AARDRIJKSKUNDE · 2 HAVO · HOOFDSTUK 1
CHINA
Van leeg westen tot fabriek van de wereld
AARDRIJKSKUNDE · 2 HAVO · HOOFDSTUK 1
CHINA
Van leeg westen tot fabriek van de wereld
HOOFDSTUK 1 · CHINA
Dit gaan we behandelen
§1
Leeg westen, vol oosten
Bevolkingsspreiding, reliëf, klimaat en bevolkingspolitiek
§2
Van gesloten naar open
Shenzhen, fabriek van de wereld en globalisering
§3
Naar de stad
Migratie, verstedelijking en vernieuwde steden
§4
Chinese wateren
Wateroverlast, watertekort en waterverdeling
Na elke paragraaf: controlevragen (interactief via LessonUp)
§1
Leeg westen, vol oosten
Bevolkingsspreiding · Reliëf · Bevolkingspolitiek · Klimaat · Bevolkingsdiagrammen
§1 · LEEG WESTEN, VOL OOSTEN
Een heel ongelijke bevolkingsspreiding
De bevolkingsspreiding in China is erg ongelijk:
oosten = dichtbevolkt
westen = dunbevolkt: te droog, te hoog / te koud
→ totaal: 1,4 miljard mensen
Grote verschillen in neerslag
zuidoosten: 1.000 tot 2.000 mm per jaar
noordwesten: minder dan 200 mm per jaar
§1 · LEEG WESTEN, VOL OOSTEN
Reliëf: een trap met drie treden
Bovenste trede · ± 4.500 m hoog
Hoogland van Tibet (‘dak van de wereld’), toendra
brongebied van alle grote rivieren in China
Middelste trede · 1.000 – 2.000 m
Tarimbekken (woestijn) en Mongoolse Hoogvlakte (woestijn, steppe)
Lössplateau (akkerbouwgebied)
Laagste trede · 0 – 200 m
delta’s van de grote rivieren
2/3 van de bevolking: dichtbevolkt, sterk verstedelijkt
§1 · LEEG WESTEN, VOL OOSTEN
Bevolkingspolitiek: de eenkindpolitiek
De Chinese overheid doet aan bevolkingspolitiek:
→ de overheid stuurt het aantal én de spreiding van de bevolking
Eenkindpolitiek (1979 – 2015)
voordeel: veel minder kinderen geboren
nadeel: vergrijzing
→ ook door sterke stijging van de levensverwachting: van 41 jaar (1955) naar 76,5 jaar (2018)!
→ zie het bevolkingsdiagram van China
§1 · LEEG WESTEN, VOL OOSTEN
Bevolkingspolitiek: spreiding van de bevolking
Eenkindpolitiek is afgeschaft, maar kinderen zijn:
duur
lastig te combineren met werk
Betere spreiding van de bevolking
volle oosten: Han-Chinezen (‘echte Chinezen’)
lege westen: andere bevolkingsgroepen, zoals de Oeigoeren
Overheidsmaatregel
migratie van Han-Chinezen van oost naar west stimuleren
→ baan en gratis huis · ‘verchinezen’ van afgelegen gebieden · meer overheidscontrole
§1 · LEEG WESTEN, VOL OOSTEN
Isothermen
BASISBOEK B50
Isothermen = lijnen die plaatsen met een gelijke temperatuur verbinden.
→ begrenzing van de luchtstreken
Twee belangrijke grenzen
grens tropen = isotherm 18 °C → kokospalmgrens
grens poolstreken = isotherm 10 °C → boomgrens
§1 · LEEG WESTEN, VOL OOSTEN
Klimaatsysteem van Köppen
BASISBOEK B73
Vijf klimaatzones, aangegeven met hoofdletters:
A · tropisch klimaat
B · droog klimaat
C · zeeklimaat (maritiem klimaat)
D · landklimaat (continentaal klimaat)
E · koud klimaat (poolklimaat of polair klimaat)
Waarop gebaseerd?
