Les 5 Bloed en afweer

• newEditor
• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 2

Bloed en

afweer

Inhoud les

• Het circulatiestelsel 

• Samenstelling van bloed, aanmaak en afbraak

Volgende week (41):

• Afweer 

Je hart is een...

A

bot

B

spier

C

bloedvat

D

zenuw

Wat is de functie van het hart?

A

Alle organen voorzien van zuurstof

B

Alle organen voorzien van zuurstof en voedingsstoffen

C

Alle organen voorzien van voedingsstoffen

D

Alle organen voorzien van zuurstof, voedingsstoffen en koolstofdioxide

Linker ventrikel

Rechter ventrikel

Linker atrium

Rechter atrium

Rechter longslagader

Linker longsagader

Rechter longader

Linker longader

Onderste holle ader

Bovenste holle ader

Aorta

Wat is de functie van hartkleppen?

A

Verder duwen van het bloed

B

Scheiden van zuurstofrijk en zuurstofarm bloed

C

Zorgen dat bloed niet terug kan stromen

D

Regelen van de stroomsnelheid van het bloed

Hoe wordt het hart voorzien van bloed?

A

Door de kransslagaders die op het hart liggen

B

door kransaders die op het hart liggen

C

door de bovenste holle ader

D

door de bovenste holle ader

Waar ontstaan bij een goed werkend hart de elektrische prikkels in het hart?

A

In de boezems

B

in de sinusknoop

C

In de AV-knoop

D

in de kamers

het rondje hart - longen - hart hoort bij

A

kleine bloedsomloop

B

grote bloedsomloop

C

D

Wat is de rol van de aders in het vaatstelsel?

A

Het zuiveren van bloed.

B

Het transporteren van bloed terug naar het hart.

C

Het transporteren van het bloed van het hart naar de rest van het lichaam.

D

Wat zijn de kransslagaders?

A

Bloedvaten met zuurstofrijk bloed in de huid.

B

Bloedvaten met zuurstofrijk bloed op het hart.

C

Bloedvaten met zuurstofarm bloed in de buikholte.

D

Bloedvaten met zuurstofarm bloed in de schedelholte.

Samenstelling van bloed, aanmaak en afbraak

Wat is de functie van bloed?

Wat is de functie van bloed?

Het bloed transporteert zuurstof, voedingsstoffen en afvalstoffen door het lichaam.

Daarnaast heeft bloed een rol bij de temperatuurregulatie van het lichaam en het op peil houden van de zuurgraad (pH). Ook speelt het bloed een belangrijke rol in de afweer en bij de bloedstolling.

Bloed bestaat uit:

• Bloedcellen (45%)

• Bloedplasma (55%) 

Bloedcellen zijn:

• Rode bloedcellen

• Witte bloedcellen

• Bloedplaatjes

Een volwassenen heeft gemiddeld 4 - 6 liter bloed in het lichaam. 

Bloed is HET transportmiddel van ons lichaam. 

Rode bloedcellen

Witte bloedcellen

Bloedplaatjes

Leukocyten

Trombocyten

Erytrocyten

Samenstelling van bloed

Plasma bestaat voor 90% uit water.

De rest bestaat uit opgeloste stoffen:

• Eiwitten

• Elektrolyten

• Voedingsstoffen

• Afvalstoffen

Aanmaak bloedcellen

• De bloedcellen zijn erytrocyten, de leukocyten
  en de trombocyten.
  

• Per seconde worden er een milioen
  nieuwe bloedcellen aangemaakt. 

• Deze aanmaak vind plaats in
  het rode beenmerg 

• Bloedcelvorming -> hematopoëse

Afbraak bloedcellen 

Bloedcellen worden afgebroken in de milt en de lever. 

• De milt breekt rode bloedcellen af

• Hierbij komt hemoglobine vrij.

• De milt zet de vrijgekomen HB om in bilirubine (dat giftig is)

de milt breekt rode bloedcellen af en zet hemoglobine om in bilirubine (dat giftig is)

Afbraak bloedcellen

• de lever maakt bilirubine onschadelijk 

• bilirubine wordt uitgescheiden via de nieren (in de urine), via gal en de darmen (in de ontlasting)

de lever detoxt het giftige bilirubine door het te koppelen aan eiwit, waarna het wordt uitgescheiden via urine of (gal en) ontlasting

Rode bloedcellen

• Vervoeren zuurstof en koolstofdioxide door je lichaam

• Meeste bloedcellen in lichaam zijn erytrocyten.

