L11: zinsleer

• Nederlands
• Secundair onderwijs

les 11: zinsdelen

pag. 110

Zinsleer

• persoonsvorm (pv)
• onderwerp (o)
• WWG of NWG bepalen
• naamwoordelijk deel (NWD)
• lijdend voorwerp (LV)
• meewerkendvoorwerp (MV)
• voorzetselvoorwerp (VZV)
• handelend voorwerp (HV)
• bijwoordelijke bepalingen
   (BWB)

pag. 97

woordleer 

≠

zinsleer

Een zinsdeel kan uit verschillende woorden bestaan.

Bij woordleer benoem je elke woord apart. (= woordsoorten)

Zinsleer is als een puzzel, 

maar met een vaste volgorde.

Hoe begin je eraan?

Stap 1: Zoek de PV

Wat is de PV in volgende zin?

"Waarom wil 3NWb morgen niet gaan zwemmen
in Oudenaarde?"

1. 3NWb
2. wil
3. zwemmen
4. gaan

Stap 1: zoek de PV

Tip:

1. Stel een ja/neevraag --> Wil 3NWb morgen niet ...
2. Controle met de getalsproef
   --> Waarom willen zij morgen ...
3. Als de zin al een vraag is, zet je het in de verleden tijd.
   --> Waarom wou 3NWb morgen ...

Stap 2: Zoek het O

Zoek het O.

Wanneer is de les van Nederlands eigenlijk gedaan?

Zoek het O.

' Deze ochtend is de wekker van Zerda jammer genoeg niet afgegaan.'

1. Deze ochtend
2. de wekker van Zerda
3. jammer genoeg
4. Zerda

Wat zijn zinsdelen?

zinsdeel = 1 woord 

                      Ik ga wandelen. (O=1 woord)

zinsdeel = woordgroep 

                      De sportieve jongen gaat wandelen. (O = woordgroep)

zinsdeel = zin 

                      De sportieve jongen die wil winnen, gaat wandelen. (O = zin)

Zin opsplitsen in zinsdelen

Alles wat je voor de PV kan zetten  = 1 zinsdeel

- > het moet wel een correcte zin zijn.

Ik /ga /morgen /lopen / in het bos.//

Morgen ga ik lopen in het bos.

Lopen ga ik morgen in het bos.

In het bos ga ik morgen lopen.

Stap 3a: bepaal WWG of NWG

Stap 3b: bepaal WWG of NWG

zijn, worden, blijken, blijven, lijken, schijnen 

Marwan keek twijfelachtig naar het bord toen de leerkracht hem de zin liet ontleden.

1. NWG
2. WWG

Layla is altijd heel sterk geweest in zinsleer.

1. NWG
2. WWG

Yara zal nooit of te nimmer plezier beleven aan zinsleer.

1. NWG
2. WWG

Oefenen maar!

Cursus p. 110: oefening 1

1. Markeer het onderwerp.
2. Omcirkel de pv in elke zin.
3. Onderstreep de delen van het gezegde en benoem ze. 

Stap 4: Is er een LV?

WWG!

Marzai geeft Sarah haar boek.

1. Marzai
2. Sarah
3. haar boek
4. geeft

Desiree en Selma dienden hun taak op donderdag niet in.

1. Desiree en Selma
2. hun taak
3. op donderdag
4. niet

Oefenen maar!

Cursus p. 111: oefening 2

1. Welke zinsdelen kunnen een lijdend voorwerp zijn? 
2. Kies er vier uit en maak er een correcte zin mee waarin je dat zinsdeel als lijdend voorwerp gebruikt. 

Stap 5: Is er een MV?

Fatima roept steeds het juiste antwoord voor heel de klas.

1. steeds
2. het juiste antwoord
3. de klas
4. voor heel de klas

Oscar fluistert Ikra het goede antwoord toe.

1. Oscar
2. Ikra
3. antwoord
4. het goede antwoord

Stap 6: Is er een VZV?

• Hoort bij een werkwoord en kan je niet weglaten. 
• Figuurlijk gebruikt

vb: Ik wacht vol spanning op het antwoord dat hij me zou geven. 

Ze waarschuwt de leerlingen voor gevaarlijke situaties in de sneeuw.

1. Ze waarschuwt
2. voor gevaarlijke situaties
3. de leerlingen
4. in de sneeuw

De lerares rekent bij het maken van de toets altijd op haar beste leerlingen.