A, C, D en E: op basis van temperatuur
B: op basis van neerslag
§1 · LEEG WESTEN, VOL OOSTEN
Köppen: onderverdeling met extra letters
BASISBOEK B73
B-klimaat · extra hoofdletters
BS = steppeklimaat (250 – 500 mm per jaar)
BW = woestijnklimaat (< 250 mm per jaar)
A-, C- en D-klimaten · extra kleine letters
f = fehlt (ontbreekt): geen droge tijd, neerslag in alle jaargetijden
s = sommer: droge tijd in de zomer
w = winter: droge tijd in de winter
E-klimaat · extra hoofdletters
F = (eeuwige) sneeuw in poolgebieden · H = (eeuwige) sneeuw in hooggebergte · T = toendra
§1 · LEEG WESTEN, VOL OOSTEN
Bevolking en inrichting
BASISBOEK B148
Demografie = aantal, spreiding en kenmerken van de bevolking.
de inrichting van een gebied hangt af van bevolkingsaantal en spreiding
Twee begrippen
bevolkingsdichtheid = het gemiddelde aantal inwoners per km²
bevolkingsspreiding = hoe de bevolking is verdeeld over een gebied
→ plek met veel mensen dicht bij elkaar = bevolkingsconcentratie
§1 · LEEG WESTEN, VOL OOSTEN
Leeftijdsopbouw: het bevolkingsdiagram
BASISBOEK B154
De leeftijdsopbouw laat je zien in een bevolkingsdiagram:
elke staaf is een leeftijdsgroep
links de mannen, rechts de vrouwen
→ de vorm van het diagram vertelt iets over het land
§1 · LEEG WESTEN, VOL OOSTEN
Drie soorten bevolkingsdiagrammen
BASISBOEK B155
Piramide · Gambia
hoog geboortecijfer
snelgroeiende bevolking
ontwikkelingsland: weinig family planning
Granaat · Indonesië
lager geboortecijfer
langzame bevolkingsgroei
meer ontwikkeld land
Urn · Duitsland
dalend geboortecijfer
dalende groei of bevolkingsafname
rijk, ontwikkeld land
MEERKEUZEVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §1 · 1
Waarom is het westen van China zo dunbevolkt?
A
Het is er te nat en te warm
B
Het is er te droog en te hoog / te koud
C
Er is te veel industrie
D
Wonen is er verboden
SLEEPVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §1 · 2
Sleep elk kenmerk naar de juiste trede van de reliëftrap.
Bovenste trede
sleep hierheen
Middelste trede
sleep hierheen
Laagste trede
sleep hierheen
Hoogland van Tibet
Lössplateau
delta’s van grote rivieren
toendra
Tarimbekken (woestijn)
2/3 van de bevolking
AANWIJSVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §1 · 3
Wijs op de kaart het dichtstbevolkte deel van China aan.
Kijk goed naar de legenda: waar wonen de meeste mensen per km²?
Bonus: wijs daarna het gebied aan waar bijna niemand woont.
MEERKEUZEVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §1 · 4
Wat was een belangrijk nadeel van de eenkindpolitiek?
A
Vergrijzing van de bevolking
B
Er werden juist méér kinderen geboren
C
De levensverwachting daalde sterk
D
De bevolking spreidde zich naar het westen
SLEEPVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §1 · 5
Köppen: sleep elke letter naar het juiste klimaat.
A
sleep hierheen
B
sleep hierheen
C
sleep hierheen
D
sleep hierheen
E
sleep hierheen
tropisch klimaat
droog klimaat
zeeklimaat
landklimaat
koud klimaat
SLEEPVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §1 · 6
Sleep elk land naar de vorm van zijn bevolkingsdiagram.
Piramide
sleep hierheen
Granaat
sleep hierheen
Urn
sleep hierheen
Gambia
Indonesië
Duitsland
hoog geboortecijfer
langzame bevolkingsgroei
bevolkingsafname
§2
Van gesloten naar open
China in 1980 en nu · Shenzhen & sez’s · Fabriek van de wereld · Globalisering
§2 · VAN GESLOTEN NAAR OPEN
China in 1980: gesloten
1980
gesloten land
alle macht bij de communistische partij
alle bedrijven in handen van de staat
geen vrijheid voor de mensen
westerse cultuur verboden
bevolking: arm en afgesloten van de buitenwereld
§2 · VAN GESLOTEN NAAR OPEN
China nu: open (maar…)
nog steeds communistisch
→ Big Brother: veel controle op de burgers
internationale bedrijven zijn welkom
→ Apple, Mercedes, Microsoft
veel Chinese (tech)bedrijven in de wereldtop
westerse sociale media zijn verboden
→ WhatsApp, Facebook, X, Google
§2 · VAN GESLOTEN NAAR OPEN
Fabriek van de wereld: het begon in Shenzhen
De verandering begon in 1980 in Shenzhen:
de eerste speciale economische zone (sez)
vlak bij Hongkong: rijk, hoogontwikkeld, voormalige Britse kolonie
door lage lonen geschikt voor arbeidsintensieve producten
→ lagelonenland: schoenen, speelgoed, kleding
§2 · VAN GESLOTEN NAAR OPEN
De opendeurpolitiek: een enorm succes
van vissersdorp tot megastad
na Shenzhen volgden meer sez’s in China
sterke verstedelijking van het kustgebied
China werd de ‘fabriek van de wereld’
miljoenen arbeidsmigranten trokken van west naar oost
maar: slechte werkomstandigheden
§2 · VAN GESLOTEN NAAR OPEN
Het nieuwe China
De economie verandert snel: niet alleen meer eenvoudige producten voor de uitvoer (export).