• Erytrocyten zijn voor 1/3 gevuld met het eiwit hemoglobine

• Zuurstof hecht vast aan hemoglobine

• Om Hemoglobine te maken is ijzer nodig.

• Hemaglobine zorgt voor de rode kleur.

Witte bloedcellen

Bestrijden ziekteverwekkers

• Witte bloedcellen type 1, granulocyten: Eten de ziekteverwekkers op

• Witte bloedcellen type 2, lymfocyten: Maken afweerstoffen (antistoffen)

• Hierover volgende week meer! 

Trombocyten

• Zorgen dat wondjes dichtgaan

• Bloedstolling (hemostase)

Bloedstolling

Door bloedstolling  verlies je zo min mogelijk bloed bij een kapot vat.

Hierbij spelen een rol...

• het bloedvat in kwestie

• bloedplaatjes (trombocyten)

• stollingseiwitten in plasma

Je valt van de fiets en hebt een oppervlakkige bloedende wond op je knie. Hoe verloopt het stollingsproces?: het proces waardoor het bloedverlies wordt beperkt en de bloeding stopt.

• het bloedvat vernauwt (vasoconstrictie)

• hierdoor wordt het bloedverlies beperkt.

stap 1

Help...!

Ik heb een gat in mijn bloedvat.....

Aggregatie: trombocyten hechten zich aan elkaar aan de wondranden onder invloed van een stollingsfactor (Von Willebrand). Het bloed klontert en vormt een trombocytenprop. 

stap 2

Coagulatie: de vorming van een bloedstolsel

Uit de kapotte trombocyt komt plaatjesfactor vrij. Deze brengt een kettingreactie van stolling in gang...

stap 3

• ... draden van fibrine gevormd worden

• deze eiwitdraden sluiten de wond helemaal af.

stap 3

Opdracht in duo's: Reis door het bloed

Teken een stripverhaal of infographic , waarin je  de reis van een bloedcel door het lichaam verbeeld. Je kiest bijvoorbeeld een rode bloedcel, witte bloedcel of bloedplaatje als “hoofdpersoon” en laat zien:

• Waar de cel vandaan komt (bijv. beenmerg)

• Wat zijn/haar functie is (zuurstoftransport, afweer, stolling)

• Welke andere onderdelen van het bloed hij/zij tegenkomt (plasma, andere cellen)

• Welke organen hij/zij passeert (hart, longen, spieren)

• Eventuele “uitdagingen” onderweg (bijv. infectie, verwonding)

Opdracht presenteren in de klas.

Aan de slag 

• Opdracht: Reis door het bloed

• Zie studieplanner. 

Vergeet het rekenen niet!

Volgende week: 

1. Terugblik deze week 

2. Afweer  

Bloed en

afweer

Inhoud les

Vorige week:

• Terugblik circulatiestelsel 

• Samenstelling van bloed, aanmaak en afbraak

Deze week:

• Afweer 

• Begrippen oefenen

Afweer

Presentatie stripverhaal/ infographic

Afweersysteem

Het lichaam beschikt over een verdedigingssysteem om stoffen te bestrijden die niet in ons lichaam thuishoren.

• Bacteriën, virussen, schimmels en parasieten

Immuniteit: het lichaam is beschermd tegen ziekteverwerkers.

Belangrijke begrippen

Antigenen

Antigenen zijn lichaamsvreemde moleculen die een reactie van het afweersysteem oproepen. Deze bevinden zich in de ziekteverwekkers. 

Immunoglobulinen

Immunoglobulinen zijn antistoffen (antilichamen). Dat zijn eiwitten die zich binden aan antigenen. Het antigeen wordt daardoor geneutraliseerd. Het antigeen (en de bacterie of het virus waar het antigeen op zit) kan vervolgens worden vernietigd.

Verdedigingslinies

Eerste verdediging (aangeboren)

Algemene afweer door huid, talg, slijmvlies, trilhaarcellen, slijm en zuurgraad.

