4H P1 Taalbeschouwing

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 4

Wk 35 - Welkom H4B !

Wat gaan we deze les doen?

Kort voorstellen - Charlotte Buursma

Uitleg werkwijzer & nieuwe methode Kern (HB en OB)

Uitleg P1: Taalbeschouwing (WB) en de leesautobiografie (LAB)

Voor iedere les geldt:

Bij binnenkomst: jas uit - spullen op tafel - tas op de grond en start met 10 minuten stillezen. Neem dus altijd je leesboek mee!

Beide boeken Kern meenemen (HB ->donkerbruin = theorieboek & OB->geel = opdrachtenboek)

Taalbeschouwing-werkboekje (WB), schrift, pen en agenda meenemen

En je telefoon en/of smartwatch? THUIS OF IN DE KLUIS!

Voorstelrondje

• Schrijf hier de uitleg van je kennismakingsspel

Doel en opzet van taalbeschouwing

Doel van het onderwerp taalbeschouwing is meerledig, wat ga je leren?

- Je wordt je bewust van de mogelijkheden en de functie van taal.

- Je leert spelen met taal en ontdekt dat taal ook een leuke kant heeft (echt!)

- Je leert wat jouw idiolect (persoonlijke taalgebruik) is.

- Je leert en ervaart dat taal leeft.

Opzet van de periode is als volgt:

- Je maakt kennis met het begrip taalbeschouwing

- Enkele fenomenen worden eruit gelicht, zoals taalvariatie, straattaal, framing, sociolect en idiolect.

- Afsluiten met een dossier met gemaakte opdrachten.

 Iedere les maak je aantekeningen en vul je de begrippenlijst aan (werkboek p.6-7)

Is taalgebruik dat afwijkt van de standaardtaal 'fout'?

Kijk mee naar het volgende filmpje van de Sluipschutters --->

Taalbeschouwing

Wat is taalbeschouwing?

'Taal is een rijk instrument waarmee we de wereld om ons heen kunnen beschrijven, maar ook onze eigen gevoelens, gedachten en iedere denkbare fantasie.'

‘Taalbeschouwing is reflecteren op het gebruik van taal, nadenken over vorm en betekenis'

Je komt erachter wie jij bent als taalgebruiker, m.a.w. je wordt TAALBEWUST

Wat gaan we doen in periode 1?

• Taalbeschouwing - afsluitend met dossier met 6 opdrachten

• Deadline: inleveren 2e les Ne in wk 41 (week vóór herfstvakantie), cijfer telt 1x mee  

• Leesautobiografie (LAB) - dit schrijf je in wk 43, beoordeling moet minimaal een V zijn.

• We gaan korte verhalen lezen deze periode, je hoeft nu dus nog geen boek te lenen.

Wil je Nederlands kunnen herkansen, dan houd je je aan alle inleverdeadlines en maak je je huiswerk.

Werkwijzer en Kern

• Werkwijzer P1 (p.1 t/m 3 van WB = werkboekje Taalbeschouwing)

• Nieuwe lesmethode Kern:

• HB (bruin theorieboek) en OB (geel oefenboek met opdrachten)

Zoek van beide boeken p. 4-5 op, wat valt op?

Leesboek kiezen

Alle boeken die je in jaar 4 en 5 leest, worden opgenomen in je literatuurdossier. In P3 van jaar 5 doe je hierover (met de boeken van je gekozen talenpakket) je literatuurmondeling in duo's (met een klasgenoot die hetzelfde talenpakket heeft)

Let op: oorspronkelijk in het Nederlands geschreven (geen vertaling), niveauopbouw, geen jeugliteratuur (Young-adult mag wel, leeftijd vanaf +/- 15 jaar)

In P1 ga je verschillende korte verhalen lezen.

Tot straks na de lunchpauze

De volgende les ...

• neem je je telefoon mee, die heb je nodig voor een onderzoekje

Les 2

Ga in groepjes van 4-5 personen zitten

Na deze les...