1. De lerares rekent
2. van de toets
3. bij het maken
4. op haar beste leerlingen

Stap 7: Is er een HV?

• Komt enkel voor in passieve zinnen
• Vraag stellen: door wie wordt iets gedaan? 

vb: Door de chef wordt het gerecht met veel zorg bereid. 

De leraar liet de leerlingen de proef opnieuw uitvoeren.

1. De leraar
2. de leerlingen
3. de proef
4. opnieuw

De coach zag de spelers een nieuwe tactiek oefenen.

1. de spelers
2. een nieuwe tactiek
3. oefenen
4. De coach

Stap 8: Is er een BWB?

Lainisha heeft gisteren haar agenda verloren in de klas van meneer Geerts.

1. gisteren
2. haar agenda
3. verloren
4. in de klas van meneer Geerts

Vorig jaar zaten Roza en Tuur niet in dezelfde klas tijdens Nederlands.

1. Vorig jaar
2. niet
3. in dezelfde klas
4. tijdens Nederlands

Oefenen maar!

Cursus p. 111: oefening 3

1. Duid in de zinnen de bepalingen aan (BWB). Opgelet: één zin heeft geen bepaling!

Extra oefening VZV of BWB?

Wil je nog meer theorie?

--> meer theorie vind je in het stappenplan op Teams.

De 8 stappen van zinsontleding

1. Stel een ja/nee-vraag. (of zet in VT)
2. Wie/Wat +PV(+alle werkwoorden)?
3. Bepaal of er ZWW/KWW/HWW zijn.
4. Wie/Wat +WWG+O?
5. Aan wie/wat + PV+O?

6. Werkwoord met vast voorzetsel?

7. Door wie wordt iets gedaan? 
8. Hoe? Wanneer? Waar? Waarom?

1. Zoek de PV.

2. Zoek het O?

3. Bepaal WWG/NWG.

4. Is er een LV?

5. Is er een MV?

6. Voorzetselvoorwerp?

7. Handelend voorwerp?

8. Is er een BWB?

Ontleed de zin:

Misschien moet je de leerkracht die vraag stellen als zij terug is.

Ontleed de zin:

Misschien / moet / je / de leerkracht / die vraag / stellen / als zij terug is.// 

BWB   PV/HWW O               MV                    LV        ZWW/INF           BWB

Ontleed de zin:

Wanneer de bel klinkt in de gangen schrikt Najoua op.

Ontleed de zin:

Wanneer de bel klinkt in de gangen / schrikt / Najoua / op.// WWG

BWB                                      PV/ZWW        O      ADPV

Afgescheiden deel van de persoonsvorm --> opschrikken,  opsluiten, aflaten,...

Ontleed de zin:

Hawa heeft zich per ongeluk opgesloten in de meisjestoiletten.

Ontleed de zin:

Hawa / heeft / zich  / per ongeluk / opgesloten / in de meisjestoiletten.//WWG

O     PV/ HWW WKVNW        B                 ZWW/VD                     B

wederkerend voornaamwoord -> hoort bij een werkwoord (zich opsluiten, zich wassen, zich vergissen ...)

Groepjes van 4

Neem pen en papier.

Ontleed de zin

Duitse school /verbiedt/ joggingsbroeken.//

• O+PV(zww)+ LV

Klaar? steek je papier in de lucht

Ontleed de zin

Ik / schrok / me / dood / toen ik het las.//

• 
  

Ontleed de zin

BTS /maakt / na legerdienst/ comeback met alle leden.//

• 
  

Maak nu zelf een zin met volgende zinsdelen:

• B+PV+O+B
• O+PV+NWD+B
• B+PV+O+LV+INF/ZWW
• B+PV+O+LV+MV+INF/ZWW

Verander de zin zodat het niet met een O begint.

Jongeren zijn niet meer wat ze twintig of dertig jaar geleden waren.

• Tegenwoordig zijn jongeren niet meer wat ze twintig of dertig jaar geleden waren.

Verander de zin zodat het niet met een O begint.

Zij bepalen voor een groot stuk waar hun ouders geld aan uitgeven, dat is uit onderzoek gebleken.

• Uit onderzoek is gebleken dat zij voor een groot stuk bepalen waar hun ouders geld aan uitgeven.