H1 tijd van burgers en stoommachines
H1 tijd van burgers en stoommachines
§1.1
De industriële revolutie
A
Van handwerk naar machine
Leerdoel:
Je kunt vijf gevolgen noemen van de industrialisatie op economisch gebied
Begrippen:
huisnijverheid
fabrieken
industrialisatie
B
De eerste fabrieken in Nederland
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe en wanneer de industrialisatie van Groot-Brittannië en Nederland begon
Begrippen:
geen begrippen
C
Gevolgen van de industriële revolutie
Leerdoel:
Je kunt vier gevolgen van de industriële revolutie noemen die niet economisch zijn
Begrippen:
arbeiders
industriële revolutie
moderne tijd
...kan je beschrijven hoe en wanneer de industrialisatie van Groot-Brittannië begon
Aan het einde van de les...
Industriële revolutie
Voor die tijd......
Hoe zag het leven voor de industrialisatie er uit?
Voor de tijd van fabrieken:
Zomer: werken op platteland
Winter: geld bijverdienen met huisnijverheid
Voor handelaren producten maken
§1.1
De industriële revolutie
A
Van handwerk naar machine
Leerdoel:
Je kunt vijf gevolgen noemen van de industrialisatie op economisch gebied
Begrippen:
huisnijverheid
fabrieken
industrialisatie
Stoommachine
Door de uitvinding van de stoommachine werden fabrieken gebouwd.
Dat was goedkoper dan huisnijverheid en bracht meer op. De snelle groei van het aantal fabrieken noemen we industrialisatie.
Belangrijk was de stoommachine.
Eerste fabrieken in Groot-Brittannië (GB) 1750
§1.1
De industriële revolutie
B
De eerste fabrieken in Nederland
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe en wanneer de industrialisatie van Groot-Brittannië en Nederland begon
Begrippen:
geen begrippen
bevolking groeit
vraag naar kleding groeit
fabrieken kunnen deze vraag wél aan
katoen uit de plantages in Amerika
steenkool en ijzererts uit eigen grond
5 gevolgen van IR
Mijnbouw en metaalindustrie werd belangrijk
Huisnijverheid en kleine werkplaatsen van ambachtslieden verdwenen
Boeren trokken naar de stad en werkten op vaste tijden in de fabriek
Met machines kon je in dezelfde tijd veel meer maken
Het bezit van geld werd belangrijk daar kon je namelijk een fabriek mee beginnen.
§1.1
De industriële revolutie
A
Van handwerk naar machine
Maken MEMO
In je boek
Opdracht 2 tm 4
blz. 19
...kan je vijf gevolgen noemen van de industrialisatie op economisch gebied
...kan je beschrijven hoe en wanneer de industrialisatie van Groot-Brittannië en Nederland begon
...kun je vier gevolgen van de industriële revolutie noemen die niet economisch zijn
Aan het einde van de les...
5 gevolgen op economiscn gebied van de IR
Mijnbouw en metaalindustrie werd belangrijk
Huisnijverheid verdwijnt
Boeren trokken naar de stad en gaan werken in de fabriek
Met machines kon je in dezelfde tijd veel meer maken
Het bezit van geld werd belangrijk
§1.1
De industriële revolutie
A
Van handwerk naar machine
Eerste fabrieken in Groot-Brittannië (GB) 1750
§1.1
De industriële revolutie
B
De eerste fabrieken in Nederland
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe en wanneer de industrialisatie van Groot-Brittannië en Nederland begon
Begrippen:
geen begrippen
bevolking groeit
vraag naar kleding groeit
fabrieken kunnen deze vraag wél aan
katoen uit de plantages in Amerika
steenkool en ijzererts uit eigen grond
§1.1
De industriële revolutie
B
De eerste fabrieken in Nederland
Eerste fabrieken in Nederland (NL) 1860
Twente
Er was al veel huisnijverheid in Twente
Er woonden mensen die voor weinig geld veel wilden doen
1900
Eerste steenkolenmijn Limburg
Het landschap veranderde sterk
Bij mijnen en fabrieken ontstonden nieuwe steden
Een nieuwe groep in de samenleving: arbeiders
Het milieu raakt vervuild
Alle veranderingen bij elkaar noemen we industriële revolutie
§1.1
De industriële revolutie
C
Gevolgen van de industriële revolutie
Leerdoel:
Je kunt vier gevolgen van de industriële revolutie noemen die niet economisch zijn
4 gevolgen van de IR (Industriele revolutie)
Maken MEMO
In je boek
Opdracht 5 tm 9
blz. 21
...kan je vijf gevolgen noemen van de industrialisatie op economisch gebied
...kan je beschrijven hoe en wanneer de industrialisatie van Groot-Brittannië en Nederland begon
...kun je vier gevolgen van de industriële revolutie noemen die niet economisch zijn
Aan het einde van de les...
