Verlichte denkers
Verlichte denkers
Groep 1
John Locke
Sociaal contract
= overeenkomst tussen vorst en volk
parallel met idee van
volkssoevereiniteit* =
machtshebbers hebben hun macht niet van God gekregen, maar van het volk
Verklaring voor sociaal contract
Mens leefde eerst in natuurtoestand
->
vrijheden opgeven
-> contract sluiten
->
vrijheden gaan deels naar gemeenschap/vorst
Welke voorwaarden verbindt Locke aan het sociaal contract tussen vorst en volk?
- Volkssoevereiniteit en overeen gekomen zijn door algemene toestemming
- Waar de wet niets bepaalt, vrijheid behouden
- Weerstandsrecht: indien soeverein misbruik maakt van de macht, mag die afgezet worden
Sociaal contract volgens Locke
Op vrijwillige basis gesloten op basis van gelijkwaardigheid
Soevereiniteit blijft bij het volk
Weerstandsrecht
-> grondlegger van het liberalisme*
John Locke
Zijn Verlichte principes:
Volkssoevereiniteit
Weerstandsrecht
Rechtsgelijkheid vastgelegd in een grondwet
Gingen radicaal in tegen de kenmerken van het ancien régime:
Absolutisme en willekeur van de vorst
Standenmaatschappij
Bij welk(e) historisch(e) domein(en) sluit de ideologie van Locke het beste aan?
Economisch
Cultureel
Sociaal
Politiek
Groep 2
Graaf de Montesquieu
Charles de Montesquieu :
Charles de Secondat(1689-1755)= baron van Montesquieu
was van adel
had kritiek op de absolute macht koning
dacht na over goede verdeling van de macht
- Ontwierp daarna de leer van de"Trias Politica" of "scheiding der machten" .
Drie machten:
1. Wetgevende macht: Deze macht heeft het recht om wetten in te voeren of af te keuren. (parlement)
2. Uitvoerende macht: Deze macht zorgt ervoor dat wetten worden uitgevoerd
(premier en de regering).
3. Rechtsprekende macht: Deze macht controleert of de wetten worden nageleefd. (de gerechtshoven)
- De drie machten mogen nooit in handen van één persoon komen.
Wie mag de macht krijgen volgens Montesquieu
de koning
de adel
het volk
er is geen juist antwoord
Montesquieu: Trias Politica
Groep 3
Voltaire
Gezag en traditie in vraag gesteld
Welke betekenis geeft Voltaire aan Jezus?
zoon van God
een onbelangrijk figuur
een belangrijk persoon
een goddelijk figuur
Welke invulling geeft Voltaire aan Jezus?
Een voornaam (= belangrijk) mens onder de mensen,
geen goddelijke status
Welke invulling geeft Voltaire aan God?
Schepper van de natuur:
'het grote boek der natuur is geschreven door de hand van God'
Hoe verschilt dit van de traditionele invulling in het rooms-katholicisme?
In de katholieke kerk is Jezus de zoon van God en
heeft hij dus ook een goddelijke status.
Deïsme
Oorsprong in 16de eeuw:
geloof in God, maar niet in goddelijke natuur van Jezus
Beïnvloed door
wetenschappelijke revolutie: God is maker van natuurwetten
ontdekkingen: alle mensen religieus besef, maar geen verwijzing naar Jezus
-> ° 'wetenschappelijke religie'
Deïsme
= 'wetenschappelijke religie':
God is de Schepper
daarna moeide hij zich niet meer met de schepping
-> uitingen van geloof = verzinsels van de kerk
Vooruitgangsgeloof
hard werken ->
religieuze ideeën zouden vervangen worden door wetenschappelijke
geen leven op basis van boetedoening voor erfzonde, maar in dienst van verbetering van bestaan op aarde
Welke visie sluit aan bij het deïsme?
Er zijn slechts 2 sacramenten.
Jezus heeft wonderen verricht.
God schiep de aarde.
