Ja elke vrouw is anders, maar welke klachten zij kunnen ervaren gaan we in deze les naar kijken.
Programma & Lesdoelen
Terugblik & vragen
Overgang
Osteoporose & vitamine D
Lesdoelen:
- Ik ken de kenmerkende overgangsklachten die kunnen voorkomen.
- Ik weet op welke overgangsklachten behandeld kunnen worden.
- Ik weet op welke wijze osteoporose ontstaat
- Ik weet welke factoren van invloed zijn op het ontstaan van osteoporose
- Ik weet wat de gevolgen en risico's zijn van osteoporose
- Ik weet welke medicatie wordt gebruikt en welke gebruiksadviezen ik dien te geven
Theorie toepassen in medicatiebewaking, aantal casussen.
Welke vragen heb jij nog?
Hoofdstuk 14 - Anticonceptie en overgangsklachten
Hoofdstuk 25.5 - Vitamine Calcium Osteoporose
ZZ Middelen Vitamine D (+ calcium)
Deze slide heeft geen instructies
♀ Geslachtorganen
FSH
LH
Menstruatiecyclus
Oestrogeen
Progesteron
Spotting
Doorbraakbloeding
Menopauze
Climacterium
Primaire dysmenorroe
Secundaire dysmenorroe
Kun jij de volgende begrippen beschrijven?
Endometriose
IUD = intra uterine device
OAC =orale anticonceptie
Feedbacksysteem
Levonorgestrel
Ulipristal
Oestrogeen: aangemaakt in eierstok, verantwoordelijk is voor de ontwikkeling van vrouwelijke geslachtskenmerken, zoals borstvorming en de menstruatiecyclus. Daarnaast reguleert het de vochthuishouding, ondersteunt het de vruchtbaarheid en beschermt het je botten
Progesteron: corpus luteum zorgt voor 2e deel opbouw baarmoederslijmvlies.
Welke anticonceptie methode is zeer betrouwbaar?
Borstvoeding
IUD
Temperaturen
Pessarium
B = intra uterine device = spiraaltje
temperaturen wordt ingezet bij periodieke onthouding.
Borstvoeding: Wegblijven van menstruatie tijdens borstvoeding.
Tijdens borstvoeding is anticonceptie met alleen progestageen (minipil, spiraal, implantatiestaafje, prikpil) de veiligste keuze, omdat oestrogeen de melkproductie kan verminderen.
Er moet 24 uur per dag ‘borstvoeding op verzoek’ worden gegeven. Dit met tussenpozen van niet meer dan vier uur overdag en niet meer dan vijf uur ‘s nachts. Kolven is niet gelijk aan een voeding aan de borst, want de zuigreflex is belangrijk voor de juiste hormoonbalans, en dus de bescherming.
Wat zijn voordelen en nadelen van een koperspiraaltje?
Voordeel: betrouwbare anticonceptiemethode zonder hormonen, ook bij diarree en overgeven. Relatief lage kosten, hoeft maar 1x geplaats te worden per 5-10 jaar.
Hoeft er na het plaatsen niet dagelijks aan te denken.
Nadeel: plaatsen door arts, kan meer krampen geven, kan soms vergroeien, niet beschermd tegen soa's.
Na welke anticonceptiemethode duurt het even voor je vruchtbaar bent?
Anticonceptiepleister
Anticonceptiering
Anticonceptiestaafje
Prikpril
D prikpil : 6-12 mnd soms zelfs 18 mnd.
Anticonceptiestaafje (Implanon): binnen enkele dagen tot drie weken.
Ring en pleister vrijwel direct na verwijderen.
Ring+ pleister bevatten oestrageen en progestageen
Staafje + prikpil bevatten alleen progestageen.
Wat is GEEN werking van de OAC?
Baarmoederslijmvlies wordt minder opgebouwd
Geen verdere eicelrijping
Geen ovulatie
Slijmvlies baarmoederhals meer doorlaatbaar voor zaadcellen
D
Maakt juist minder doorlaarbaar
Wanneer is de OAC het minst betrouwbaar?