Snelgroeiende binnenlandse afzetmarkt
→ reden: de lonen zijn gestegen
Eigen hightechindustrie
van maakland naar innovatieland
levert meer op dan assemblage
Buitenlandse fabrieken vestigen zich vaker in…
groeipolen in het binnenland
Aziatische landen met lagere lonen
§2 · VAN GESLOTEN NAAR OPEN
Wisselen van schaalniveau
BASISBOEK B13
Bij aardrijkskunde gebruik je vijf schaalniveaus:
lokale schaal: stad of dorp
regionale schaal: landsdeel, provincie, streek
nationale schaal: land
continentale schaal: meer dan één land, werelddeel
mondiale schaal: de wereld
(extra: fluviale schaal = stroomgebied van een rivier)
Veranderen van schaalniveau
inzoomen en uitzoomen
§2 · VAN GESLOTEN NAAR OPEN
Kenmerken van ontwikkeling
BASISBOEK B224
Ontwikkelingskenmerken laten zien of een land ontwikkeld is of niet.
Bnp per inwoner
hoe hoger het bnp per inwoner, hoe hoger de welvaart
Welzijn = kwaliteit van leven
4 basisbehoeften: voedsel, huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg
Andere kenmerken van minder ontwikkelde landen
snelle bevolkingsgroei
groter aandeel mensen werkzaam in de landbouw
snellere groei van het percentage stedelingen
§2 · VAN GESLOTEN NAAR OPEN
Globalisering
BASISBOEK B247
Globalisering = het doorgaande proces van internationale uitwisseling van mensen, goederen, geld en informatie (kennis, cultuur).
→ ook wel: mondialisering
Drie soorten
economische globalisering · politieke globalisering · culturele globalisering
Global village
de aarde wordt een ‘global village’ door afname van de relatieve afstand
let op: er zijn ook negatieve gevolgen
§2 · VAN GESLOTEN NAAR OPEN
Global cities
BASISBOEK B258
Wereldstad (metropool, global city) = een heel grote stad die op mondiale schaal een rol speelt in economie, cultuur en politiek.
veel hoogopgeleide, goedbetaalde mensen van over de hele wereld
Engels is de voertaal
→ megastad = stad met meer dan 10 miljoen inwoners (niet hetzelfde!)
Rol in de wereld
westerse cultuur verspreidt zich via global cities: verwestersing / culturele globalisering
goede vestigingslocatie voor bedrijven door agglomeratievoordelen
→ uitwisselen van kennis en creativiteit · verspreiding van producten en technieken
§2 · VAN GESLOTEN NAAR OPEN
Multinationale ondernemingen (mno’s)
BASISBOEK B259
Multinationale onderneming (mno) = bedrijf met vestigingen in verschillende landen.
→ voorbeeld: McDonald’s
Soorten
productie van goederen
(zakelijke) dienstverlening
Grote wereldwijde invloed
veel kennis
veel geld
§2 · VAN GESLOTEN NAAR OPEN
Internationale arbeidsverdeling
BASISBOEK B260
Internationale arbeidsverdeling = de verdeling van het werk over verschillende landen.