§1.2
Leven in een industriestad
A
Het leven van arbeiders
Leerdoel:
Je kunt de werk- en leefomstandigheden van arbeiders beschrijven
Begrippen:
geen begrippen
B
Het leven van de burgerij
Leerdoel:
Je kunt de werk- en leefomstandigheden van de gegoede burgerij beschrijven
Begrippen:
gegoede burgerij
C
Het liberalisme
Leerdoel:
Je kunt twee belangrijke ideeën noemen die liberalen in de 19e eeuw hadden op het gebied van bestuur en economie
Begrippen:
liberalen
liberalisme
kiesrecht
Je kunt de werk- en leefomstandigheden van arbeiders beschrijven
Je kunt de werk- en leefomstandigheden van de gegoede burgerij beschrijven
Aan het einde van de les...
Werkomstandigheden:
Lange dagen
Nachtdiensten
Lage lonen
Hele gezin moest werken
Werk was gevaarlijk en ongezond
Ziek? Je verdiende niets
Je kon zomaar ontslagen worden
Ging je klagen, dan werd je ontslagen
§1.2
Leven in een industriestad
A
Het leven van arbeiders
Leerdoel:
Je kunt de werk- en leefomstandigheden van arbeiders beschrijven
Begrippen:
geen begrippen
Woonomstandigheden:
Huizen lagen dicht bij fabrieken
Vuile rook
Kleine huizen
Geen stromend water
Geen riolering
Slechte hygiëne, veel ziektes
Door geldgebrek konden kinderen niet naar school
§1.2
Leven in een industriestad
A
Het leven van arbeiders
Arbeiderswoningen in Amsterdam. 1 gezin per kamer!
§1.2
Leven in een industriestad
B
Het leven van de burgerij
Onder de gegoede burgerij de middenklasse
Winkeliers
Onderwijzers
Kantoorpersoneel
Kortom: beroep waar je een opleiding voor moet volgen / eigen bedrijf hebben.
Waren minder rijk dan gegoede burgerij
Gegoede burgerij = groep mensen met veel geld en bezittingen, zoals fabriekseigenaren, advocaten, bankiers
Grote huizen met tuinen
Huizen hadden eigen wc
Gezond voedsel en drinkwater
§1.2
Leven in een industriestad
B
Het leven van de burgerij
Leerdoel:
Je kunt de werk- en leefomstandigheden van de gegoede burgerij beschrijven
Begrippen:
gegoede burgerij
§1.2
Leven in een industriestad
B
Het leven van de burgerij
Leefomstandigheden gegoede burgerij en middenklasse:
Kinderen gingen naar school
Buiten spelen
Vrouwen gegoede burgerij werkten niet
Kinderen opvoeden
Personeel aan het werk zetten
Maken MEMO
In je boek
Opdracht 2 tm 7
blz. 28
Je kunt de werk- en leefomstandigheden van arbeiders beschrijven
Je kunt de werk- en leefomstandigheden van de gegoede burgerij beschrijven
Aan het einde van de les...