Begin stopweek
Einde stopweek
Halverwege de stopweek
Na menstruatie
B
Welke OAC combinatiepreparaat is eerste keuze volgens NHG ?
cyproteron 2mcg / ethinylestradiol 35mcg
levonorgestrel 150mcg / ethinylestradiol 30mcg
levonorgestrel 75mcg / ethinylestradiol 20mcg
levonorgestrel 125mcg / ethinylestradiol 50mcg
B
Ant A = Diane 35
Ant C = tweede keuze
Ant D = Microgynon 50 > eerstegeneratie
Levonorgestrel behoort tot de groep progestageen, en is....
implantaat
minipil
morning after pil
prikpil
C
Implantaat = etonogestrel
Minipil = desogetrel
Prikpil = medroxyprogesteron
Norlevo = Morning afterpil levonorgestrel
Norethisteron = uitstel menstruatie
Ullipristal = morning afterpil = EllaOne
Welke NSAID adviseer je voor meisje van 12 jaar bij menstuatie pijn ?
Acetylsalicylzuur of Carbasalaatcalcium
Diclofenac of Ketoprofen
Ibuprofen of Naproxen
Paracetamol
C
A: mag vanaf 12 jaar, maar geeft bij een kleine groep vrouwen verlichting. Eerste keus is diclofenac, ibuprofen, ketoprofen en naproxen.
B: diclofenac vanaf 14 jaar
ketoprofen vanaf 15 jaar
C: ibuprofen kan vanaf 6 jaar
6-11 jaar 20-30 mg/kg per dag verdeeld over 3 dosis. Max. 3 dgn.
400 start, elke 4-6 uur 200-400 mg. max 1200mg/dag
Naproxen vanaf 12 jaar. 220-275 elke 12 uur, max. 550/dag. Volw. 2-3/dag evt. dubbele startdosis, max 875/dag
https://kennisbank.knmp.nl/article/UA-standaarden/NSAIDs/intro.html
Deze slide heeft geen instructies
Jonge vrouw, 16 jaar, heeft menstruatiepijn, zij vraagt om goede pijnstiller. Op jouw vraag welke medicatie zij gebruikt geeft zij als antwoord: Terbutaline turbuhaler Welk advies geef jij deze jonge vrouw?
Terbutaline turbuhaler verwijst naar astma. Dit is een contra- indicatie voor NSAID's. Er staat in de zelfzorgstandaard:
Geef bij astma alleen een NSAID's mee als de klant eerder een NSAID heeft gebruikt en toen geen benauwdheidsklachten heeft gegeven. Als een NSAID's niet geschikt is, geef dan paracetamol in voldoende hoge dosering. Bij twijfel raadpleeg het AIS en voer het gnm in.
MFB's > Contra indicatie
Deze CI eerder behandeld; absolute en relatieve CI
Een vrouw van 28 jaar vraagt in de handverkoop een doosje sint janskruid= hypericum. Op jouw vraag welke medicatie zij gebruikt geeft zij als antwoord: de pil (oac) Welk advies geef jij deze vrouw?
De betrouwbaarheid van de pil kan afnemen als er tegelijkertijd gnm worden gebruikt die de afbraak van gnm in de lever versnellen = IA. Hypericum is een voorbeeld van zo'n gnm. De verminderde werking kan zich uitten in een doorbraakbloeding, spotting of zelfs zwangerschap.
Invoeren in het AIS en eventueel ander anticonceptie aanraden (spiraal, condoom).
MFB's > IA
Medicatiebewaking
- Wat controleer je bij ontvangst van dit recept?
- Tot welke farmaceutische groep behoort het gnm?
- Wat kun je dus verder over het gnm vertellen?
- Wat valt je op aan dit recept?
- Op welke FTP dien je alert te zijn?
- Controleer het etiket, welke stickers dien je erbij te plakken?
- Welke overige informatie geef je bij afleveren?
W.P
Historie:
31-12-2025 ETHINYLESTRADIOL/LEVONORGESTREL TABL. 50/150UG
01-08-2025 ETHINYLESTRADIOL/LEVONORGESTREL TABL. 50/150UG
Voor kerntaak 3 recept met etiket controleren.
Vrouw is in overgang, omdat er minder oestrogeen aangemaakt wordt dan sterkere pil. Een omzetting van 30 naar 50 kan dus voorkomen bij vrouwen boven 40 jaar, zij komen met klachten van doorbraakbloedingen bij HA.
Medicatiebewaking
- Wat controleer je bij ontvangst/uitgifte van recept?
