Schakelingen
Hoofdstuk 9
Schakelingen
Hoofdstuk 9
Weerstanden
§1
Leerdoelen 4K
Leerdoelen 4GT
Verschillen in weerstand
Stroom kan makkelijk door de snoeren (kleine weerstand).
Stroom gaat moeilijker door de lamp (grotere weerstand).
Stroomsterkte wordt bepaald door de spanning en de weerstand.
Lampje van 6V moet 6V krijgen. Anders brandt het niet zoals het hoort.
Lampje van 6V op 9V aansluiten?
Dat kan, maar dan moet de weerstand worden verhoogd.
Dit doe je door een extra weerstand aan te sluiten.
Hierdoor wordt de stroomsterkte verkleind.
Energie gaat verloren aan warmte.
Weerstanden moeten steeds in serie geplaatst
worden!
Proef 1
Experiment
Enkele weerstanden
Symbool weerstand
Hoe bepaal je de weerstand?
Via de kleurcode (zie later).
Met een multimeter.
Via een opstelling met een voltmeter en ampèremeter + berekening.
Berekening weerstand
Meet de spanning in Volt (V).
Meet de stroomsterkte Ampère (A).
Bereken de weerstand in Ohm ( ).
Berekening weerstand
Meet de spanning in Volt (V).
Meet de stroomsterkte Ampère (A).
Bereken de weerstand in Ohm ( ).
Op een lampje van 8V staat een spanning van 3V. Er loopt 0,150A door de gloeidraad. Bereken de weerstand.
Gegevens
Gevraagd
Oplossing
Conclusie:
Door een draad loopt een stroom van 300mA. De bron staat ingesteld op 9V. Bereken de weerstand.
Gegevens
Gevraagd
Oplossing
Conclusie:
De wet van Ohm
Experiment
Nodig
Schrift.
Schrijfgerief.
Proefopstelling → zie uitleg.
Voer de proef exact uit zoals gevraagd.
Analyse gegevens
Wanneer de wet van Ohm geldt, zien we een lineair verband tussen spanning en stroomsterkte.
Bij andere metalen wordt de weerstand groter wanneer de temperatuur stijgt. Bij constantaan is dat niet zo.
Electronicaweerstanden
Kleine koolstofweerstanden.
Hebben een kleurcode.
Deze bestaat uit 4 of 5 ringen.
De laatste ring is de tolerantie.
Deze bepalen we met het BINAS.
Electronicaweerstand
Bepalen van de weerstand aan hand van de kleurcode uit het BINAS.
Enkele oefeningen
Bruin / rood / geel / goud
grijs / rood / oranje / zilver
zwart / oranje / zwart / geen kleur
ZOEK DE KLEUR
6600 Ohm met tolerantie 1%
37000000 met tolerantie 2%
Leerdoelen check 4K
Leerdoelen check 4GT
Lezen en maken met potlood
4K → blz 10 - 21
4GT → blz 10 - 20
LDR & NTC
§2
Leerdoelen 4K
Leerdoelen 4GT
Je loopt door de tuin...
...plots springt het licht aan.
Je loopt door de tuin...
...plots springt het licht aan.
Welke onderdelen heb je hiervoor nodig?
Automatisch schakelen
Sensor (IR, beweging, temperatuur).
Schakelaar (om automatisch te schakelen als er een signaal binnenkomt van de sensor).
Actuator (het nuttige dat in werking treedt zoals een lamp).
LDR
Light Dependant Resistor = lichtgevoelige weerstand.
De grootte van de stroomsterkte is een signaal voor de schakelaar.
LDR
Light Dependant Resistor = lichtgevoelige weerstand.
De grootte van de stroomsterkte is een signaal voor de schakelaar.
NTC
Weerstand met een Negatief Temperatuurs Coëfficient.
Hoe hoger de temperatuur, hoe lager de weerstand.
NTC
Weerstand met een Negatief Temperatuurs Coëfficient.
Hoe hoger de temperatuur, hoe lager de weerstand.
Curve NTC
Thermal Runaway
Weerstand wordt warm.
Weerstand daalt.
Stroomsterkte stijgt.
Weerstand wordt nog warmer.
Weerstand wordt nog kleiner.
Stroomsterkte stijgt nog meer.
...
Hoe oplossen?
Thermal Runaway
Weerstand wordt warm.
Weerstand daalt.
Stroomsterkte stijgt.
Weerstand wordt nog warmer.
Weerstand wordt nog kleiner.
Stroomsterkte stijgt nog meer.