→ mogelijk door globalisering
Goederen worden in 3 fasen geproduceerd
fase 1: het ontwerpen van het product — onderzoek en ontwikkeling (research & development)
fase 2: het produceren van de goederen in fabrieken
fase 3: vervoer en verkoop — marketing (reclame) en distributie (verspreiding)
§2 · VAN GESLOTEN NAAR OPEN
De productieketen wordt opgeknipt
BASISBOEK B260
Fase 1 en 3 · centrumlanden
hier staan de hoofdkantoren
Fase 2 · opkomende landen / semiperiferie
belangrijkste oorzaak: lage arbeidskosten (lagelonenland)
Verschuiving
steeds meer technisch ingewikkeld werk in opkomende landen
→ voorbeelden: India en China
→ dit heet de nieuwe internationale arbeidsverdeling
§2 · VAN GESLOTEN NAAR OPEN
Newly Industrializing Countries (NIC’s)
BASISBOEK B261
NIC’s = landen waar de industrie snel is opgekomen en belangrijk is voor de economie (opkomende landen).
Twee kenmerken
kenmerk 1: exportgerichtheid
kenmerk 2: grote buitenlandse investeringen
→ centrumlanden schuiven industrie uit: eerst arbeidsintensief, nu ook kennisintensief
De eerste NIC’s: de tijgerlanden
Zuid-Korea, Taiwan, Singapore en Hongkong
schuiven nu zélf arbeidsintensief werk uit door stijgende lonen
MEERKEUZEVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §2 · 1
Waarom werd juist Shenzhen de eerste speciale economische zone (sez)?
A
Het ligt vlak bij Hongkong
B
Het ligt vlak bij Beijing
C
Er woonden al veel rijke Chinezen
D
Er was al veel hightechindustrie
SLEEPVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §2 · 2
China in 1980 of China nu? Sleep elk kenmerk naar de juiste tijd.
China in 1980
sleep hierheen
China nu
sleep hierheen
alle bedrijven in handen van de staat
internationale bedrijven welkom
afgesloten van de buitenwereld
Chinese techbedrijven in de wereldtop
westerse cultuur volledig verboden
westerse sociale media verboden
MEERKEUZEVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §2 · 3
Waardoor werd China de ‘fabriek van de wereld’?
A
Door de hoge lonen
B
Door de lage lonen (lagelonenland)
C
Door de eigen hightechindustrie
D
Door het verbod op export
SLEEPVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §2 · 4
Sleep elke omschrijving naar de juiste fase van de productie.
Fase 1
sleep hierheen
Fase 2
sleep hierheen
Fase 3
sleep hierheen
ontwerpen (R&D)
produceren in fabrieken
vervoer en verkoop
centrumlanden (hoofdkantoor)
lagelonenlanden
marketing en distributie
MEERKEUZEVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §2 · 5
Een provincie hoort bij welk schaalniveau?
A
Lokale schaal
B
Regionale schaal
C
Nationale schaal
D
Continentale schaal
OPEN VRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §2 · 6
Leg uit waarom China verandert van maakland naar innovatieland.
Denk aan: de gestegen lonen · wat levert meer op: assemblage of eigen technische kennis? · waar vestigen buitenlandse fabrieken zich nu?
§3
Naar de stad
Migratie naar de stad · Kust en binnenland · Vernieuwde steden · Push- en pullfactoren
§3 · NAAR DE STAD
Migratie naar de stad
De urbanisatiegraad neemt snel toe.
Het platteland loopt leeg door migratie
werkloosheid op het platteland door mechanisatie
grote aantrekkingskracht van steden op migranten
enorme welvaartskloof tussen stad en platteland
Drijvende bevolking
250 miljoen Chinezen wonen ‘illegaal’ ergens anders dan waar ze officieel staan ingeschreven
→ geen recht op voorzieningen
§3 · NAAR DE STAD
Kustgebied en binnenland
Chinese overheid: het binnenland mag niet leeglopen.
Maatregelen om bedrijven aan te trekken
verbetering van de infrastructuur
lage belastingen
minder strenge milieuregels
Resultaat
met succes: veel migranten en bedrijven
andere belangrijke reden voor bedrijven: lagere lonen
§3 · NAAR DE STAD
Vernieuwde steden: van hutong naar hoogbouw
Vroeger: traditionele Chinese wijkjes
hutongs: 10 – 12 kleine huizen rond een open ruimte (hofje)
gemeenschappelijke toiletgebouwen en wasruimten
Nu: hutongs en stadsdorpen vervangen door hoogbouw
Stadsdorpen:
voormalige dorpen, ingesloten door stedelijke bebouwing
geen landbouwgrond meer
extra woonlagen gebouwd om te verhuren
enorm hoge woningdichtheid, rommelige bebouwing
§3 · NAAR DE STAD
Grote rol voor projectontwikkelaars
door hoge grondprijzen vooral bouw van dure appartementen, kantoren en winkelcentra
oorspronkelijke bewoners moeten verhuizen
Voordelen van de verhuizing
centrale verwarming
airco
wc, bad en douche
Nadelen van de verhuizing
ver weg van winkel of werk
ver weg van vrienden en familie
geen geld om de flat te betalen
§3 · NAAR DE STAD
Beschrijven en verklaren
BASISBOEK B4
Bij aardrijkskunde beschrijf en verklaar je.