Naam, geboortedatum, adresgegevens, vaststellen dat het de juiste patient is. (Kt1 wp1)
- Tot welke farmaceutische groep behoort het gnm?
Combinatiepreparaten geslachthormonen
- Wat kun je dus verder over het gnm vertellen?
Wordt ingezet om menstruatie te reguleren, zie leeftijd vrouw.
- Wat valt je op aan dit recept?
Ze slikt de pil door, geen stopweek
- Op welke FTP dien je alert te zijn? MFB, gebruik
- Controleer het etiket, welke stickers dien je erbij te plakken? Let op voorschrijver en sterkte
- Welke overige informatie geef je bij afleveren? Korte tijd meegeven, geen iter, verwijs huisarts
W.P
Dit recept mooi bruggetje naar onderwerp van vandaag.
https://kennisbank.knmp.nl/article/medisch_farmaceutische_beslisregels/protocol/359-1.html
Hormonale anticonceptie >= 52 jaar (359-1)
Het risico op hart- en vaatziekten en borstkanker is verhoogd bij gebruik van de combinatiepil en neemt toe met de leeftijd.
Verschillende fase rondom de overgang
Premenopauze: De fase voordat er symptomen van de menopauze optreden.
Perimenopauze: De periode waarin de menstruatie onregelmatig wordt en symptomen kunnen beginnen.
Menopauze: De laatste menstruatie in het leven van een vrouw.
Postmenopauze: De fase na de menopauze, waarin de symptomen kunnen aanhouden.
De overgang
Overgang: geleidelijk verlopend biologisch proces dat op middelbare leeftijd begint.
Door veranderingen in de hormoonhuishouding treden er lichamelijke veranderingen op.
Climacterium: periode van hormonale veranderingen
Menopauze: moment waarop de menstruatie volledig wegblijft. pas achteraf vast te stellen, na 1 jaar niet menstrueren.
Vroegtijdige overgang: menopauze op een leeftijd < 40 jaar
Veranderingen beginnen meestal vanaf 40e jaar.
Menstruatie wordt onregelmatiger en zal uiteindelijk uitblijven.
Afsluiting vruchtbare periode van de vrouw
Je oestrogeengehalte is niet meer in balans met je progesterongehalte.
Progesteron wordt aangemaakt net na de ovulatie. Minder ovulatie, minder aanmaak progesteron.
Oestrogeen wordt in de eierstokken aangemaakt, ook dit gebeurt minder en dus zal de oestrogeenspiegel dalen.
Je wordt geboren met alle eicellen die je ooit zult hebben. Je maakt tijdens je leven geen nieuwe eicellen aan. Het hoogste aantal eicellen dat je ooit had, was toen je nog in de baarmoeder van je moeder zat: een vrouwelijke foetus van 20 weken heeft ongeveer zeven miljoen eicellen . Bij je geboorte, is dit aantal gedaald tot ongeveer twee miljoen en wanneer je in de puberteit komt en je menstruatie begint (wanneer je ongesteld wordt), heb je nog tussen de 300.000 en 500.000 eicellen over.
Veranderingen in de hormoonspiegel geeft ook lichamelijke veranderingen. Welke veranderingen kun jij bedenken en verklaren?
Oestrogeen wordt ook in kleine hoeveelheden in bijnieren en vetcellen aangemaakt, lichaam gaat compenseren (buikje).
Klachten:
huid en slijmvliezen zijn droger met als gevolg van bijkomende klachten.
Deze slide heeft geen instructies
Overgangsklachten
Achteruitgang van het slijmvlies van het geslachtsorgaan m.a.g. afscheiding (=fluor), jeuk , vaginaal bloedverlies, pijn bij geslachtsgemeenschap.
Botontkalking = osteoporose
Onregelmatige menstruatie, ook in hevigheid
Opvliegers: aanvallen van transpireren en warmtesensaties ('s nachts)
Ook veel genoemd:
depressie
slapeloosheid
lusteloosheid
geagiteerd (gejaagdheid)
Naast de veranderingen in de menstruatiecyclus kunnen de volgende klachten voorkomen. Ieder vrouw is anders, maar dit zijn de veel genoemde klachten.
Oestrogeen tekort zorgt voor verder ontstaan van botontkalking.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe noemen een behandeling met gnm die een stof vervangen, die normaal door het lichaam zelf wordt aangemaakt ?