- ken je het verschil tussen taalgevoel, taalwerkelijkheid en taalnorm

- kun je een bijzonder taalfenomeen onderzoeken a.d.h.v. de 3 T's

- weet je welke taalvariaties er zijn

WB Taalvariatie (p. 8)

Etnische taalvariatie -> mensen met een migratieachtergrond, Nederlands is niet hun moedertaal, maar tweedetaal (moeite met lidwoorden: de huis, de meisje)

Sociale taalvariatie -> sociolect (Gooise 'r), Anne-Fleurtaal

Situationele taalvariatie -> formeel <-> informeel - spreektaal <-> schrijftaal, chattaal <-> standaardtaal 

Geografische taalvariatie -> dialecten bijv. Limburgs 'Houdoe', Gronings 'Moi'

Kijk mee naar het volgende filmpje van Jochem Myjer -> geografische taalvariatie

Taalvariatie: De drie T's (zie p. 9 van je WB)

Maak notities in je schrift en vul de begrippenlijst aan (p. 6-7)

- Taalgevoel: wat vind ik zelf van deze vorm?

- Taalwerkelijkheid: wat doen andere sprekers en/of hoe

wordt het gebruikt in de media?

- Taalnorm: wat zijn de officiële regels?

Opdracht

1. Maak een korte zin met het woord 'haten' of 'haat' en schrijf dit in je schrift

Rondvraag klassikaal

Welke zin is volgens jouw taalgevoel goed? Steek je vinger op:

1

Ik haat toetsweken

2

Ik heb haat aan toetsweken

3

Ik heb haat op toetsweken

Groepsopdracht Onderzoek de drie T's  (12 min.)

• Kies met je groep een taalfenomeen uit de 8 voorbeelden (p.9) wat jullie willen onderzoeken.

• Op de 'placemat' schrijf je in het midden de keuze van het taalfenomeen.

• Taalgevoel: Vul op het papier allemaal jullie individuele taalgevoel in (wijkt het af, vind je het normaal taalgebruik?)

• Taalwerkelijkheid: Zoek op je favoriete social media platform (TikTok, Snapchat, Insta) of je het daarop tegenkomt. Kijk ook op Internet of het in (kranten-)artikelen voorkomt.

• Taalnorm: zoek het woord/de uitdrukking op in een woordenboek (Dikke van Dale), maar ook op Woordenboek van Populair Taalgebruik - Ensie

• Je mag je telefoon en woordenboeken gebruiken

• Bespreek met je groepje in hoeverre deze taalvarianten overeenkomen met de 'standaard' taalnorm die jullie op school leren.

• Presenteer aan de rest van de klas in één minuut wat het resultaat is van jullie onderzoek.

12

minute

00

second

add30s

Terug- en vooruitblik

Hoe vond je deze onderzoeksopdracht?

Wat is nu het verschil tussen taalnorm, taalgevoel en taalwerkelijkheid?

Huiswerk:

Lezen: HB 1 Mens & taal (p.10-13)

Maken: OB 1 opdr. 1, 5, 8 (p.8)

Huiswerk is af vóór de eerste les van volgende week (di 1 sept)

WB Dierentaal (p. 10-12)

WB Taal en wereldbeeld (p. 13-15)

Na deze les ...

- weet je waarin mensentaal van dierentaal verschilt

- weet je dat taal je denken beïnvloedt en daarmee je wereldbeeld

- heb je je verdiept in één van beide onderwerpen door de bijbehorende vragen te maken

Nog even terug:

- Wat is het verschil tussen taalnorm, taalwerkelijkheid en taalgevoel?

Aan het werk (individueel) 15 min.

• Maak een keuze uit de opdracht 'Dierentaal' (p.12) of 'Taal en wereldbeeld' (p.15) en beantwoord de 6 vragen op een toetsblad dat je van je docent krijgt

• Lees eerst de tekst(-en) goed door en onderstreep opvallende, belangrijke zaken (of maak aantekeningen in de kantlijn)

• Schrijf de antwoorden op het toetsblaadje (dit bewaar je in je dossier)

• Hulp nodig? Je mag Kern HB 1 Mens en taal erbij gebruiken. De laatste 5 min. mag je op fluistertoon overleggen.