Regering bestond uit liberalen, die veranderden niks aan de leefomstandigheden van de arbeiders.
§1.2
Leven in een industriestad
C
Het liberalisme
Leerdoel:
Je kunt twee belangrijke ideeën noemen die liberalen in de 19e eeuw hadden op het gebied van bestuur en economie
Begrippen:
liberalen
liberalisme
kiesrecht
§1.2
Leven in een industriestad
C
Het liberalisme
Belangrijke punten liberalisme:
Regering zo min mogelijk bemoeien met economie
Regering moest zich niet bemoeien met leven van de burgers
Alle burgers zelfde grondrechten: vrijheid van meningsuiting/godsdienst
Kiesrecht? Alleen voor de rijken
Maken MEMO
In je boek
Opdracht 8 tm 10
blz. 31
Je kunt de werk- en leefomstandigheden van arbeiders beschrijven
Je kunt de werk- en leefomstandigheden van de gegoede burgerij beschrijven
Je kunt twee belangrijke ideeën noemen die liberalen in de 19e eeuw hadden op het gebied van bestuur en economie
Aan het einde van de les...
§1.3
Arbeiders gaan samenwerken
A
Samen sterk
Leerdoel:
Je kunt uitleggen hoe arbeiders en de gegoede burgerij probeerden de situatie van de arbeiders te verbeteren
Begrippen:
liefdadigheid
vakbonden
B
Het socialisme
Leerdoel:
Je kunt uitleggen wat het socialisme inhoudt
Begrippen:
socialisme
politieke partij
algemeen kiesrecht
C
Sociale wetten
Leerdoel:
Je kunt met een voorbeeld uitleggen wat een sociale wet is
Begrippen:
sociale wetten
Je kunt uitleggen hoe arbeiders en de gegoede burgerij probeerden de situatie van de arbeiders te verbeteren
Je kunt uitleggen wat het socialisme inhoudt
Je kunt met een voorbeeld uitleggen wat een sociale wet is
Aan het einde van de les...
Welk woord past het best bij de liberalen?
Vrijheid
Gelijkheid
Godsdienst
Arbeiders
Hieronder staan vier uitspraken. Wat zou een liberaal gezegd kunnen hebben?
De macht moet bij de koning liggen.
De regering moet bepalen wat arbeiders verdienen.
Er zijn geen regels nodig om fabrieken veiliger te maken
Er moet algemeen kiesrecht komen.
Liberalen willen vooral.....
Weinig overheidsbemoeienis
Gelijkheid
Geen vrijheid
Politiek met de bijbel
Welke wetten hebben ervoor gezorgd dat er meer kinderen naar school gingen?
Invoering van Algemeen Kiesrecht
Leerplichtwet
Ongevallenwet
Woningwet
Kinderwetje van Van Houten
Arbeiders en armen werden door de staat niet geholpen.
Door wie wel?
Familie
Kerk
Liefdadigheid van de rijken
§1.3
Arbeiders gaan samenwerken
A
Samen sterk
Leerdoel:
Je kunt uitleggen hoe arbeiders en de gegoede burgerij probeerden de situatie van de arbeiders te verbeteren
Begrippen:
liefdadigheid
vakbonden
Een vrouw zamelt geld in
voor een goed doel
Eind 19e eeuw richten arbeiders vakbonden op.
Zij strijden voor:
hoger loon
kortere werktijd
afschaffing kinderarbeid
Dit deden zij door:
Stakingen organiseren
Doel: fabrieksbazen dwingen om lonen te verhogen en werkomstandigheden te verbeteren
§1.3
Arbeiders gaan samenwerken
A
Samen sterk
§1.3
Arbeiders gaan samenwerken
B
Het socialisme
Leerdoel:
Je kunt uitleggen wat het socialisme inhoudt
Begrippen:
socialisme
politieke partij
algemeen kiesrecht
Fabriekseigenaar
Arbeiders
alle winst van de fabriek
bezaten grondstoffen, machines, fabrieken
kregen laag loon
Oneerlijk!!!