Causale therapie
Substitutietherapie
Symptomatische therapie
Preventieve therapie
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer worden oestrogenen als medicatie ingezet ?
Oestrogenen worden gebruikt bij klachten in de overgang, bij ontwikkelingsstoornis van het geslachtsorgaan, bij stoornissen in de menstruatiecyclus.
Behandeling
Nog menstruatiecyclus aanwezig: 50UG ethinylestradiol (EE)
Indien geen cyclus: alleen toedienen van oestrogeen.
Let op combinatietherapie aangeraden waarom?
Geen baarmoeder, alleen oestrogenen waarom?
Belangrijk bij overgangsklachten is regulering van menstruatiecyclus.
Na menopauze continu combinatie.
Oestrogeen = ethinylestradiol
Sub50 1e generatie, zwaardere pil.
Progesteen als combinatie om opgebouwde slijmvlies af te stoten.
Geen baarmoeder, geen progestagenen omdat afstoten niet nodig is.
Oestrogenen i.c.m. 12-14 dgn/mnd progestagenen om slijmvlies af te stoten = ontrekkingsbloeding
Anticonceptie bij overgang
Hoelang:
Voorkeur: zo kort mogelijk
Vasomotorische klachten: half-1 jaar (daarna opnieuw beoordelen)
Nadelen groter dan de voordelen
Voordeel; beschermt tegen botontkalking
Nadeel= bijwerkingen
Verhoogd risico op mamacarcinoom
Veneuze trombo-embolie
Acuut myocardinfarct of CVA (hart- en vaatziekten)
Vasomotorische klachten zijn lichamelijke reacties veroorzaakt door het verwijden en vernauwen van bloedvaten= opvliegers en nachtelijk zweten.
MFB > overige >
Hormonale anticonceptie >= 52 jaar (359-1)
https://kennisbank.knmp.nl/article/medisch_farmaceutische_beslisregels/protocol/359-1.html
Hormonale preparaten
Lokale toediening
Oraal enkelvoudige preparaten
Orale toediening met combinatie preparaten: Continue middelen en Sequentiële middelen
Deze slide heeft geen instructies
menstruatie nog aanwezig?
geen baarmoeder
menstruatie voorbij
continue toedienen oestrogenen
alleen oestrogenen
sub50- pil
Voor vrouwen die geen baarmoeder hebben is prostagen stof niet nodig.
Deze slide heeft geen instructies
NHG standaard
De overgang
Deze slide heeft geen instructies
NHG Overgang keuzekaart.
Veel verschillende websites met informatie om vrouwen te informeren. https://www.vrouwenindeovergang.nl/overige-medicijnen-middelen-en-tips/
Deze slide heeft geen instructies
Nog even lachen?
Osteoporose
Deze slide heeft geen instructies
OSTEOPOROSE
Osteoporose is een chronische aandoening van het skelet, waarbij de botmassa afneemt. Vrouwen meer dan mannen (2:1)
Er is een verschuiving van evenwicht tussen aanmaak en afbraak.
Oestrogeen is essentieel voor sterke botten omdat het de botafbraak remt.
Botontwikkeling
De ontwikkeling van het bot is een cyclisch proces
Osteoblasten: cellen die voor nieuw bot vormen
Osteoclasten: cellen die het beschadigd bot afbreken
Bij iedere botvervangingscyclus blijft er minder bot over.
Het wordt in de volksmond ookwel botontkalking genoemd.
Maar die term klopt niet.
De verlaging van de botmassa
(Ca2+ ten opzichte van collageen is normaal), verstoring evenwicht in botaanmaak vs. botafbraak
Botmassa
Tot ongeveer het 25e jaar kent dit proces een positieve balans: de opbouw is groter dan de afbraak. De botsterkte neemt dus toe. Dan volgt een stabiele periode van 10 jaar
Wat zijn factoren spelen een rol bij het ontstaan van osteoporose? Welke factoren kun je beïnvloeden?