...
Hoe oplossen?
Gebruik een voorschakelweerstand!
De stroom begrenzen
Thermal runaway wordt voorkomen door een voorschakelweerstand.
De totale weerstand in die kring is de som van de 2 weerstanden.
Vervanginsweerstand
Je kan 2 of meer weerstanden in een schakeling ook vervangen door 1 weerstand, de vervanginsweerstand.
Vervanginsweerstand
Je kan 2 of meer weerstanden in een schakeling ook vervangen door 1 weerstand, de vervanginsweerstand.
Bekijk deze schakeling en bereken Rv
Gegevens
Gevraagd
Oplossing
Conclusie:
Regelbare weerstand
Door het schuifcontact op een andere plek te schuiven, maak je de draad langer of korter.
Hierdoor stijgt of daalt de weerstand.
Leerdoelen check 4K
Leerdoelen check 4GT
Lezen en maken met potlood
4K → blz 22 - 33
4GT → blz 21 - 32
Schakelen met een relais
§3
Leerdoelen 4K
Leerdoelen 4GT
Startmotor
Door een startmotor loopt een grote stroom. Als deze grote stroom ook door de kabels in je dashboard loopt, smelten de kabels.
Hoe lossen we dit op?
Startmotor
Door een startmotor loopt een grote stroom. Als deze grote stroom ook door de kabels in je dashboard loopt, smelten de kabels.
Hoe lossen we dit op?
We gebruiken een schakelaar die op afstand de startmotor kan bedienen en die grote stromen kan schakelen → relais.
Relais
Maakt gebruik van een elektromagneet.
Een elektromagneet is een koperen spoel die rond een weekijzeren kern zit.
Als er stroom door loopt, wekt dit een magnetisch veld op (noordpool / zuidpool).
Je hebt 2 bronnen nodig. Eentje voor de elektromagneet en eentje voor het toestel wat je wil laten werken.
Elektromagneet
Elektromagneet in een relais
Aansluitpinnen van een relais (onderkant)
Werking relais
Relais AAN stand
Er loopt een stroom door de elektromagneet → magnetisch.
Trekt het anker naar zich toe → maakcontact.
Relais UIT stand
Geen stroom door elektromagneet → niet magnetisch.
Het anker springt terug naar normaalstand→ breekcontact.
Maakcontact
Breekcontact
Symbool relais met 5 aansluitpunten
Voorbeeldschakeling startmotor
Voorbeeldschakeling alarm
Voorbeeldschakeling raambeveiliging
Reedcontact
Leerdoelen check 4K
Leerdoelen check 4GT
Lezen en maken met potlood
4K → blz 34 - 43
4GT → blz 33 - 44
Elektronische Schakelingen
§4
Leerdoelen 4K
Leerdoelen 4GT
Vraag
Met welk onderdeel kan je een grote stroom in- en uitschakelen?
Vraag
Met welk onderdeel kan je een grote stroom in- en uitschakelen?
→ met een relais!
Kleine stroomsterkten schakelen
Dit doe je bijvoorbeeld met een transistor.
Deze is kleiner, goedkoper en kan enkel kleine stroomsterkten schakelen.
Het bevat geen bewegende onderdelen.
Je hebt maar 1 bron nodig.
De transistor
3 aansluitpunten.
Basis (B).
Collector (C).
Emitter (E).
2 stromen door een transistor
Er kunnen 2 stromen door een transistor lopen.
B → E
C → E
Stroom aan B, dan pas C → E.
De stroom aan de B moet klein zijn
(vaak met extra weerstand).
3 aansluitpunten
Symbool
Enkele simulaties
Alarminstallatie.
Automatische straatlantaarn.
De ventilatorschakeling
Hoe kan je de ventilator op de badkamer na 10' nog laten werken?
De ventilatorschakeling
Hoe kan je de ventilator op de badkamer na 10' nog laten werken?
Met een condensator en een transistor!
Condensator
Slaat elektrische energie op (zoals een oplaadbare batterij).
Hiervoor sluit je deze aan op een spanningsbron.
Laad snel op maar ontlaad ook snel.
Kan minder elektrische energie bevatten dan een oplaadbare batterij.
Capaciteit wordt uitgedrukt in Farad.
Enkele condensatoren
Symbool
Licht en ventilator aan
Licht uit en ventilator aan
Leerdoelen check 4K
Leerdoelen check 4GT
Lezen en maken met potlood
4K → blz 44 - 54
4GT → blz 45 - 54