3M2 - P1 (Gedeeld)
Wat weet je al over Indonesië?
Lesduur is: 80 minOnderdelen in deze les
Wat weet je al over Indonesië?
§1.1
Van vorstendommen tot kolonie
BASIS
A
De Indische eilanden vóór 1600
Leerdoel:
Je kunt culturele, economische, politieke en sociale kenmerken noemen van de Indische eilanden vóór de komst van de Nederlanders
Begrippen:
Geen
B
De VOC in Oost-Indië
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe de VOC handeldreef in Oost-Indië
Begrippen:
Handelsmonopolie
Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC)
C
De kolonie Nederlands-Indië
Leerdoel:
Je kunt uitleggen waarom en hoe Nederland zijn macht over Oost-Indië uitbreidde
Begrippen:
Indirect bestuur
Gouverneur-generaal
Indirect bestuur
Pacificatie
Koninklijk Nederlands-Indisch leger
Modern imperialisme
Indonesische Beschavingen
Voor 1600 geen eenheid van de eilanden.
Eilanden erg verschillend:
Sommigen jager-verzamelaars
Sommigen landbouwsamenlevingen met veel inwoners.
Culturele invloeden
Vanaf ~200 v.C. handel met Azië. Hierdoor zijn er veel culturele invloeden uit andere gebieden:
Gebruik schriften uit India
Chinese munten bij handel
Boeddhisme en hindoeïsme --> Bali
Vanaf ~1500 komst islam: groeit uit tot het grootste geloof.
Koningen en sultans
Verschillende staten ontstaan op de eilanden.
Heersers van deze eilanden schreven wetten, hadden belastingen en voerden oorlog.
Adel helpt de koning.
De meeste mensen zijn boer, toch is er wel veel handel.
Koninkrijk Soenda (Java):
Handelden met andere eilanden via hun havensteden zoals Jakarta en Bantam
Grote paleizen, steden met tienduizen inwoners.
In 1579 veroverd door Islamistische heersers: zij richten dan het "Sultanaat Bantam" op.
Atjeh (Noord Sumatra:
Belangrijke schakel in handel tussen de eilanden en het vaste land van Azië
Handel in specerijen. Hierdoor werd Atjeh een enorm rijk land.
Tempels en paleizen gebouwd. Er was veel culturele bloei
Sterk leger en grote oorlogsvloot.
Welkom!
1. Kom rustig binnen
2. Ga zitten op je plek volgens de vaste plattegrond (als deze er is)
3. Pak je spullen: boeken, schrift en schrijfspullen,
4. Wacht rustig tot de les begint...
Planning:
Leerdoelen
Behandelen en verwerken P1 - VOC
Behandelen en verwerken P1 - Nederlands Indië
Afsluiting.
Leerdoelen:
Je kunt beschrijven hoe de VOC handel dreef.
Je kan het begrippen handelsmonopolie uitleggen
Je kan kort uitleggen hoe de VOC om ging met de Indonesische bevolking
Je kunt uitleggen hoe Nederland na de VOC zijn macht over Indonesië wilde uitbreiden.
Je kunt het begrip "Modern Imperialisme" uitleggen.
Contact met Europa
In 1500 kreeg Portugal contact met de Indonesische Eilanden. De routes hiernaar toe hielden zij geheim.
Nederland vind zelf een route naar Indonesie in 1596. Zij komen aan in Bantam.
De Nederlanders zetten al snel een handelsnetwerk op rondom Java.
De bekende VOC
In 1602 wordt de Verenigde-Oost-Indische Compagnie opgericht: de VOC.
Zij kregen een handelsmonopolie op handel in Azië
Dat betekend dat zij als enige bedrijf handel mochten drijven in Azië.
Hierdoor kon de VOC enorm veel winst maken: Het werd het rijkste bedrijf dat ooit heeft bestaan.
Het netwerk van de VOC
Handelsposten op Java en andere eilanden, maar ook posten in India, China, Japan.
Belangrijkste: Batavia op Java
Een handelspost had een fort, haven, pakhuizen, woningen voor VOC-bestuurders en soldaten.