• Klaar? Bespreek je antwoorden met een klasgenoot 

• Nog niet klaar? Thuis afmaken, dit geldt ook voor de OB-opdrachten 1, 5, 8

15

minute

00

second

add30s

Terug- en vooruitblik

Wat is het verschil tussen dierentaal en mensentaal?

In hoeverre kleurt taal jouw denken en daardoor jouw wereldbeeld?

Tip: stop al je gemaakte *opdrachten gelijk in een mapje zodat je het op 't laatst niet allemaal bij elkaar moet zoeken

Volgende week -> Sociale taalverschillen 

Lees van tevoren HB 7 (p.34-37)

EN... JE HEBT JE NIEUWE LEESBOEK BIJ DE EERSTE LES NEDERLANDS!

Wk 37 Sociale taalverschillen

Deze week leer je...

• dat taalgebruik afhangt van sociale of culturele verschillen

• dat je jouw taalgebruik afstemt op het communicatieve doel

• het verschil tussen straattaal en ABN (Standaardnederlands)

Nog even terug...

Welke taalvariaties zijn er?

Volgens welke Drie T's doe je taalonderzoek?

Lezen en huiswerkopdrachten wk 37

 Iedere les maak je aantekeningen en vul je de begrippenlijst aan in je werkboek op p. 6 en 7

Let op: do 11 sept geen les, je maakt thuis het overige huiswerk dat niet af is

Sociale taalverschillen

sociolect -> taalvariant passend bij de sociale groep waarbij iemand hoort 

klasse: hangt af van opleiding, baan, milieu waaruit je komt (verschil in taalgebruik van artsen, advocaten, vrachtwagenchauffeurs, politici, influencers enz.

leeftijd: bijv. jongerentaal (bijv. straattaal 'doekoe', 'mattie' en archaïsche woorden 'duiten' en ' kameraad'

gender: verschil tussen mannen- en vrouwentaal (bijv. verkleinwoorden 'klasgenootje' en versterkende woorden 'enorm', 'super')

Opdr. 4 Woordkeuze (WB p. 16)

Bedenk individueel zeven synoniemen voor stelen en schrijf ze op.

Klassikaal bespreken we alle varianten

Kies drie opties uit de lijst synoniemen (docent schrijft ze op het Whiteboard) die jij nooit zou gebruiken.

Maak hierbij een zin (dus je schrijft 3 zinnen). Zet erachter wie dit woord wél zou kunnen gebruiken (bijv. Willem Alexander, je opa, een docent, kleuter, nieuwslezer enz.)

Klaar binnen de tijd? Dan maak je nog een extra zin

Klassikaal bespreken we een aantal zinnen

3

minute

00

second

add30s

Sociale taalverschillen

Je kiest je taalgebruik (schrijf- en spreektaal) a.d.h.v.:

context -> wat is het onderwerp, doelgroep, structuur, vormgeving

communicatief doel -> wat wil je bereiken 

Voorbeeld: recept-> kort, puntsgewijs, in de gebiedende wijs (dus niet in de vorm van een gedicht)

Bereiding:

1. Wel de rozijnen in lauwwarm water (circa 15 minuten).

2. Dep de rozijnen droog.

2. Plaats het rooster iets onder het midden van de oven en verwarm de oven voor.

3. Vet de springvorm in met boter.

4. Schil de appels

Opdr. 5 Swapfiets* (WB p. 16) 

Je schrijft op een toetsblad (krijg je van de docent) drie berichten over je gestolen swapfiets

1. een WhatsApp bericht aan je vrienden

2. een WhatsApp naar je ouders wat er is gebeurd en of ze je willen ophalen uit de stad

3. een bericht naar Swap (bijv. via een aanmeldformulier op de website van Swap) waarin je uitlegt wat er is gebeurd én dat je een andere fiets nodig hebt.

