voor massa en wens bedreigde individu te beschermen 


  • Intellectuelen, schrijvers en kunstenaars: cultuurcritici + afwijzing massacultuur

Deze slide heeft geen instructies

Historische context (6)

  • Uitvinding lopende band (Henry Ford) gaf enorme impuls aan industriële productie


  • Nieuwe dansvormen (Charlston) + vrijere omgangsvormen man/vrouw


  • Twee kanten: omarmen vernieuwingen <-> pessimisme, somberheid, cultuurkritiek

Deze slide heeft geen instructies

Culturele context

Deze slide heeft geen instructies

https://m.kro-ncrv.nl/fragmenten/herman-pleij-over-vrouwenemancipatie-in-de-roaring-twenties

Deze slide heeft geen instructies

Culturele context (1)

  • Opkomst psychoanalyse: menselijk gedrag wordt bepaald door het onbewuste (mens wordt geleid door vooral driften en lusten


  • Opvattingen Freud ondermijnen normen & waarden burgerij (die geloofde in 'rationele mens in geordende wereld')

Bij Freud staat de seksualiteit centraal als kracht die ons drijft. Hij maakt gebruik van het begrip ‘libido’ en verstaat daaronder: lust, seksueel verlangen, geslachtdrift. Later, na wat hij gezien had in de Eerste Wereldoorlog, postuleerde hij daarnaast ook het bestaan van de doodsdrift (naast ‘Eros’ ook ‘Thanatos’). Psychoanalyse

Culturele context (2)

  • Filosofie: 

      - Henri Bergson beschouwt intuïtie als middel tot kennis en twee                  soorten tijd (meetbaar en als zuivere duur)
      - Neopositivisten: vonden dat filosofie exacte uitspraken moest                    doen over zintuigelijk ervaarbare werkelijkheid

Deze slide heeft geen instructies

Culturele context (3) filosofie:

  • Taal is ontoereikend: je kunt er geen exacte en ondubbelzinnige uitspraken mee doen = Ludwig Wittgenstein, taalfilosoof


  • Walter Benjamin: mensen leven op snelle ritme van de stad en nemen vluchtig waar = leven is vol senaties, worden niet verwerkt in persoonlijke leven = montage, reproduceerbaarheid, fotografie en film

Deze slide heeft geen instructies

Culturele context (4)kunst:

  • Moderne kunst: breuk met voorafgaande periode


  • Verschillende bewegingen onder koepel 'historische avant garde'


  • Nieuwe kunst = uiting van nieuwe mens en zijn wereld


  • Natuurgetrouwe werkelijkheid = abstractie

Deze slide heeft geen instructies

Culturele context (5), kunst:

  • Kunstwerk is geen weergave van verhaal; vorm, kleur en compositie domineren inhoud, artistieke vorm staat op zichzelf


  • Gefortuneerde kopers zetten zich af tegen 'burgerlijkheid'


  • Collage (willekeurig samenraapsel) en montage (bij elkaar passende beeldelementen)

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Modernisme

- Historische avantgarde

- Interbellum (de tijd tussen de twee wereldoorlogen)

- Nieuwe manieren om de werkelijkheid te beschrijven

- Discussie tussen vorm en vent (de mens)

Deze slide heeft geen instructies

Modernisten

Definitie


Volgens de modernisten kan de werkelijkheid niet objectief worden weergegeven omdat iedereen de hem of haar omringende ‘moderne’ wereld anders ervaart en interpreteert

Deze slide heeft geen instructies

Antikunst

- Het nihilisme (Nietzsche): de wereld is chaotisch en zonder           fundament, maar 'omarm het leven en schep zelf nieuwe               waarden'


- Dada, dadaïsten



Deze slide heeft geen instructies

Modernisme/ historische avant garde 1916 - 1940

Deze slide heeft geen instructies

Culturele context (6) expressionisme:

  • Aansluitend bij Van Gogh (negentiende eeuw)


  • Tegengif tegen vervreemding, materialisme + burgerlijke orde


  • Direct en eerlijk schilderen, bevrijden van academische kunst, persoonlijke expressie en intuïtie staan centraal