Deze slide heeft geen instructies
Risicofactoren
Leeftijd
Geslacht (vrouw)
Voorafgaande fracturen = botbreuken
Erfelijkheid
Laag lichaamsgewicht
Ernstige immobiliteit
Geneesmiddelgebruik corticosteroïden
Vroege overgang
Ziektes als reuma en diabetes
Roken
Alcohol
Corticosteroïden (zoals prednison en dexamethason) verhogen het risico op osteoporose (botontkalking) doordat ze de botaanmaak remmen en de calciumopname in de darmen verminderen. Hierdoor neemt de botdichtheid af en stijgt de kans op botbreuken.
https://kennisbank.knmp.nl/article/medisch_farmaceutische_beslisregels/protocol/7930-10.html
Osteoporoseprofylaxe bij corticosteroidgebruik (7930-10)
Een bijwerking van corticosteroïden is botontkalking. Dit komt doordat de aanmaak van botten wordt geremd. Ook neemt je lichaam minder calcium op in de darmen en verwijderen de nieren meer calcium uit het lichaam. Een andere bijwerking is dat het lichaam minder kalium opneemt.
Aan welke klachten kun je osteoporose herkennen?
Fracturen= botbreuken met namen in pols, onderarm en heup.
Wervelfracturen = breuken in het ruggemerg
Kleiner worden
Pijn
of geen klachten ervaren.
Gevolgen van osteoporose
Botbreuk = fracturen bijv. : wervelfractuur, polsfractuur, heupfractuur
Lengte verlies figuurverandering, gaat soms gepaard met evenwicht verlies.
Pijn
Angst om te vallen
Geen verschijnselen
Botbreuk kan leiden tot invaliditeit
Pijn
Botbreuken.
Kleiner worden.
Verandering van figuur, met figuurproblemen en daarbij problemen met kleding.
Urineverlies doordat organen in de knel komen.
Evenwichtsverlies door verandering van figuur door inzakken van wervels en verandering wervelkolom.
Schuifelen om vallen te voorkomen.
Angst om te vallen en iets te breken.
Op welke manier kun je het evenwicht bij osteoporose herstellen?
Botaanmaak te verhogen → osteoblasten vergroten.
Botafbraak te remmen→ osteoclasten verminderen.
Preventieve therapie
Opbouw van sterke botten :
Voeding (calcium en vitamine D)
Beweging, bij voorkeur buiten
Wandelen in een groepjes stimuleert.
Iederen beweging activeert via de spieren de botten en daarmee de botopbouw. Vaak en korte beweing is al effectief.
Therapie osteoporose
Voeding
Beweging
Valpreventie NHG Fractuurpreventie
Medicijnen
Een aanpassing van het voedings- of leefstijlpatroon kan een groot verschil maken
Voldoende zuivelproducten eten/drinken → calcium voor de aanmaak.
Regelmatig buiten bewegen - 30 min.
Vitamine D
Matig zijn met alcohol en koffie.
Stop met roken
Let op de juiste houding. Een bezoek aan de fysiotherapeut voor houdingsadviezen kan helpen.
Naast de preventieve behandeling waarin ook voeding en beweging de hoofdrol spelen is er veel aandacht voor valpreventie.
Tips met valpreventie
https://www.beteroud.nl/tips-tools/tips/6-tips-voor-valpreventie-ouderen
NHG standaard Fractuur preventie = osteoporose.
https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/fractuurpreventie
Calciumbehoefte
Deze slide heeft geen instructies
Calcium in voeding
Hoeveel melkproducten eet jij per dag?
Calcium zit vooral in melk en melkproducten, zoals kaas. Het zit ook in graanproducten, zoals volkorenbrood, en in bepaalde groene groenten, zoals boerenkool en spinazie.
Vitamine D
Extra inname van 10 µg (400 IE) vitamine D wordt geadviseerd voor:
- Kinderen jonger dan 4 jaar.
- Volwassenen en kinderen vanaf 4 jaar met een getinte of donkere huidskleur.
- Volwassenen en kinderen vanaf 4 jaar die onvoldoende buiten komen.
- Volwassenen en kinderen vanaf 4 jaar die buiten lichaamsbedekkende kleding (sluier of boerka) dragen.
- Zwangere vrouwen.
- Vrouwen vanaf 50 jaar.
- Mannen vanaf 70 jaar.
Extra inname van 20 µg (800 IE) vitamine D per dag wordt geadviseerd voor alle mannen en vrouwen vanaf 70 jaar.
Vitamine D wordt via de huid onder invloed van zonlicht opgenomen, maar ook via voeding.
Vitamine D nodig voor de opnamen van Calcium, daarom vaak combinatie.
