Paragraaf 7.1 Nederland: land in een delta

• newEditor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• vmbo t, mavo
• Leerjaar 4

7.1 Een land in de delta

§7.1 Een land in de delta

Hoofdstuk 7: Water in Nederland

§7.2 Een land van polders

§7.3 Watergebruik en waterwinning

§7.4 Waterkwaliteit en waterkwantiteit

Deelvraag: Hoe heeft water van de zee en de rivieren het Nederlandse landschap opgebouwd?

§7.5 Gevolgen van klimaatverandering

Leerdoelen 7.1

Aan het einde van de les:

• Kun je uitleggen hoe het Nederlandse landschap is opgebouwd door de zee.

• Kun je de kenmerken noemen van de oeverwallen, kommen en uiterwaarden.

• Kun je uitleggen waarom een rivier zich bij zee vertakt tot een delta.

• Kun je uitleggen waarom het rivierenlandschap dicht bij de rivier hoger is opgebouwd dan verder van de rivier af.

• Kun je uitleggen waar de eerste mensen in het rivierengebied gingen wonen en waarom daar.

• Kun je de onderdelen van het rivierenlandschap herkennen en de belangrijkste kenmerken ervan noemen.

Nederland is een deltagebied van grote rivieren:

Rijn

Maas

Waal

IJssel

Delta

De Nijldelta in Egypte

Leerdoel 1: Waar staat de afkorting NAP voor en wat betekent het?

• Laag NL: Minder dan 1 m boven NAP: Normaal Amsterdams Peil.

• In laag NL heeft de zee een belangrijke rol gespeeld bij het ontstaan van het landschap.

Maak aantekeningen!!

https://coastal.climatecentral.org/map/7/6.1201/52.2822/?theme=water_level&map_type=water_level_above_mhhw&basemap=roadmap&contiguous=false&elevation_model=best_available&refresh=true&water_level=1.0&water_unit=m

Leerdoel 2: Je kunt uitleggen hoe het Nederlandse landschap is opgebouwd door de zee.

• Ongeveer 5.000 jaar geleden zijn er duinen ontstaan op de plek van de huidige kust.

• —> Door gaten tussen de duinen stroomde zeewater zachtjes naar het binnenland.

• In het rustige water zonken zand en kleideeltjes naar de bodem. Dat neerleggen van slib (zand en klei) heet sedimentatie.

• Er groeiden planten achter de duinen —> moeras
  —> hierop ontstond nieuwe bodemlaag —> veen : dode plantenresten.

Vraagje: Hoe ontstaan duinen eigenlijk?

Leerdoel 3: Je kan uitleggen wat een riviermonding en wat een delta zijn.

 

 Leerdoel 3: Je kan uitleggen wat een riviermonding en wat een delta zijn.

 

• De Rijn en Maas hebben in NL hun riviermonding: De plaats waar een rivier in zee stroomt.
  

•  In die riviermonding bevindt zich ook de delta: Vertakkingen van de rivier die uitkomen in zee.

Leerdoel 4: je kan uitleggen hoe een delta ontstaat en waarom een rivier dus pas bij zee zich vertakt tot een delta

Hoe ontstaat een delta?

•  In de benedenloop ( einde rivier): lage stroomsnelheid

• Zand en slib blijven liggen.

• Rivier slibt dicht, dus moet het een andere weg zoeken.

• Er ontstaan aftakkingen

Leerdoel 5: Je kunt uitleggen waarom het rivierenlandschap dicht bij de rivier hoger ligt dan verder van de rivier af.

• Hoe lager het gebied, hoe langzamer het water stroomt  —> Veel sedimentatie van zand.

• Zand blijft vlakbij de oever liggen en hoopt zich op  —> oeverwal 
  

• Verder weg van de rivier stroomt water   langzamer: sedimentatie van klei —> komgrond   

• Komgronden liggen dus lager dan de oeverwal. 

Oeverwal

Kenmerken van een oeverwal:

• Ligt hoog gelijk naast de rivier

• Gevormd door zand

• Ligt dichtbij de rivier

• Akkers

• Boomgaarden / fruitbomen

• Eerste dorpen hier ontstaan

Komgronden

Kenmerken van komgronden:

• Ligt lager dan oeverwallen

• Klei

• Ver van de rivier af

• Groeit veel gras dus veel vee

• Pas bewoonbaar na aanleg van dijken

Waarom?