We gaan een aantal voorbeelden met de klas bespreken

Ben je eerder klaar? Dan lees je WB (p. 18-19) art. 4 Anne-Fleurtaal in de sociolinguïstiek

De Swapfietsopdracht bewaar je in je Taalbeschouwingsdossier

8

minute

00

second

add30s

Terug- en vooruitblik

Wat is een sociolect? 

En waarmee hou je allemaal rekening met je taalgebruik?

Vooraf aan de volgende les lees je WB (p. 18-19) art. 4 Anne-Fleurtaal in de sociolinguïstiek

Werk de begrippenlijst bij!

Tip: stop al je gemaakte *opdrachten gelijk in een mapje zodat je het op 't laatst niet allemaal bij elkaar moet zoeken

Sociolect, straattaal en ABN

Deze les leer je...

- het verschil tussen straattaal en ABN (Standaardnederlands)

- wat een idiolect is (zie HB 7 p. 37)

- hoe Anne-Fleurtaal is ontstaan 

Nog even herhalen:

- wat is sociolect en welke factoren hangen hiermee samen?

- wat wordt er bedoeld met 'context' en 'communicatief doel'

Wat is het verschil tussen straattaal en ABN (Algemeen Beschaafd Nederlands)? 

Kijk naar het volgende filmpje -> -> ->

Opdr. 6 Van straattaal naar ABN (WB p. 17)

Vertaal de tekst (straattaal) naar ABN 

Schrijf de vertaalde tekst op in je schrift

Hulp nodig? Je probeert het eerst zelf

Je hebt hiervoor 4 minuten

Klaar? Vergelijk het met je groepsgenoten en bespreek met elkaar wat jullie de beste vertaling in het Standaardnederlands is

We bespreken klassikaal van ieder groepje de beste vertaling

4

minute

00

second

add30s

Idiolect en Anne-Fleurtaal

Idiolect = jouw eigen persoonlijke taalgebruik = per individu verschillend 

Bedenk wat voor stopwoordje of uitdrukking of afko (afkorting) jij vaak gebruikt

Bespreek kort met je groepje de uitkomst

Anne-Fleurtaal (WB p. 18-20) -> Ook binnen sociale groepen bestaan taalverschillen. 

Taal en cultuur beïnvloeden elkaar 

Uiting van identificatie (bij welke groep wil ik horen?)

Opdr. 7 Vragen bij art. 4 Anne-Fleur in de sociolinguïstiek*  (WB p. 20)

Vooraf aan de les heb je art. 4 gelezen, daarvan maak je nu de vragen 1 t/m 8

De antwoorden schrijf je op het toetsblaadje (krijg je van de docent)

Hulp nodig? Lees de tekst nog eens goed door of HB 7 Sociale taalverschillen

Je hebt hiervoor 12 minuten de tijd

Het blaadje met de antwoorden stop je in je Taalbeschouwingsdossier

Klaar?  Werk de begrippenlijst bij (WB p. 6-7)

We bespreken een aantal antwoorden klassikaal

12

minute

00

second

add30s

Terug- en vooruitblik

Wat is een idiolect?

Welke sociale groep spreekt Anne-Fleurtaal?

Stop al je gemaakte *opdrachten gelijk in een mapje zodat je het op 't laatst niet allemaal bij elkaar moet zoeken

Volgende week -> Verder met sociale taalverschillen, dialecten, de Gooische 'R' en ontdek je jouw eigen talige visitekaartje 

Lees van tevoren WB hfst. 3: Geografische taalvariatie -> Art. 5 en bronnen 1 t/m 4 (p. 21-25)

Wk 38 Socialect, Idiolect, Geografische taalvariatie

Deze week leer je...

• dat

Nog even terug...

Lezen en huiswerkopdrachten wk 38

 Iedere les maak je aantekeningen en vul je de begrippenlijst aan in je werkboek op p. 6 en 7

Let op: maandagmiddag geen les

Wk 39 Framing

Deze week leer je...

• dat

Nog even terug...

Lezen en huiswerkopdrachten wk 39

 Iedere les maak je aantekeningen en vul je de begrippenlijst aan in je werkboek op p. 6 en 7

Wk 40 Framing

Deze week leer je...