10.000-25.000 IE productie per dag> zonlicht
Voeding: vette vis, ei, lever, melk.
Medicatie
Volgens de richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie worden groepen actief uitgenodigd voor extra onderzoek naar hun botsterkte:
• mensen die behandeld worden met glucocorticoïden. Dit zijn corticosteroïden zoals prednison en medicatie die daarop lijkt.
• mensen ouder dan 50 jaar met een recente fractuur.
• mensen ouder dan 60 jaar met risicofactoren zonder dat ze een recente fractuur gehad hebben.
Het blijkt dat de mensen uit deze groepen met de juiste leefstijladviezen over voeding en beweging en eventueel medicatie botbreuken kunnen voorkomen.
Bisfosfonaten
Hebben een remmend effect op de botafbraak Eerstekeuze geneesmiddel bij osteoporose.
Let op! Om irritatie te voorkomen is het belangrijk dat iemand de medicatie op een nuchtere maag inneemt met een vol glas leidingwater én minimaal een half uur daarna rechtop blijft zitten of staan. Iemand mag ook een half uur niet eten of andere medicatie innemen.
Dosering: dagelijks of wekelijkse inname. Gedurende 5 jaar, dan nieuwe botmeting en mogelijk verlengen met 2 tot 5 jaar.
IA met calcium 2 uur erna de calcium innemen.
Hebben een remmend effect op de botafbraak door chemische adsorptie aan de hydroxyapatietkristallen in het bot.
Als iemand start met bisfosfonaten is dat voor 5 jaar. Vijf jaar lang moet iemand dan 1x per week een tablet of het middel in drankvorm innemen.
Na 5 jaar wordt de botdichtheid opnieuw gemeten, en kan de arts eventueel besluiten om de behandeling te verlengen met nog 2 tot 5 jaar.
FK: Bisfosfonaten worden op grond van hun chemische structuur ingedeeld in stikstofhoudende en niet-stikstofhoudende bisfosfonaten. Ook worden ze op grond van hun ontwikkeling ingedeeld in eerste-, tweede- en derde-generatiebisfosfonaten.
Clodroninezuur behoort tot de eerste-generatiebisfosfonaten; deze bisfosfonaten zijn het minst krachtig. Bisfosfonaten van de tweede generatie (alendroninezuur, ibandroninezuur, pamidroninezuur) bevatten een stikstofatoom in een zijketen; ze zijn 10–100 keer krachtiger dan middelen van de eerste generatie.
Bisfosfonaten van de derde generatie (risedroninezuur, zoledroninezuur) bevatten een stikstofatoom in een heterocyclische ring en zijn tot 10.000 keer krachtiger dan middelen van de eerste generatie
Andere calciumregulerende gnm
parenterale toediening
Desonumab: remmen de activiteit van osteoclasten, dus de botafbraak.
Romosozumab en Teriparatide zijn geneesmiddelen die de aanmaak van bot stimuleren, worden alleen voorgeschreven bij zeer ernstige osteoporose. Na deze behandeling krijgt iemand altijd ook nog een kuur met geneesmiddelen met bisfosfonaten. Zo blijft het opgebouwde bot zo veel mogelijk behouden.
Biologicals
Iemand moet na een desonumab-behandeling altijd nog nabehandeld worden met bisfosfonaten.
Maar ook Romosozumab en teriparatide worden nabehandeld met bisfosfonaten, zo blijft het opgebouwde bot zo veel mogelijk behouden.
Overige calciumregulerende gnm
Parenterale toediening> biologicals
FK: Denosumab
Kies voor de behandeling van osteoporose en fractuurpreventie in eerste instantie uit de bisfosfonaten alendroninezuur en risedroninezuur in combinatie met colecalciferol (vitamine D3) en, afhankelijk van de dagelijkse inname van de patiënt, calcium. Na een recente heupfractuur heeft een behandeling met zoledroninezuur de voorkeur. Bij het bestaan van een contra-indicatie, intolerantie of een slechte therapietrouw zijn alendroninezuur in drankvorm, zoledroninezuur, of denosumab alternatieven. Overweeg bij postmenopauzale vrouwen met ernstige osteoporose direct te starten met teriparatide of romosozumab.
UI online
VI-52 bisbosfonaten
Te leren geneesmiddelen
Deze zijn de vinden in hoofstuk 25!