Beschrijven: wát ergens is
→ waar is de stad gebouwd?
Verklaren: waaróm dat zo is
→ waarom is de stad daar gebouwd?
Verklaren doe je met:
menselijke factoren
natuurlijke factoren
§3 · NAAR DE STAD
Kaartvaardigheden
BASISBOEK B21
1
Kaartlezen
Je benoemt waar plaatsen liggen of verschijnselen voorkomen. Gebruik titel, schaal en legenda.
2
Kaartanalyse: patronen herkennen
Je verdeelt het gebied in delen en zoekt spreidingspatronen. Vb: het zuiden van Canada is dichtbevolkt, het noorden dunbevolkt.
3
Kaartanalyse: verbanden leggen
Je vergelijkt een verschijnsel met iets anders. Vb: de bevolkingsspreiding in Canada en het klimaat.
4
Kaartinterpretatie
Je verklaart de gevonden verbanden en patronen. Vb: in het noorden van Canada is het te koud voor bewoning.
§3 · NAAR DE STAD
Waarderen
BASISBOEK B29
Drie stappen bij aardrijkskunde:
beschrijven
verklaren
waarderen
Waarderen
Waarderen = je mening geven over een aardrijkskundig probleem.
§3 · NAAR DE STAD
Push- en pullfactoren
BASISBOEK B159
Twee soorten redenen om te verhuizen:
Pushfactoren (afstotingsfactoren)
mensen willen vertrekken uit een gebied
→ armoede, werkloosheid, discriminatie
Pullfactoren (aantrekkingsfactoren)
mensen willen juist naar een gebied toe
→ werkgelegenheid, hoge inkomens, goede opleidingen, fijn klimaat
§3 · NAAR DE STAD
Opkomende landen (groeilanden)
BASISBOEK B229
Kenmerk 1 · snelle economische groei
veel buitenlandse investeringen
BRICS-landen: van gesloten naar vrijemarkteconomie
Kenmerk 2 · bnp per inwoner nog relatief laag
aantrekkelijk voor buitenlandse bedrijven door relatief lage lonen
Kenmerk 3 · grote sociale en regionale ongelijkheid
sommige mensen profiteren, anderen niet · groeiende middenklasse
grote verschillen tussen regio’s en tussen stad en platteland
§3 · NAAR DE STAD
Percentage stedelingen
BASISBOEK B239
Urbanisatiegraad = percentage stedelingen in een land
hoog in rijke landen (80%), laag in de minst ontwikkelde landen (32%)
Urbanisatietempo = snelheid waarmee de urbanisatiegraad toeneemt
hoog in arme landen door ruraal-urbane migratie
→ ruraal-urbane migratie = migratie van platteland naar stad
De verstedelijking gaat eigenlijk te snel
onvoldoende voorzieningen en woningen in de steden
gevolg: krottenwijken
§3 · NAAR DE STAD
Gevolgen van globalisering
BASISBOEK B256
Globalisering heeft voor- en nadelen.
Voordelen
toename van welvaart en vrijheid
meer uitwisseling van informatie
Economisch nadeel: de ongelijkheid neemt toe
de één profiteert van globalisering, de ander niet
regionale ongelijkheid
sociale ongelijkheid
SLEEPVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §3 · 1
Push of pull? Sleep elke factor naar het juiste vak.
Pushfactoren
sleep hierheen
Pullfactoren
sleep hierheen
armoede
werkgelegenheid
discriminatie
hoge inkomens
werkloosheid
goede opleidingen
MEERKEUZEVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §3 · 2
Wat is de ‘drijvende bevolking’ van China?