• dat

Nog even terug...

Lezen en huiswerkopdrachten wk 40

Let op: dossier niet ingeleverd voor de deadline (2e les Ne), dan kost je dit de herkansing voor P1

 Je hebt de begrippenlijst uit je werkboek op p. 6 en 7 volledig en correct ingevuld.

Let op: deze week zijn alle lessen verkort (40 min.)

Wk 6-7 HB 9 Framing (p.42-45)

Taal doet ertoe. Hoe je iets noemt heeft namelijk invloed op de publieke meningsvorming. Taal is daarmee een wapen in de politieke strijd. Als politici een vraagstuk benoemen, denken ze daar in het algemeen over na. De manier waarop ze hun taal kleuren noemen we framing.

Framing: Seintjes en signalen 

Wat is volgens jou 'framing'?

Opdracht voor de volgende les Nederlands

Les 2: Meenemen een nieuwsbericht of artikel OP PAPIER dat volgens jou flink gekleurd is door framing

Les 3: Leesclub -> je hebt de helft van je boek gelezen 

                                 -> neem twee vragen/opmerkingen mee om met je leesclub te bespreken

Wk 9-10 HB 7 Sociale taalverschillen (p.34-37)

Sociolect en idiolect

Je leert wat een sociolect is

Je leert wat een idiolect is

Je leert wat een etnolect is

Welke synoniemen ken je voor het woord stelen?

Vertaal de tekst naar ABN

Van straattaal naar ABN

Afko's

Wk 11 Onderzoek (individueel)

Opdracht 10: Taalonderzoek individueel

 

• Je doet tijdens 1 à 2 lessen Nederlands in deze laatste week voor de toetsweek (wk.11) onderzoek naar één onderwerp en maakt een keuze uit een aantal mogelijkheden.

• Je schrijft in een eindverslag (max. 200 woorden) waarom je voor dit onderwerp hebt gekozen en wat jouw onderzoeksresultaten zijn. Noteer ook de gebruikte bronnen.

• Je schrijft in een reflectie (max. 200 woorden) wat je van dit onderzoek geleerd hebt (bijv. ben je verbaasd over het eindresultaat, had je dit verwacht? Hoe heb je het onderzoek aangepakt, wat zou je een volgende keer anders doen enz.).

• De deadline is tijdens de laatste les Nederlands in week 11 (10-14 mrt)

Website

https://www.taalvoutjes.nl/quiz-ben-jij-een-taalpurist

Keuzes voor je onderzoek 

Onderzoekje naar één onderwerp tijdens les 1 en 2.

Maak een keuze uit de volgende mogelijkheden:

Kies uit een van de volgende opdrachten:

1.Taalvariatie: Kies een ‘rare’ zin die volgens jou grammaticaal niet klopt en 

onderzoek de drie T’s (zie WB p.37 en PowerPoint op Magister)

2. Idiolect: Ontdek je eigen talige visitekaartje (zie WB p.38)
 

3.Voorspel en licht toe met voorbeelden hoe onze taal over dertig jaar is.

Wat is er veranderd, wat blijft hetzelfde? Welke klanken veranderen, komen er 

nieuwe woorden bij? Gebruik hierbij het gedicht Mi have een Droom 

(Rotterdam, 2059) van Ramsey Nasr. 

4. Kom zelf met een voorstel en vraag de docent om toestemming.

Op kies één van deze opdrachten uit je Kern OB boek

Havo kan kiezen uit:

OB 3 De geschiedenis van het Nederlands opdr. 11 (p.12)

OB 7 Sociale taalverschillen opdr. 13 (p.21)

OB 8 Taal & betekenis opdr. 13 (p.23)

Vwo kan kiezen uit:

OB 1 Mens & Taal opdr. 11 (p.9)

OB 7 Sociale taalverschillen opdr. 10 (p.21)

OB 8 Taal & betekenis opdr. 12 (p.23)

OB 9 Framing opr. 11 (p.25)