Paragraaf 21: Romantiek en werkelijkheid les 2

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Welkom A5B

Paragraaf 21: romantiek & werkelijkheid

Les 2

Wat gaan we doen?

• Wat moet je leren voor de toets?

• Terugblik opdracht (Padlet) over romantiek

• Romantiek, humor en realisme

• Camera obscura

• 
  

Leerdoel paragraaf 21

• Je leert wat de ideeën van de romantiek en het realisme zijn en hoe deze in literatuur vorm krijgen.

Terugblik

• Welke kenmerken bij de stroming romantiek horen

• Welke kenmerken zie je in onderstaande twee gedichten?

Wijn

Eerst een luchthart maakt de wijn,
dan een ekster, dan een zwijn;
maar verheert hij eens ’t gemoed,
ieder drup kost mensenbloed.
Weg die beker! Weg van mij!
Liever dood dan razernij.

Haar bruidskrans.

 

De krans van roos en leliekelken,

Gevlochten voor uw bruine vlecht,

Werd op uw doodkist neergelegd,

En zal verwelken.

Gijzelv', die neerligt in dit stof,

Aan worm en made prijsgegeven,

Verwelkte bloem van onzen hof!

Gij zult herleven.

Romantiek

Klaar met rationele literatuur: gevoelsleven van kunstenaar is inspiratiebron voor literatuur

• Emoties (en het nauwkeurig beschrijven daarvan)

• Verbeelding en fantasie

• Intuïtie

• Het onderbewuste

• Het onverklaarbare, raadselachtige en bovennatuurlijke

• Sehnsucht en Weltschmerz: sterk verlangen betere plek / ongeneeslijke onvrede over wereld in het hier en nu, droefheid alom

• Escapisme: onvrede met het hier en het nu door de uitvlucht te zoeken (extreme vorm romantiek)

• Internationaal: gothic novels als Frankenstein van Mary Shelley om aan werkelijkheid te ontsnappen
  

Humor

Humor kan droefheid tijdelijk verlichten

• Piet Paaltjens (François HaverSchmidt)

• Met zelfspot over eigen leven schrijven

• Snikken en grimlachjes (grimmige glimlachjes)

• De Schoolmeester (Gerrit van der Linde): mateloos populair, steekt de draak met biedenmeierpoëzie

Realisme

Romantische schrijvers bekeren zich tot realisme

• Rond 1840 tot 1860

• Meer nuchtere kijk: niet de gevoelens, maar waarneming staat centraal

• Waarom spookverhalen uit het heden lezen?

• Alledaagse heeft genoeg te bieden

• Voorbeeld realistische verhalenbundel: Camera obscura (1839)

  • rake observaties van verschillende sociale rangen en standen uit de samenleving met dosis humor

• Sociaal-realisme: sociale misstanden worden aan de kaak gesteld.

• Fabriekskinderen van J.J. Cremer (1863)
  

Realisme

Lees het fragment voor jezelf en beantwoord de vraag onder het fragment. Gebruik inhoudelijke argumenten in je antwoord.

Klaar? Ga lezen uit het boek Kraspoekol, of de slavernij

Eduard Douwes Dekker

• Amsterdam, 2 maart 1820

• Streed al op jonge leeftijd tegen de 'tirannie van de maatschappelijke dwang'

• Op zijn 18e met zijn vader naar Nederlands-Indie meegevaren, school niet afgemaakt

• 1856 assistent-resident van Lebak, West -Java, conflict met zijn baas over de misstanden aldaar. Verloor uiteindelijk zijn strijd

• 1859 Terug in Europa, Brussel. Werkeloos, vrouw en kinderen wonen elders, vrouw wil van hem af. Woedend over zijn ontslag en alle gevolgen schrijft hij in één maand tijd zijn 'pamflet' (aanklacht) tegen de toestanden in Nederlands-Indie: De Max Havelaar

Assistent-resident, regent, bevolking

Kasteel Batavia

Max Havelaar

• Geschreven en uitgebracht in 1859/1860, door Jacob van Lennep, maar het moest wel aangepast worden, meer literatuur en minder een 'pamflet'. Uiteindelijk heeft Multatuli daarmee ingestemd.

• Kritiek op politiek in Nederland, klaagt misbruik van het cultuurstelsel aan (afgeschaft in 1870)

• Romantisch en realistisch, humoristisch en ernstig

• Sleutelroman: bepaalde omschrijvingen e.d. maken duidelijk om wie het gaat

• Bijzondere plek in koloniale literatuur, inspiratie: Harriet Beecher Stowe 'De negerhut van oom Tom'

• Literatuur gebruiken om de maatschappij te veranderen, veelvuldig gebruikt in negentiende eeuw. (J.J. Kremer met zijn Fabriekskinderen en Herman Heijermans met zijn Op hoop van zegen.)

Max Havelaar

Sluit aan bij de stromingen van de 19e eeuw want:

• Het is een sociaal bewogen boek, dat past bij de Romantiek

• Het is een boek met een onderwerp uit de actualiteit en realiteit, daarom past het ook bij het Realisme

• De hoofdpersonen staan bol van passie, frustratie, liefde etc. dat weer goed past bij de Romantiek

• Het is een verzameling van geschiedenis, betogen, brieven, gedichten, verhalen, een parabel (in de vorm van vergelijken een les geven) en een liefdesverhaal, op die manier past het ook bij de Romantiek

• Fictie en werkelijkheid zijn met elkaar in conflict, ook dit past weer bij de Romantiek

• Saïdjah en Adinda is een felle aanklacht tegen de uitbuiting van de bevolking.