Deze slide heeft geen instructies

Culturele context (7) expressionisme:

  • Zowel stedelijke als natuurtafrelen


  • Kritisch over materialisme en vervreemding van eigen tijd


  • Heldere kleuren, spirituele weg, kleuren spirituele eigenschappen; 


  • WO I:einde expressionisme

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Vrije vers

- Expressionisme: geen impressie van de werkelijkheid, maar         een persoonlijke ervaring van de werkelijkheid


- Expressionisten laten de vaste vormen los

Deze slide heeft geen instructies

Culturele context (8) dadaïsme & surrealisme:

  • Cabaret Voltaire: dadaistische bijeenkomsten (1916), reactie van ontgoocheling en ontreddering = wil chaos scheppen


  • Antiburgerlijk, antikunst en cultuurkritiek

ont·goo·che·ling : grote teleurstelling


ontreddering: uitzichtloze wanhoop en verdriet

Culturele context (9) dadaïsme & surrealisme:

  • Uiting van nihilistisch wereldbeeld, geen idealen, geen geloof in verbetering van de maatschappij


  • Surrealisme: ook minachting voor burgerlijke en materialistische maatschappij.  bovendien kreeg onderbewuste, de droom en de verbeelding ruimte in de kunst. keerde zich tegen ratio.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Écriture automatique

  • Voor het eerst doelbewust gebruikt bij Dada en Surrealisme

  • Automatisch schrijven zonder vooropgezet idee, met het doel de tekst te gebruiken voor een literair doel

  • De auteur schrijft wat in hem opkomt, of het nu grammaticaal klopt of niet.

  • Zo spreekt de schrijver zijn onderbewuste aan.

  • De ontstane teksten worden vaak (niet per se) verwerkt tot gedichten, waarna ze dikwijls geredigeerd worden


Deze slide heeft geen instructies

Literaire ontwikkelingen 

  • Meer lezers, middengroepen (incl. vrouwen) gingen lezen

  • Commercialisering boekenbedrijf

  • Psychologische roman belangrijk

  • Doorwerking romantiek (Slauerhoff van Schendel)

  • Doorwerking realisme

  • Aansluiting bij avant garde (dat juist breekt met realisme en naturalisme)(Paul van Ostayen en Hendrik Marsman)


Deze slide heeft geen instructies

Op het gevaarlijke af

- futurisme: Italië

verheerlijking van energie, gevaar, techniek, snelheid, heroïek van daad en strijd

- verwant aan fascisme

Nietzsche: bestaande waarden omver werpen

übermensch: bevrijd van illusies en uitstijgend boven zichzelf door zuivere innerlijke kracht

Deze slide heeft geen instructies

Krachtig levensgevoel

- optimisme door economische bloei in de jaren '20

- dynamiek van de stad

- persoonlijke ervaring (als de romantiek)

- vitalisme: Hendrik Marsman

Deze slide heeft geen instructies

Denken aan Holland

- Marsman vindt geen vitalistische levenshouding in Nederland. wel in Europa

- overmoed

- beurskrach (1929)

- Marsman verlaat het vitalisme en schrijft 'Herinnering aan Holland' (gedicht van de eeuw)

Deze slide heeft geen instructies

Vorm of vent

- Tegengeluid: Menno ter Braak en Edgar du Perron

- Verzet tegen de 'vergoding van de vorm' door de avantgardisten

- aandacht voor mens achter het werk (de vent)

- de vorm-of-ventdiscussie

- Tijdschrift Forum


Deze slide heeft geen instructies

De nieuwe zakelijkheid

Poëzie:

- functionele vormgeving

- gedichten over gewone gebeurtenissen

- alledaagse taal

- pratende wijze van dichten

Proza:

- geen uitgebreide sfeerbeschrijving, maar korte zinnen en snel wisselende beelden (reportagestijl): Ferdinand Bordewijk en Willem Elsschot

Deze slide heeft geen instructies

Traditie

- neoromantiek

- gevoelsuitingen als afzet tegen een steeds lelijkere wereld vol machines en van dreiging

- reactie op koele, externe observaties van de naturalisten

Deze slide heeft geen instructies

Modernisme

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies