Aan de slag:
Je maakt de formatieve toets via learnbeat.
Je hebt 15 minuten de tijd.
Klaar? Lees in learnbeat de theorie van §6.3
Formatieve toets
m
s
Aan de slag:
Je maakt de formatieve toets via learnbeat.
Je hebt 15 minuten de tijd.
Klaar? Lees in learnbeat de theorie van §6.3
Formatieve toets
m
s
De laatste ijstijd noem je
Weichselien
Saalien
Wat voor rivier stroomde er in het Pleistoceen door Nederland? ......... rivier
De warmere periode na een ijstijd noem je een
Wat werd er in de tweede fase van het Saalien afgezet?
Keileem
Tongbekkens
Basisveen en Hollandveen zijn voorbeelden van
Laagveen
Hoogveen
1
2
3
4
5
6
Hollandveen
Basisveen
Jonge zeeklei
Oude zeeklei
Jonge duinen
Oude duinen
Welke grondsoort sedimenteert pas wanneer het water vrijwel stil staat?
Aan de slag:
Je maakt de formatieve toets via learnbeat.
Je hebt 15 minuten de tijd.
Klaar? Lees in learnbeat de theorie van §6.3
Formatieve toets
m
s
Lesdoelen
Je weet aan het einde van de les:
hoe kwelders zijn gevormd
het ontstaan en de kenmerken van een zeekleipolder
het ontstaan en de kenmerken van veenontginningen
waarom het gebruik van veengrond is veranderd
het ontstaan en de kenmerken van een droogmakerij
Zeekleilandschap
Wisselende invloed van de zee in het Holoceen:
Transgressie:
+ kustlijn verschuift landinwaarts
+ afzetting jonge zeeklei
Regressie:
+ kustlijn verschuift zeewaarts
+ ontstaan veenlagen
Zeekleilandschap
Ontstaan kwelder:
Als de zee het hoogst is, staat het water even stil
De slibdeeltjes zakken naar de bodem
Als het eb, wordt blijven de slibdeeltjes achter
De grond komt hoger te liggen
Het gebied overstroomt zelden meer
Het gebied raakt begroeid -> kwelder
Zeekleilandschap
500 v.Chr.: wonen in kwelder op terpen:
-> kunstmatige heuvels ter bescherming tegen het zeewater.
1000 n.Chr.: wonen achter dijken.
Eerst: ‘defensief’ = bescherming tegen de zee
Later: ‘offensief’ = land winnen op zee
Ontstaan van zeekleipolder: oude kwelder nu bedijkt
Zeekleilandschap
Friese en Groningse boeren hadden recht van opstrek:
= nieuw ingepolderde land in bezit nemen.
Kwelderwerken = menselijke ingrepen in kwelders om landaangroei te stimuleren.
-> houten palen met wilgentakken ertussen zorgen voor rustiger water met meer sedimentatie
Zeekleilandschap
1000 n.Chr.: wonen achter dijken.
Eerst: ‘defensief’ = bescherming tegen de zee
Later: ‘offensief’ = land winnen op zee
Aanslibbing van land buitendijks
Ontstaan van kwelders
Bedijking van die kwelders
Kenmerken van zo’n zeekleipolder:
ong. 2 m boven NAP, akkerbouw, vruchtbaar en blokverkaveling
Aan de slag:
Oefenen met de leerstof
Sleep het begrip naar de juiste definitie!
Grondsoort die bestaat uit (half) vergane plantenresten.
De combinatie van stijgen van zee + effect van bodemdaling.
Periode waarin de invloed van de zee toeneemt.
veen
transgressie
relatieve zeespiegelstijging
Op de afbeelding is transgressie te zien tussen afbeelding B en C.
juist
onjuist
Welk materialen werd er tijdens het Weichselien neergelegd?
dekzand
löss
veen
klei
2 redenen voor transgressie
stijging zeespiegel + minder verdamping
stijging zeespiegel + bodemdaling
minder verdamping+ bodemdaling
Het verteren van veen door contact met zuurstof noem je
Inklinking
Compactie
Veenoxidatie
In wat voor een gebied ontstaat veen?
zandgrond
kleigrond
moeras
zoutvlakte
1e veenvorming (zwart in tekening)
Hollandveen
Brabantveen
Basisveen
Grondveen
Eerste duinen (grijze bulten)
Oude duinen
Jonge duinen
Nieuwe duinen
Basisduinen
Zeekleilandschap
1000 n.Chr.: wonen achter dijken.
Eerst: ‘defensief’ = bescherming tegen de zee
Later: ‘offensief’ = land winnen op zee
Aanslibbing van land buitendijks
Ontstaan van kwelders
Bedijking van die kwelders
Kenmerken van zo’n zeekleipolder:
ong. 2 m boven NAP, akkerbouw, vruchtbaar en blokverkaveling
B89 Grondsoorten in Nederland
Veenlandschap
Rond het jaar 1000 gingen mensen in het veenlandschap wonen door:
De bouw van boerderijen langs een weg, dijk, kanaal, riviertje. -> ontginningsbasis
Het graven van een brede waterloop op 1 km afstand van de ontginningsbasis.-> wetering
Graven van slootjes in de lengterichting voor de ontwatering.
Veenlandschap
Zo ontstond het landschap van veenontginningen: veenpolders met een strokenverkaveling
Veenlandschap
Eerst: akkerbouw
Later: te nat voor akkerbouw -> veeteelt
Te nat door:
Inklinking: inzakken veenbodem door ontwatering
Veenoxidatie: verteren plantenresten door aanwezigheid zuurstof in het ontwaterde veen
Veenlandschap
Door de lage ligging:
Zijn dijken nodig
Moet de waterstand kunstmatig geregeld worden
Veenlandschap
Ook zijn plassen ontstaan door het afgraven van veen:
Gedroogd veen = een brandstof
Honderden afgegraven watergangen: petgaten
Daartussen plekken om het veen te drogen: legakkers
Tijdens stormen spoelden ook de legakkers weg
VB: Loosdrechtse Plassen
Droogmakerijen
Ontstaan: drooglegging van grote meren, plassen en delen van de zee.
-> droogmakerijen
Vroeger:
Stap 1: aanleg ringdijk met ringvaart om het droog te malen meer
Stap 2: water wegpompen uit het lager gelegen meer in de hoger gelegen ringvaart met een gemaal.
Droogmakkerijen
Reden: Voor extra landbouwgrond (veeteelt)
Kenmerken vroeger:
Gemiddeld 3 tot 5 m onder NAP
Oude zeeklei aan het oppervlak doordat het veen:
+ is weggeslagen door stormvloeden
+ is afgegraven voor turfwinning:
-> onderdeel van het zeekleilandschap
Blokverkaveling
Droogmakkerijen
Vorige eeuw:
Ringdijk aanleggen
Water wordt uit het gebied naar IJsselmeer gepompt. Gebied ligt net beneden zeeniveau.
Reden: landbouwgrond + nieuwe steden (Almere/Lelystad)
Landbouw: akkerbouw
Verkaveling: moderne stroken (groot & breed)
Aan de slag:
Oefenen met de leerstof