A
Mensen die op woonboten leven
B
Chinezen die ‘illegaal’ ergens anders wonen dan waar ze staan ingeschreven
C
Migranten uit andere landen
D
Mensen zonder werk in de steden
MEERKEUZEVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §3 · 3
Welke maatregel gebruikt de Chinese overheid NIET om bedrijven naar het binnenland te trekken?
A
Verbetering van de infrastructuur
B
Lage belastingen
C
Minder strenge milieuregels
D
Hogere lonen voor werknemers
SLEEPVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §3 · 4
Verhuizen naar hoogbouw: voordeel of nadeel? Sleep elk kenmerk.
Voordeel
sleep hierheen
Nadeel
sleep hierheen
centrale verwarming
ver weg van winkel of werk
airco
ver van vrienden en familie
eigen wc, bad en douche
geen geld voor de flat
MEERKEUZEVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §3 · 5
Welke uitspraak klopt?
A
De urbanisatiegraad is hoog in arme landen
B
Het urbanisatietempo is hoog in rijke landen
C
De urbanisatiegraad is hoog in rijke landen
D
Urbanisatiegraad en urbanisatietempo zijn hetzelfde
OPEN VRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §3 · 6
Leg uit waarom de verstedelijking in arme landen eigenlijk té snel gaat.
Denk aan: ruraal-urbane migratie · zijn er genoeg woningen en voorzieningen? · wat ontstaat er aan de rand van de stad?
§4
Chinese wateren
Wateroverlast (Jangtse) · Watertekort (Huang He) · Waterverdeling · Rivieren & grondwater
§4 · CHINESE WATEREN
Wateroverlast: de Jangtse
stroomgebied in het natte zuiden
overstromingen door piekafvoer in lente en zomer
Rol van de mens bij de wateroverlast
ontbossing → hogere piekafvoer + rivier wordt ondieper
aanleg van dijken → minder ruimte voor de rivier + overstromingen
Maatregel: de Drieklovendam
grootste stuwdam ter wereld
voordelen: beter bevaarbaar · drink- en irrigatiewater · hydro-elektriciteit
§4 · CHINESE WATEREN
Watertekort: de Huang He (Gele Rivier)
stroomgebied in het droge noorden
stroomt over het Lössplateau
→ löss komt in de rivier door wind en water (= gele kleur)
→ bodemerosie = het verdwijnen van het bovenste (vruchtbare) deel van de bodem
Watertekorten door…
bevolkingsgroei en economische groei
toename irrigatie in de landbouw
bouw van stuwdammen · veel verdamping
→ het overgebleven water is heel vies
§4 · CHINESE WATEREN
Watertekort: grondwater uit aquifers
Daarom: steeds meer gebruik van grondwater uit aquifers.
Aquifer
Aquifer = bodemlaag met veel grondwater.
Beijing
daling van het grondwaterpeil met al zo’n 100 tot 300 meter!
dit is niet duurzaam
§4 · CHINESE WATEREN
Waterverdeling: van zuid naar noord
Het water is oneerlijk over China verdeeld:
overschot in het natte zuiden
tekort in het droge noorden → waterstress
Oplossing: Zuid-naar-Noord Waterverdelingsproject
drie verbindingen
heel duur
heel veel werk
§4 · CHINESE WATEREN
Dimensies
BASISBOEK B14
Invalshoeken van waaruit je een gebied of gebeurtenis kunt bekijken:
economische dimensie: (het bezit van) grondstoffen, werk, geld
sociaal-culturele dimensie: hoe mensen met elkaar omgaan en voor elkaar zorgen
politieke dimensie: het verdelen van de macht
fysische dimensie: vanuit de belangen van de natuur
§4 · CHINESE WATEREN
Verbanden leggen
BASISBOEK B15
Bij aardrijkskunde leg je relaties (verbanden) tussen verschijnselen en tussen gebieden.
Verbanden tussen verschijnselen
verschijnsel: massatoerisme in Spanje vanwege het weer en het landschap
invloed: werkgelegenheid, vervuiling, watertekort
Verbanden tussen gebieden
door de onrustige politieke situatie in Turkije…
…gaan minder toeristen naar Turkije en meer naar Spanje
§4 · CHINESE WATEREN
Waarderen (herhaling)
BASISBOEK B29
Drie stappen bij aardrijkskunde:
beschrijven
verklaren
waarderen
Waarderen
Waarderen = je mening geven over een aardrijkskundig probleem.
→ bijvoorbeeld: is de Drieklovendam een goed idee?