God legt straffen op aan de zondige mens.
Voltaire (Francois-Marie Arouet)
1694 - 1778
'Ik zeg wat ik denk'
Voor: constitutionele monarchie:
de staat garandeert vrijheid en welvaart en religieuze tolerantie
voorstander van mensenrechten en de rede
deïst ('God is een horlogemaker')
inspirator van Franse Revolutionairen
Groep 4
Adam Smith
Adam Smith
Zijn Verlichte principes:
Economisch liberalisme
Gingen radicaal in tegen de kenmerken van het ancien régime:
Inmenging van de overheid (absolute vorst)
Mercantilisme
Vorm van protectionisme. Eigen handel eerst, invoer naar buitenland beperken en zo kapitaal eigen land verhogen
Bij welk(e) historisch(e) domein(en) sluit de ideologie van Smith het beste aan?
Economisch
Cultureel
Sociaal
Politiek
invloed op de economie
boek "The wealth of nations"-> econ. liberalisme
zegt dat de overheid zich zo min mogelijk met de handel en nijverheid moet bemoeien, anders wordt het mechanisme van vraag en aanbod verstoord
Je moet vrijheid hebben om met je verstand te kunnen beslissen over je eigen belangen in de economie."
Overheid moet de markt zijn werk laten doen
(= het "Laissez Faire")
Een “onzichtbare hand” houdt namelijk alles in de economie in evenwicht.
Adam Smith (1723-1790)
Groep 5
Jean-Jacques Rousseau
Rousseau:
Jean- Jacques Rousseau(1712-1778)
kritiek op Montesquieu
het volk mag niet aan de politiek deelnemen via vertegenwoordigers
landen moeten rechtstreeks bestuurd worden door het volk (= directe democratie)
Iedereen is gelijk(gelijke rechten)
Rousseau (1712-1778):
'permanente volkssoevereiniteit':
'de regering is de uitvoerder van de gezamenlijke wil van de burgers' >
inspirator Franse Revolutie
Groep 6
Beccaria
invloed op de rechtspraak
boek "Dei delitti e delle penne""
vader van de rechtsstraat
strafrecht
C. Beccaria
Straffen
Rechtspraak verliep via martelingen en valse bekentenissen. De filosoof Beccaria schreef een boek Over misdaden en straffen.
Met martelingen kon je iedereen laten bekennen. Wat voor een nut heeft straf dan? Een straf was er niet om wraak te nemen. Een straf diende om mensen af te laten schrikken om geen misdaad te plegen. Met straffen kon je mensen beteren. De doodstraf moest daarom worden afgeschaft.
De zwaarte van de staf moest liggen bij de misdaad. Er mochten geen lijfstraffen, maar gevangenisstraffen zijn. Dan konden mensen zich beteren.
Groep 7
Verlichte despoten
Frederik II van Pruisen
Verlicht absolutisme:
I. Frederik II de Grote van Pruisen
poging van vorsten om:
absolutisme te continuëren en:
verlicht denken te implementeren.
o.a. Frederik II de Grote van Pruisen (1712/1740 - 1786):
- 'eerste dienaar van de staat'
- Voltaire aan het hof
- afschaffen lijfstraffen
- verbeteren onderwijs
- introductie aardappel
- droogleggen moerassen
- godsdienstige verdraagzaamheid
'Niets door het volk, alles voor het volk'
wel bleef lijfeigenschap bestaan
II. Keizer Josef II van Oostenrijk
(1741/1765 - 1790)
broer van Marie-Antoinette
streefde naar centralisatie maar:
lijfeigenschap afgeschaft
kerk ondergeschikt gemaakt aan de staat o.a:
seminaries opgegaan in staatsscholen
bedevaartsplaatsen gesloten
aantal feestdagen teruggebracht > bijnaam:
'keizer-koster'
godsdienstvrijheid (1781)
burgerlijk huwelijk ingevoerd
aantal kermissen beperkt
rechtspraak hervormd (1787)
III. Catharina de Grote van Rusland
(1729/1762 - 1796)
Duitse prinses, gehuwd met Peter III (incapabel)
intellectueel (Voltaire: de ster van het noorden'))
door een staatsgreep aan de macht
begin Russische 'Gouden Eeuw':
successen tegen Zweden en Osmanen (Krim!)