ZELF TESTEN
De formele risicotest uit de CBO Medische Behandelrichtlijn.
Aan de hand van deze korte vragenlijst kun je snel zelf vaststellen wat je persoonlijke risico is.
Heb je 4 of meer vragen met JA beantwoord dan heb je een verhoogd risico en dan is het verstandig om contact op te nemen met uw huisarts.
Vragen
Is uw gewicht lager dan 60 kg of heeft u een BMI lager dan 20 kg/m2 ?
Nee
ja
Wat is uw leeftijd?
Jonger dan 60
Tussen 60 en 70
Ouder dan 70
Heeft u een botbreuk gehad na uw 50ste?
Nee
ja
Heeft één van uw ouders ooit een heup gebroken?
Nee
ja
Heeft u een slechte mobiliteit (4 weken of langer niet kunnen lopen)?
Nee
ja
Heeft u reumatoïde artritis?
Nee
ja
Bent u de afgelopen 12 maanden meer dan 1 keer gevallen?
Nee
ja
Heeft u diabetes, COPD, inflammatoire darmziekte (ontsteking aan de darm), verhoogde schildklierwerking of epilepsie?
extra tekst invoegen met meer uitleg
Nee
ja
Heeft u langer dan 3 maanden glucocorticoïden gebruikt?(cortison, hydrocortison, prednison, methylprednisolon, triamcinolon, dexamethason of betamethason)
Nee
ja
Score
0
Is je persoonlijke score 4 punten of meer dan heb je een verhoogd risico en is het advies contact op te nemen met de huisarts.
https://osteoporosevereniging.nl/osteoporose/onderzoek-en-diagnose/
Deze slide heeft geen instructies
Filpmje van LUMC over botaanmaak
https://youtu.be/ge3pI8kLL90
Deze slide heeft geen instructies
Medicatiebewaking
- Wat valt je op aan dit recept?
- Tot welke farmaceutische groep behoort het gnm?
- Wat kun je dus verder over het gnm vertellen?
- Klopt de dosering?
- Controleer het etiket, welke stickers dien je erbij te plakken?
- Welke hulpmiddel lever je af?
- Welke VI folder lever je af?
W.P
EU
18 kg
Kinderdosering,
voldoende oefening?
IBUPROFEN SUSP ORAAL 20MG/ML=
op verpakking staat echter 100 mg/5ml
Verkeerde patiënt aangeschreven!! Let ook op huisarts.
Doseringscontrole
R\ Nurofen 20mg/ml
S. 3 x 5 ml EU
Stevin Lenning
18-08-2019 18 kg
Welke informatiebron ga je gebruiken?!
Voorstel:
Kinderformularium : 3 mnd tot 12 jaar =
7 - 10 mg/kg/dosis, zo nodig tot 3-4 x per dag. Max: 30mg/kg/dag, maar niet hoger dan 1.600 mg/dag. Maximale dosering per gift: 400 mg/dosis.
Jongere kinderen hebben veelal doseringen aan de bovenkant van de doseerrange nodig.
Informatorium: Kinderen oraal: gewoon preparaat kinderen ouder dan 12 jaar aanvankelijk 1200 mg per dag in 3-4 doses, in ernstige gevallen tot 1600 mg per dag in 3-4 doses.
Kinderformularium 200 - 400 mg/dosis, zo nodig max 6 x per dag. Max: 30mg/kg/dag, maar niet hoger dan 1.600 mg/dag. Maximale dosering per gift: 400 mg/dosis. Maximum bij kortdurend gebruik: 2400 mg/dag..
BIj kortdurend gebruik: max 600 mg/dosis tot 4 maal daags, max 2400 mg/dag.
Doseringscontrole
R\ Nurofen 20mg/ml
S. 3 x 5 ml EU
Stevin Lenning
18-08-2019 18 kg
Kinderformularium: 3 mnd tot 12 jaar =
7 - 10 mg/kg/dosis, zo nodig tot 3-4 x per dag.
Max: 30mg/kg/dag, maar niet hoger dan 1.600 mg/dag.
Maximale dosering per gift: 400 mg/dosis.
range is 7x 18 = 126 mg - 180 mg per dosis, zonodig 3-4 per dag
30 mg x 18 kg = 540 mg
Voorstel: 3x 7,5 ml (range 6,25 - 9 ml)x. Wijzigingen op het recept weergeven!
