H3 Monniken en ridders
3.2 Hofstelsel en horigheid
H3 Monniken en ridders
3.2 Hofstelsel en horigheid
KA
De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid
Leerdoelen
1. Waardoor ontstond er in West-Europa weer een landbouw samenleving?
2. Wat is horigheid?
3. Hoe zag het hofstelsel eruit?
Tot 500 Romeinse tijd, agrarisch-urbane samenleving
500-1000 Vroege Middeleeuwen, agrarische samenleving
Hoe kan dit?
Ontwikkeling al ingezet tijdens het Romeinse rijk.
Instorting Romeinse bestuur (onveiligheid!
Germaanse invasies
Veel oorlogen onderling
Daling productie, minder belasting, minder ambtenaren en legers, minder bescherming.
Sinds 3de eeuw handel en nijverheid sterk afgenomen
Bevolking gekrompen
Autarkische samenleving
Dorpen verbouwden enkel voedsel voor zichzelf en dreven nauwelijks handel met de buitenwereld
Dit noemen we een zelfvoorzienende samenleving (autarkie)
geld werd schaars
Veel plichten,
weinig rechten
In de vierde eeuw daalt de agrarische productie en daarom verbood de overheid boeren om hun land te verlaten
De boeren zoeken bescherming bij de grootgrondbezitters en ruil daarvoor gaan ze verplichtingen aan die erfelijk zijn
Zo ontstonden de halfvrije mensen: horigen
Ook ontstond er een groep met erfelijke voorrechten: de adel
Hofstelsel
Heren en Horigen
Plichten
Heren:
Bescherming van de horigen en het eigen land.
ontvangen van herendiensten
Belasting
Horigen:
Bewerken van het land
Uitvoeren van herendiensten (onbetaald werk voor een heer)
Belasting aan heer en kerk
Toestemming vragen om te trouwen of van het land af te gaan
Hofstelsel
Het grondgebied van een edelman werd een domein genoemd.
De heer, bijvoorbeeld een ridder, was de baas van een domein: alle grond was van hem.
Hij woonde soms in een soort kasteel en soms in een vroonhof (grote boerderij).
Hofstelsel
In het hofstelsel was het domein in twee stukken verdeeld.
Het ene deel van de grond was verpacht aan horige boeren voor eigen opbrengst. Zij moesten een deel van opbrengst als pacht betalen.
De opbrengst van het andere deel was volledig van de heer + dit land werd bewerkt door de horigen. (herendiensten)
Nuances:
Veel verschillen tussen domeinen.
Koningen, kloosters of hoge edelen hadden soms meerdere domeinen, waar ze zaken lieten beheren door rentmeeesters.
Niet iedereen leefde als horige in een domein.
Er waren ook nog zelfstandige boeren.
Of soms leefden boeren in dorpjes van 15 boerderijen, waar ze geen herendiensten hoefden te doen. Ze betaalden dan met spullen of heel soms met geld.
Economisch systeem
Het hofstelsel met horige boeren op domeinen is het economische systeem in West-Europa van de vroege middeleeuwen
Maar hoe werkte het bestuur in de vroege middeleeuwen? (3.3)