3.1 een veranderende samenleving (1948 - 1978)
Een welvarende samenleving (1948 - 1978)
Hoe de Nederlandse samenleving een verzorgingsstaat werd en steeds rijker werd na WOII.
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Een welvarende samenleving (1948 - 1978)
Hoe de Nederlandse samenleving een verzorgingsstaat werd en steeds rijker werd na WOII.
Inleidend
Na WOII krijgt Nederland financiële hulp van de VS: er ontstaat hoge economische groei. Door de verkiezingen ontstaat er een links-kabinet, waaruit uiteindelijk de verzorgingsstaat ontstaat. De lonen groeien zó hard dat de regering die zelfs moet afremmen. Alleen in de jaren '60 houdt dit op en wordt Nederland nóg rijker.
Leerdoelen
- Hoe maakte economische groei de verzorgingsstaat mogelijk?
- Hoe leidde welvaart tot maatschappelijke veranderingen?
- Wat veranderde er in de positie van jongeren en vrouwen?
- Welke emigratie en immigratie vond plaats?
Hoe maakte economische groei de verzorgingsstaat mogelijk? (1)
Na WOII kon Nederland vooruit met de financiële hulp van de VS. Dit zorgde ervoor dat de economie heel snel groeide vanaf 1948.
Er werd opnieuw industrie uitgebreid, vooral in Holland, wat veel werkgelegenheid en rijkdom met zich meebracht.
De bevolkings stemde voor een links-kabinet: Rooms-rode kabinet, die de geleide loonpolitiek invoerde, omdat de lonen te hard stegen door de economische groei.
Als gevolg van de harde economische groei kon de verzorgingsstaat opgebouwd worden door het kabinet: de AOW en de WW werden in de jaren '50 opgezet.
Hier zie je de stemkaart van Nederland rond 1948 - overwegend rood (Pvda) en licht groen (KVP). Dit legde de basis voor een linkse regering en later de verzorgingsstaat.
Hoe maakte economische groei de verzorgingsstaat mogelijk? (2)
Rond de jaren '60 hield de geleide loonpolitiek op en stegen de lonen nóg harder.
Als gevolg werd de verzorgingsstaat nog meer uitgebreid met de bijstandswet en de WAO (Wet arbeidsongeschiktheid).
De overheid overlegde veel met vakbonden en werkgevers om goede afspraken te maken voor uitkeringen en arbeidsrechten. Ze werden sociale partners.
Deze overlegcultuur noemen we ook wel het poldermodel.
Je kan dus zeggen dat Nederland in de jaren '50 en '60 ongekende groei doormaakte, waardoor er geld was voor sociale wetten om mensen te ondersteunen.
Beredeneer waarom de hard groeiende economie van Nederland nodig was voor het opzetten van een sterke verzorgingsstaat.
Hoe leidde welvaart tot maatschappelijke veranderingen? (1)
Doordat de welvaart zoveel groeide, had dat ook invloed op hoe de maatschappij zich gedroeg.
Consumeren
Mensen dronken in de jaren '60 en '70 twee keer zoveel koffie als voorheen. Ook begon men meer 'hebbedingetjes' te kopen, die je niet per se nodig had. Een televisie, een auto en meer vermaak. Veel mensen kregen nu ook voor het eerst een goede badkamer en een douche.
Supermarkten en vakantie
Er kwamen winkels die 'alles' aanboden, zoals de Albert Heijn. Verder merkte je dat Nederlanders met hun auto op vakantie gingen naar Zuid-Europa.
Voor ons super normaal, maar in de jaren '50 was het concept van een supermarkt 'exotisch'. Een winkel waar je vlees, groente, drank en conserven kan halen? Wow.
Hoe leidde welvaart tot maatschappelijke veranderingen? (2)
Door de toenemende welvaart werden mensen 'individualistischer' en begonnen kritiek te krijgen op de verzuiling. Mensen gingen zelfs minder naar de kerk in de jaren '60 en '70.
Politiek
Normaal stemde je op de partij die bij je zuil hoorde (liberaal, katholiek, protestants of socialistisch). Vanaf de jaren '60 verloren de verzuilde partijen (KVP, ARP etc.) veel stemmen. Sommige fuseerden (CDA) en er kwamen nieuwe partijen (D66) die niet verzuild wilden zijn.
Radio en jongeren
Ook radio was verzuild, maar radio Veronica doorbrak dat taboe en begon een eigen zender waar ze pop en rock afspeelden.
Hans van Mierlo, oprichter van de D66, wilde een partij oprichten die was gericht op álle Nederlanders en niet alleen 1 zuil.
Leg uit waarom individualisme de verzuilde samenleving in de jaren '60 tegenwerkte.
Wat veranderde er in de positie van jongeren en vrouwen?
Hun positie werd sterker én onafhankelijker tegenover de oudere generatie.
Feminisme
Doordat in de jaren '50 vrouwen niet meer handelingsonbekwaam en een uitkering konden krijgen, kregen ze meer zelfstandigheid. In de jaren '60 werd er ook campagne gevoerd voor abortusrechten en gelijk inkomen door de dolle mina's. Door hun kwam ook de Echtscheidingswet in 1971.
Jongerencultuur
Doordat jongeren meer geld en vrijheid hadden, gingen ze naar rebelse muziek luisteren en kleedden zich extremer dan voorheen. De provo's waren een jongerenbeweging die meer inspraak in de politiek eisten in de jaren '60. Hippies waren radicaler en zagen zich los van de maatschappij.
De jongeren van PROVO gingen ver in hun protesten in de jaren '60 bij gemeentehuizen om de aandacht te trekken. Hier wordt zelfs een fiets van een ambtenaar meegenomen.
Noem twee kenmerken van de 2e feministische golf van de jaren '60 en '70.
Welke emigratie en immigratie vond plaats?
Vanaf de jaren '50 kwamen er verschillende mensen het land binnen om verschillende redenen. Ook gingen er mensen weg!
Emigratie
Na WOII vond de regering het land 'te vol' en moedigde mensen aan om te emigreren. Een half-miljoen mensen ging naar de VS, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland rond 1950.
Immigratie
1945: 500.000 Indo's vanuit Indonesië.
1951: Mollukse militairen.
1975: 200.000 Surinamers door de onafhankelijkheid.
1980: 200.000 antillianen en mensen uit Aruba.
1970-1980: arbeidsmigranten uit Turkije en Marokko.
Door de oliecrisis moesten zij de industrie weer opbouwen.
Arbeidsmigranten die samen in een huurhuis wonen om te werken in de jaren '70. Vaak waren dit mannen in eerste instantie, die wilden verdienen voor hun familie.
Beredeneer waarom dekolonisatie een belangrijke reden is voor migratie naar Nederland vanaf 1945.