De rechten van de VOC
De VOC kreeg het recht om oorlog te voeren, verdragen te sluiten en forten te bouwen.
Zo veroverde zij steeds gebieden langs de kust.
Geweld werd gebruikt om samenwerking met de VOC te dwingen.
Veroveren van de wereld
Rond 1800 willen Europese landen zo veel mogelijk land veroveren in Azië en Afrika
(om een groot rijk te bouwen).
Dit heet modern imperialisme
Oorzaken imperialisme
Er zijn drie oorzaken voor modern imperialisme:
Grondstoffen voor industrie nodig
Je krijgt meer aanzien
Ze willen hun "betere" cultuur verspreiden over de wereld.
Het einde van de VOC
De VOC gaat uiteindelijk in 1798 failliet.
De overheid neemt bezittingen over. De kolonie in Indonesië gaat "Nederlands Indië" heten
Het KNIL wordt opgericht om de kolonie groter te maken. Het veroveren van nieuwe eilanden noemen zij "Pacificatie".
Het bestuur
In een nieuwe gebied werd een indirect bestuur ingevoerd.
Dat betekend dat lokale heersers mogen besturen onder leiding van Nederlanders.
Deze heersers noemen wij regenten.
De hoogste NL bestuurder noemden wij de gouverneur-generaal.
Nederlanders
Een kleine groep Nederlanders is het machtigst.
Tot 1880 bijna alleen maar rijke mannen.
Leefden apart van de rest.
Hadden inheemse bedienden en trouwden soms met hen.
Na 1880 ook veel Europese vrouwen naar de kolonie --> groei Nederlandse gezinnen.
Indo's
Half Nederlands, half inheemse mensen werden indo's genoemd.
Soms Nederlands, soms ook niet.
Hoe lichter de huid, hoe meer status zij hadden.
Zitten dus eigenlijk tussen de Nederlanders en Indonesiërs in.
Vrouwen
Na 1880 steeds meer Nederlandse vrouwen naar Indonesië.
Mochten niet meedoen aan politiek of bedrijfsleven, maar mochten bijv. wel naar school.
Indonesische vrouwen hadden het veel slechter: zij willen hun positie verbeteren.
Slaven
Slavernij niet alleen rondom Amerika: ook in Nederlands-Indië op grote schaal.
Tussen 1600 en 1800 zo'n 500k slaven naar Indië.
Veel slaven uit India, China en Indonesië zelf.
Vanaf 1860 slavernij afgeschaft, toch blijft slavernij stiekem nog lang bestaan.
Geld tekort
Koloniën bestonden op geld te verdienen.
Tussen 1825 en 1830 vecht Nederlands-Indië een grote oorlog met een lokale sultan.
Hierdoor veel verlies: er moest een systeem komen om dit geld terug te verdienen.
Cultuurstelsel
Javaanse boeren moeten 1/5e van hun land gebruiken voor handelsproducten.
Deze producten gingen vervolgens naar de kolonie.
Indische regenten hadden hier toezicht op.
Zo verdient Nederland zonder veel inspanning erg veel geld.
Uitbuiting
Het cultuurstelsel voor Javanen een ramp omdat:
Goede grond voor cultuurstelsel: gevolg hongersnood.
Regenten willen meer dan 1/5e opleggen: zo verdienen zij meer geld.
Niet genoeg land? Dan moest je verplicht 66 dagen (of meer) voor de Nederlanders werken.
Kritiek
Vanaf 1860 kritiek op cultuurstelsel door het boek "Max Havelaar" van Multatuli.
Hij beschrijft de uitbuiting van Javaanse boeren en vind dat de regering zich te veel bemoeid met de economie.
Boek wordt populair en kritiek blijft groeien: in 1870 wordt het cultuurstelsel weer afgeschaft.
Liberalen
Multatuli was een aanhanger van het liberalisme.
Dat is een stroming die opkomst voor zoveel mogelijk vrijheid voor burgers en bedrijven.
Daarom vind hij dat de regering zich te veel bemoeid met de economie in Nederlands-Indië.