Trias Politica ingevoerd
onderwijs bevorderd, Smolny-instituut
vaccinatie tegen pokken
toch: lijfeigenschap bleef en geen kritiek mogelijk
Franse Revolutie was een schok >
vrijheid van meningsuiting ingetrokken
Voltaire
Montesquieu
Rousseau
Locke
A. Smith
"De overheid mag zich niet met de economie bemoeien, want je moet vrijheid hebben om met je verstand te kunnen beslissen over je eigen belangen in de economie."
"Er moet een gemeensch-appelijke karakter van de staat komen, die doormiddel van een “sociaal contract” tussen het volk en de bestuurder(s) georganiseerd moet worden."
Mensen zijn van nature goed, maar moeten wel goed worden opgevoed en onderwezen tot “redelijkheid”, dan zullen veel mistan-den verdwijnen." T
"In de politiek zijn er drie machten aanwezig( de rechtelijke, de uitvoerende en wetgevende macht) die gescheiden van elkaar moeten worden uitgevoerd om zo machts-misbruik te voorkomen.
"God is een horlogemaker die de wereld in gang heeft gezet en zich daarna niet meer met de aarde bemoeit."
1. Politiek
John Locke (1632-1704):
* voornaamste taak van de staat: beschermen van burgers en diens eigendommen
* Volkssoevereiniteit: het volk is de hoogste autoriteit in de staat
* eiste een scheiding van de staatsmachten in een wetgevende vergadering en een uitvoerende regering met aan het hoofd een koning
Montesquieu (1689-1755):
* scheiding der machten: 3 machten!
* machten moeten geschieden worden en verdeeld over verschillende instellingen om individuele rechten en plichten van de burgers te vrijwaren
* machten in evenwicht én elkaar controleren (checks and balances)
- wetgevende macht: parlement - verkozen vertegenwoordiging - controle uitoefenen op uitvoerende macht
- uitvoerende macht: vorst, bijgestaan door zijn ministers die verantwoordelijkheid afleggen tov de volksvertegenwoordiging (parlement)
2. Sociaal
Afzetten tegen standenmaatschappij uit het Ancien Régime
* gelijkheid: afschaffen voorrechten (privileges) van de adel en geestelijken
- afschaffen lijfeigenschap
- openstellen onderwijs voor lagere klasse
3. Economisch
Mercantilisme: gericht op verrijking van de staat
Fysiocratisme: herstel an de 'natuurlijke' orde, een economie zonder staatstussenkomst (basis voor latere liberalisme: Adam Smith)
* landbouw: nieuwe rijkdommen scheppen
- ontwikkeling nieuwe landbouwmethodes
- afschaffing lijfeigenschap
- vermindering van herendiensten
4. Cultureel
- Scheiding kerk en staat
* kerk is onderworpen aan staat
* onderwijs, openbare onderstand en burgerlijke stand: overheidstaken
- Godsdienstvrijheid: geloof = privé aangelegenheid
- Opkomst Deïsme
- vrijheid van meningsuiting, pers
Voltaire:
Ik verafschuw wat u zegt, maar ik zal uw recht om het te zeggen met mijn leven verdedigen.
Basisprincipes Verlichte ideeën
- Volkssoevereiniteit
- Scheiding der machten
- vrijheid als grondrecht
- Vrijheid van meningsuiting
- religieuze tolerantie/vrijheid van godsdienst/Deïsme
- Sociale gelijkheid/afschaffen standenmaatschappij
- rechtsstaat/humane straffen
- economisch liberalisme/vrijhandel
Principes optekenen in grondwet