Tweede verdediging (aangeboren)

Algemene afweer door witte bloedcellen (fagocyterende cellen zoals macrofagen en granulocyten) en naturalkillercellen.

Derde verdediging (verworven)

Specifieke afweer door B- en T-lymfocyten.

'Vierde linie'

Geneesmiddelen

• Antibiotica

• Pijnstillers

• Koortswerende middelen

Vaccinatie

Soorten afweer

Het lichaam heeft twee soorten afweer:

1. Algemene afweer (niet-specifieke afweer). Deze afweer zorgt voor de eerste twee verdedigingslinies van het lichaam.

2. Specifieke afweer. Deze afweer zorgt voor de derde verdedigingslinie van het lichaam.

Het lichaam heeft twee soorten afweer:

Algemene afweer (niet-specifieke afweer). Afweer die niet speciaal is gericht tegen één soort micro-organisme. Het gaat om een brede afweer tegen allerlei vreemde stoffen. Deze afweer zorgt voor de eerste twee verdedigingslinies van het lichaam.

Specifieke afweer. De cellen van deze afweer zijn specifiek gericht tegen één soort micro-organisme. Deze afweer heb je nog niet bij de geboorte. Je ontwikkelt die in de loop van je leven. Deze afweer zorgt voor de derde verdedigingslinie van het lichaam.

Actieve immuniteit

Bij actieve immuniteit maakt je lichaam zelf antistoffen tegen een ziekteverwekker.

Twee manieren waarop dit kan gebeuren:

Natuurlijk: Je wordt ziek, je lichaam vecht tegen de ziekteverwekker en maakt antistoffen. Daarna onthoudt je lichaam hoe het dat moet doen.

Kunstmatig: Je krijgt een vaccin met verzwakte of dode ziekteverwekkers. Je wordt niet ziek, maar je lichaam leert wel hoe het antistoffen moet maken.

Voordeel: Je lichaam onthoudt de ziekteverwekker. Als je later opnieuw besmet raakt, reageert je immuunsysteem sneller en word je meestal niet ziek

Passieve immuniteit

Passieve immuniteit krijg je kant-en-klare antistoffen van buitenaf. Je lichaam maakt ze dus niet zelf.

Twee manieren waarop dit kan gebeuren:

Natuurlijk: Een baby krijgt antistoffen van de moeder via de placenta of moedermelk.

Kunstmatig: Je krijgt een injectie met antistoffen, bijvoorbeeld als je gebeten bent door een giftige slang en snel hulp nodig hebt.

Nadeel: Je lichaam leert niet hoe het zelf antistoffen moet maken. Dus als je opnieuw besmet raakt, moet je weer nieuwe antistoffen krijgen.

Opdracht

Casus Sam, in tweetallen

Sam, 18 jaar, komt terug van een reis naar Zuid-Amerika. Hij heeft koorts, spierpijn en huiduitslag.

De arts vermoedt een virusinfectie. Sam kreeg voor vertrek een vaccin tegen gele koorts. Zijn

moeder vraagt of hij nu beschermd is en hoe zijn lichaam reageert.

Klassikaal nabespreken

Huiswerk wk 42

Zie learnbeat, studieplanner

Lymfestelsel (herhaling)

Het lymfestelsel

Functie: het verwijderen van afvalstoffen

Afweer tegen infecties

Lymfevatenstelsel

• Verzamelen van overgebleven vocht uit cellen = lymfe

• Door heel het lichaam

• Stelsel mondt uit in
  twee grote aders
  tussen nek en schouders

• Ondersteunt bloedcirculatie

• Afweersysteem (witte bloedcellen)

Wat doet je lymfevatenstelsel?

• Lymfevaten zijn te vergelijken met de aders van je bloedvatenstelsel.

• In lymfevaten zitten ook kleppen.

• Door de kleppen kan lymfe maar één kant op stromen.

• Brengt vocht terug van weefsel in de bloedbaan.

Wat doet je lymfevatenstelsel

• Lymfevaten voeren lymfe naar de lymfeklieren / lymfeknopen.

• Hier wordt het lymfe gecontroleerd op de aanwezigheid van ziekteverwekkers.