Socialisme
§1.3
Arbeiders gaan samenwerken
B
Het socialisme
Socialisten: willen betere rechten voor arbeiders
Om echt dingen te veranderen was invloed op het bestuur nodig.
1881: oprichting socialistische politieke partij
Belangrijkste doel: algemeen kiesrecht.
§1.3
Arbeiders gaan samenwerken
B
Het socialisme
Algemeen kiesrecht
Ook arme arbeiders mogen stemmen
Socialisten zouden in bestuur komen
Wetten om arbeiders te beschermen
Maken MEMO
In je boek
Opdracht 2 tm 6
blz. 37
Welke zin(nen) zijn waar?
Werkomstandigheden fabriek waren beter dan in de landbouw
Arbeiders richtten na 1850 vakbonden op
De vakbonden onderhandelden met de regering over hun loon.
Wie werd in de 19e eeuw waarschijnlijk geholpen door liefdadigheid?
Een arbeider zonder werk
Een eigenaar van een textielfabriek
Een man van een liberale politieke partij
Een vrouw uit de gegoede burgerij
Liberalisme
Socialisme
Arbeiders moeten worden beschermd.
Alle burgers moeten kunnen stemmen.
Fabriekseigenaren mogen alle winst krijgen van de fabriek.
Het verschil tussen arm en rijk zal gaan leiden tot een opstand.
Vrijheid is goed voor de economie.
Rond 1870: liberalen voeren eerste sociale wetten in.
Ongevallenwet
Kinderwetje van Van Houten
Leerplichtwet
§1.3
Arbeiders gaan samenwerken
C
Sociale wetten
Leerdoel:
Je kun met een voorbeeld uitleggen wat een sociale wet is
Begrippen:
sociale wetten
Maken MEMO
In je boek
Lezen paragraaf 1.3
Opdracht 4 tm 11
blz. 39
Je kunt uitleggen hoe arbeiders en de gegoede burgerij probeerden de situatie van de arbeiders te verbeteren
Je kunt uitleggen wat het socialisme inhoudt
Je kunt met een voorbeeld uitleggen wat een sociale wet is
Aan het einde van de les...
§1.4
Meer mensen krijgen inspraak
A
Een nieuwe grondwet
Leerdoel:
Je kunt uitleggen wat er in het bestuur van Nederland veranderde door de grondwet van 1848
Begrippen:
grondwet
parlement
parlementaire democratie
B
Vrouwen willen gelijkheid
Leerdoel:
Je kunt uitleggen wat sommige vrouwen wilden veranderen aan de samenleving en of dat lukte
Begrippen:
feminisme
C
Nederland wordt een democratie
Leerdoel:
Je kunt beschrijven dat Nederland steeds democratischer werd
Begrippen:
geen begrippen
...kan je uitleggen wat er in het bestuur van Nederland veranderde door de grondwet van 1848
...kan je uitleggen wat sommige vrouwen wilden veranderen aan de samenleving en of dat lukte
...kan je beschrijven dat Nederland steeds democratischer werd
Aan het einde van de les...
Arbeiders
Gegoede burgerij
Oprichten van vakbonden
Oprichten van politieke partijen
Aan liefdadigheid doen
Invoeren van de eerste sociale wet
Strijden voor algemeen kiesrecht
Sociale wetten zijn ...
Wetten die de leef- en werkomstandigheden van arbeiders verbeteren.
Wetten die er voor zorgen dat arbeiders beter samenwerken.
Wetten die zorgen dat fabriekseigenaren meer rechten krijgen.
Wetten die de relatie tussen overheid en arbeiders vastleggen.