Omdat dit gebied nog makkelijk kon overstromen als er veel regen was gevallen, wat de rivier moest afvoeren. Komgronden liggen namelijk heel laag

Uiterwaarden

• Uiterwaard: Het gebied tussen rivier en dijk is een uiterwaard. 

• Functie: voor de veiligheid van bewoners. 

• Zij voeren namelijk bij een hoge waterstand rivierwater af. 

• Daarnaast vormen ze een belangrijk leefgebied voor planten en dieren.

Bij hoogwater zijn de uiterwaarden overstroomd

    onderdelen rivierenlandschap

• De eerst bewoners gingen op oeverwallen wonen of ze bouwden een kunstmatige heuvel: Terpen.

• De slibdeeltjes in de komgronden zorgden voor zeer vruchtbare grond, wat interessant was voor boeren.

• Na 1300 werden de eerste dijken aangelegd: De winterdijken

• Overstromingen waren vooral in de winter.
  

• Later: Aanleg van zomerdijken: Gebied tussen rivier en winterdijk.

8. Kun je uitleggen waar de eerste mensen in het rivierengebied gingen wonen en waarom daar.

Verschil Rijn zomer en winter

<- Kijk naar de afbeelding en zie het verschil!

9. Weet je hoe een "wiel of kolk" ontstaat?

• Vroeger veroorzaakte de sterke stroming een dijkdoorbraak.

• Er ontstond dan een wiel of kolk: Meertje dat ontstaat achter een dijk bij een dijkdoorbraak.

Vragen?

Het naar de bodem zakken van klei en slib noem je...

A

erosie

B

verwering

C

verslibbing

D

sedimentatie

Hoe heet het gebied met een vertakking van de rivier?

A

Bouwkunde

B

Delta

C

Sedimentatie

D

Riviermonding

Bij het vormen van een delta is sprake van?

A

erosie

B

sedimentatie

C

geen van beide

D

In welk deel van de rivier vind je de meeste sedimentatie?

A

Bovenloop

B

Middenloop

C

Benedenloop

D

Overal!

Veen bestaat uit dode plantenresten.

A

Waar

B

Niet waar

C

D

De hoogste dijk in een rivierenlandschap noemen we de zomerdijk.

A

Goed

B

Fout

C

D

Welk begrip hoort bij de volgende omschrijving? Strook land langs een rivier tussen zomerdijk en winterdijk dat bij hoge waterstand onderloopt.

A

Delta

B

Terp

C

Meander

D

Uiterwaard

Welk onderdeel van het rivierenlandschap ligt het meest ver van de rivier?

A

Uiterwaard

B

Oeverwal

C

Komgrond

D

Winterdijk

A

Zomerdijk

B

Winterdijk

C

Uiterwaarde

D

Kribben

Het water staat hoog in de rivier, het staat tot aan de...

A

winterdijk

B

lentedijk

C

zomerdijk

D

herfstdijk

Welk, door de mens gemaakt object, ligt het hoogst t.o.v. NAP?

A

Oeverwal

B

Zomerdijk

C

Winterdijk

D

Komgrond

A

Zomerdijk

B

Winterdijk

C

Uiterwaarde

D

Kribben

A

Zomerdijk

B

Winterdijk

C

Uiterwaarden

D

Kribben

Wat geeft de pijl aan op de foto?

A

modderpoel

B

spaak

C

as

D

wiel

NAP

A

Nieuw Amsterdams Peil

B

Normaal Amsterdams Peil

C

D

zandlandschap

veenlandschap

rivierlandschap

Duinzand

Zeeklei

Veen

Door golven en wind

Dode plantenresten onder water zonder zuurstof

In stilstaand water achter de duinen

Welke letter geeft de komgrond aan?

A

Letter A

B

Letter B

C

D

Oeverwallen zijn verhoogde gebieden van een rivier en omgeving.

A

waar

B

niet waar

C

D

De eerste bewoners van het rivierenlandschap woonden op de oeverwallen.

A

Juist

B

Onjuist

C

D

Oeverwal

Komgrond

Dijk

Winterdijk

Zomerdijk

Uiterwaard

Kribben

Komgronden

Oeverwal

De oeverwallen bestaan uit...?

A

Grind

B

Veen

C

Klei

D

Zand

De komgronden bestaan uit:

A

Zand

B

Grind

C

Veen

D

Klei