Kinderformularium : 3 mnd tot 12 jaar =
7 - 10 mg/kg/dosis, zo nodig tot 3-4 x per dag. Max: 30mg/kg/dag, maar niet hoger dan 1.600 mg/dag. Maximale dosering per gift: 400 mg/dosis.
Jongere kinderen hebben veelal doseringen aan de bovenkant van de doseerrange nodig.
Informatorium: Kinderen oraal: gewoon preparaat kinderen ouder dan 12 jaar aanvankelijk 1200 mg per dag in 3-4 doses, in ernstige gevallen tot 1600 mg per dag in 3-4 doses.
Kinderformularium 200 - 400 mg/dosis, zo nodig max 6 x per dag. Max: 30mg/kg/dag, maar niet hoger dan 1.600 mg/dag. Maximale dosering per gift: 400 mg/dosis. Maximum bij kortdurend gebruik: 2400 mg/dag..
BIj kortdurend gebruik: max 600 mg/dosis tot 4 maal daags, max 2400 mg/dag.
Doseringscontrole na wijziging
R\ Nurofen 20mg/ml
S. 3 x 5 ml 3x7,5 ml EU
Stevin Lenning
18-08-2019 18 kg
Kinderformularium: 3 mnd tot 12 jaar =
7 - 10 mg/kg/dosis, zo nodig tot 3-4 x per dag.
Max: 30mg/kg/dag, maar niet hoger dan 1.600 mg/dag.
Maximale dosering per gift: 400 mg/dosis.
range is 7x 18 = 126 mg - 180 mg per dosis, zonodig 3-4 per dag
30 mg x 18 kg = 540 mg
Voorstel: 3x 7,5 ml (range 6,25 - 9 ml)x. Wijzigingen op het recept weergeven!
126mg /20mg = 6,25 ml 180mg/20= 9 ml 180mgx3 = 540mg per dag is volgens max.
Kinderformularium : 3 mnd tot 12 jaar =
7 - 10 mg/kg/dosis, zo nodig tot 3-4 x per dag. Max: 30mg/kg/dag, maar niet hoger dan 1.600 mg/dag. Maximale dosering per gift: 400 mg/dosis.
Jongere kinderen hebben veelal doseringen aan de bovenkant van de doseerrange nodig.
Informatorium: Kinderen oraal: gewoon preparaat kinderen ouder dan 12 jaar aanvankelijk 1200 mg per dag in 3-4 doses, in ernstige gevallen tot 1600 mg per dag in 3-4 doses.
Kinderformularium 200 - 400 mg/dosis, zo nodig max 6 x per dag. Max: 30mg/kg/dag, maar niet hoger dan 1.600 mg/dag. Maximale dosering per gift: 400 mg/dosis. Maximum bij kortdurend gebruik: 2400 mg/dag..
BIj kortdurend gebruik: max 600 mg/dosis tot 4 maal daags, max 2400 mg/dag.
Medicatiebewaking
- Wat valt je op aan dit recept?
Voor kind, vraag dus altijd naar het gewicht.
- Tot welke farmaceutische groep behoort het gnm?
NSAID's
- Wat kun je dus verder over het gnm vertellen?
Pijnstiller
- Klopt de dosering?
Nee, wijzigiging op het recept noteren
- Controleer het etiket, welke stickers dien je erbij te plakken?
Etiketfout, verkeerde patiënt aangeschreven
- Welke hulpmiddel lever je af?
Maatbekertje en/of dosepac met spuitje 7,5 ml
- Welke VI folder lever je af?
VI 8
W.P
EU
18 kg
tel arts 3x7,5 ml RK
IBUPROFEN SUSP ORAAL 20MG/ML=
op verpakking staat echter 100 mg/5ml
Verkeerde patiënt aangeschreven!! Let ook op huisarts.
Wat heb jij geleerd deze les?
Deze slide heeft geen instructies
Ben jij tevreden over wat je hebt geleerd deze les?
Ja, ik heb weer nieuwe dingen geleerd.
Heel veel wist ik al, kennis is opgefrist
Nee, ik heb niets nieuws geleerd
eigen mening
Deze slide heeft geen instructies
Leg uit waarom de term "botontkalking" niet klopt.
Herhaling volgende les