1813: Nederland wordt een koninkrijk
1815: Grondwet
§1.4
Meer mensen krijgen inspraak
A
Een nieuwe grondwet
Leerdoel:
Je kunt uitleggen wat er in het bestuur van Nederland veranderde door de grondwet van 1848
Begrippen:
grondwet
parlement
parlementaire democratie
alle burgers zelfde grondrechten
veel macht bij de koning: Willem I
vrijheid van meningsuiting
vrijheid van godsdienst
Liberalen:
de macht zou bij het volk moeten liggen
1848: veel onrust in Europa. Ook rellen in NL.
Koning Willem II geeft opdracht voor nieuwe grondwet:
rijke mannen kozen leden van het parlement. Elke 4 jaar kwamen er verkiezingen.
ministers gehoorzamen vanaf nu aan het parlement. Zij voeren hun beslissingen uit. Parlement kon ministers ontslaan.
Parlementaire democratie. Het parlement had de meeste macht.
De macht was verschoven van koning naar burgers
§1.4
Meer mensen krijgen inspraak
A
Een nieuwe grondwet
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde
1
2
3
4
5
De koning heeft de meeste macht
In Europese landen zijn opstanden
Liberale burgers willen een andere grondwet
Koning Willem II ondertekent de grondwet van Thorbecke
Koning Willem II is bang dat hij wordt afgezet
Kijken Video + Maken MEMO
In je boek
Opdracht 2 tm 5
blz. 45
...kan je uitleggen wat er in het bestuur van Nederland veranderde door de grondwet van 1848
...kan je uitleggen wat sommige vrouwen wilden veranderen aan de samenleving en of dat lukte
...kan je beschrijven dat Nederland steeds democratischer werd
Aan het einde van de les...
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde
1
2
3
4
5
De koning heeft de meeste macht
In Europese landen zijn opstanden
Liberale burgers willen een andere grondwet
Koning Willem II ondertekent de grondwet van Thorbecke
Koning Willem II is bang dat hij wordt afgezet
§1.4
Meer mensen krijgen inspraak
B
Vrouwen willen gelijkheid
Vanaf 1870: vrouwen in actie voor gelijke rechten: feminisme
1: Vrouwen uit middenklasse en gegoede burgerij
2: Daarna vrouwen arbeidersklasse
3: Daarna mannen
Belangrijkste doel: vrouwenkiesrecht. Dit is in 1919 gelukt
§1.4
Meer mensen krijgen inspraak
C
Nederland wordt een democratie
Leerdoel:
Je kunt beschrijven dat Nederland steeds democratischer werd
Begrippen:
geen begrippen
1848: nieuwe grondwet
Mannen die minimaal 20 gulden belasting betaalden mochten stemmen (1,9% bevolking)
1917: wijziging grondwet
Alle mannen vanaf 25 mogen nu stemmen
1919: wijziging grondwet
Alle vrouwen vanaf 25 mogen nu stemmen
1946: 23 jaar
1963: 21 jaar
1972: 18 jaar
§1.4
Meer mensen krijgen inspraak
B
Vrouwen willen gelijkheid
Leerdoel:
Je kunt uitleggen wat sommige vrouwen wilden veranderen aan de samenleving en of dat lukte
Begrippen:
feminisme
Mannen
Vrouwen
Hoofd van het gezin
Nam alle beslissingen
Mogen niet:
scheiding aanvragen
grote bedragen uitgeven
stemmen
Huishouden en voor kinderen zorgen
Bij werk minder betaald
Vrouwen in actie voor vrouwenkiesrecht
§1.4
Meer mensen krijgen inspraak
B
Vrouwen willen gelijkheid
Aletta Jacobs
Eerste vrouw die:
studeert aan een universiteit
arts is geworden
gepromoveerd is
Maken MEMO
In je boek
Opdracht 6 tm 11
blz. 47
...kan je uitleggen wat er in het bestuur van Nederland veranderde door de grondwet van 1848
...kan je uitleggen wat sommige vrouwen wilden veranderen aan de samenleving en of dat lukte
...kan je beschrijven dat Nederland steeds democratischer werd
Aan het einde van de les...