§4 · CHINESE WATEREN
Grondwater
BASISBOEK B93
In de grond zit water in de kleine openingen (poriën) tussen de bodemdeeltjes.
grond met veel poriën = poreus
water kan dan ver wegzakken (infiltratie)
aquifer = waterdragende laag in de ondergrond
Twee begrippen
grondwaterpeil / grondwaterspiegel = de bovenkant van het grondwater
maaiveld = het oppervlak van de grond
§4 · CHINESE WATEREN
Rivieren
BASISBOEK B94
Rivier = natuurlijke waterloop die water afvoert uit een gebied.
regenrivier = afhankelijk van regenwater
gletsjerrivier = afhankelijk van smeltwater van gletsjers
gemengde rivier = regenwater én smeltwater
Drie begrippen
stroomstelsel = alle waterlopen (hoofdrivier, zijrivieren, beekjes) samen
stroomgebied = het hele gebied dat afwatert op de hoofdrivier
waterscheiding = de grens tussen twee stroomgebieden
§4 · CHINESE WATEREN
Het dwarsprofiel
BASISBOEK B96
Het dwarsprofiel laat zien hoe diep en hoe breed de rivier is.
§4 · CHINESE WATEREN
Debiet en regiem
BASISBOEK B96
Debiet
de hoeveelheid water die op een bepaald punt door de rivier stroomt (in m³ per seconde)
Regiem
de schommelingen in de waterafvoer
vaak minder water in de zomer door verdamping
→ wadi = rivier die een deel van het jaar droogvalt
Vertragingstijd
de tijd tussen neerslag en de stijging van het waterpeil stroomafwaarts
korter in de winter door minder vegetatie
§4 · CHINESE WATEREN
Natuur- en milieurampen
BASISBOEK B139
natuurramp = ramp veroorzaakt door natuurgeweld
milieuramp = ramp veroorzaakt door de mens
→ effect op de natuurlijke omgeving (fysisch milieu)
Drie vormen van milieuschade
milieuvervuiling = het milieu als afvalbak: te veel schadelijke stoffen
milieu-uitputting = het opraken van natuurlijke hulpbronnen
milieuaantasting = ingrepen in de natuur door de mens
→ ontbossing, verwoestijning, bodemerosie
MEERKEUZEVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §4 · 1
Hoe vergroten mensen de wateroverlast langs de Jangtse?
A
Door ontbossing en de aanleg van dijken
B
Door de bouw van de Drieklovendam
C
Door irrigatie in de landbouw
D
Door het oppompen van grondwater
MEERKEUZEVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §4 · 2
Waardoor heeft de Huang He (Gele Rivier) zijn gele kleur?
A
Door vervuiling uit fabrieken
B
Door löss die door wind en water in de rivier komt
C
Door zand uit de woestijn Gobi
D
Door algen in het water
SLEEPVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §4 · 3
Sleep elk waterbegrip naar de juiste omschrijving.
Debiet
sleep hierheen
Regiem
sleep hierheen
Stroomgebied
sleep hierheen
Waterscheiding
sleep hierheen
hoeveelheid water per seconde
schommelingen in de afvoer
gebied dat afwatert op de rivier
grens tussen twee stroomgebieden
AANWIJSVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §4 · 4
Wijs op de afbeelding de waterscheiding aan.
Denk eraan: de waterscheiding is de grens tussen twee stroomgebieden.
Bonus: wijs daarna de hoofdrivier van het stroomstelsel aan.
SLEEPVRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §4 · 5
Vervuiling, uitputting of aantasting? Sleep elk voorbeeld naar het juiste begrip.
Milieuvervuiling
sleep hierheen
Milieu-uitputting
sleep hierheen
Milieuaantasting
sleep hierheen
gif in de rivier lozen
olie raakt op
ontbossing
smog in de stad
leegpompen van aquifers
verwoestijning
OPEN VRAAG
LessonUp · interactieve vraag
CONTROLEVRAAG §4 · 6
Waardeer: is de Drieklovendam volgens jou een goed idee? Geef minstens één voordeel en één nadeel.
Denk aan: voordelen: bevaarbaarheid, drink- en irrigatiewater, hydro-elektriciteit · nadelen: kosten, mensen moesten verhuizen, gevolgen voor de natuur
KLAAR MET HOOFDSTUK 1
再见 · Tot de volgende les!
Leer de begrippen uit §1 t/m §4 en het basisboek