Uitbreiding van kiesrecht en onderwijs
Van beperkt naar algemeen kiesrecht
Onderdelen in deze les
Van beperkt naar algemeen kiesrecht
Deze les verbindt twee ontwikkelingen in de 19e en vroege 20e eeuw: meer politieke rechten en meer kansen door onderwijs. Leg de nadruk op stap voor stap verandering in Nederland.
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe het kiesrecht in Nederland werd uitgebreid en waarom de strijd om het onderwijs belangrijk was.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen bij stemmen en onderwijs?
Gebruik dit als voorkennis-activatie. Verwachte woorden kunnen zijn: stemmen, school, rechten, vrouwen, kansen, overheid, eerlijk.
Wie mochten stemmen in 1815?
In 1815 hadden alleen mannen kiesrecht
Niet alle mannen mochten stemmen
Alleen mannen uit de rijkste klasse mochten stemmen
Veel mensen hadden dus geen invloed op de politiek
Benadruk dat kiesrecht in 1815 nog sterk beperkt was. Het ging niet om alle burgers, maar om een kleine rijke groep.
Waarom wilde men verandering?
Steeds meer mensen vonden het oneerlijk dat alleen rijke mannen mochten stemmen. Zij wilden dat meer mensen invloed kregen op de regering. Daarom ontstond er druk om het kiesrecht uit te breiden.
Koppel dit aan het idee van eerlijkheid en gelijke invloed. Houd het eenvoudig: meer mensen wilden meebeslissen.
Stap voor stap meer mannenkiesrecht
Tussen 1848 en 1917 werd het kiesrecht voor mannen steeds verder uitgebreid
Steeds meer mannen mochten stemmen
In 1917 kwam er kiesrecht voor alle volwassen mannen
Noem de jaren duidelijk, zoals de gebruiker vraagt. Je hoeft niet alle tussenstappen uit te werken; de hoofdlijn is genoeg voor dit niveau.
Kiesrecht voor vrouwen
Vanaf 1917 was er passief vrouwenkiesrecht
Er mocht wel op vrouwen gestemd worden
Vrouwen mochten zelf nog niet stemmen
Leg kort het verschil uit tussen passief en actief kiesrecht. Houd de formulering simpel en dicht bij de tekst van de gebruiker.
Algemeen kiesrecht in 1919
In 1919 kwam er actief kiesrecht voor vrouwen
Vanaf toen mochten vrouwen zelf ook stemmen
Vanaf dat moment was er algemeen kiesrecht in Nederland
Maak duidelijk dat 1917 belangrijk is voor mannenkiesrecht en passief vrouwenkiesrecht, en 1919 voor actief vrouwenkiesrecht en algemeen kiesrecht.
Wie mochten in 1815 stemmen?
alle mannen
rijke mannen
alle vrouwen
rijke vrouwen
Controleert of leerlingen het verschil zien tussen kiesrecht hebben en werkelijk mogen stemmen in 1815.
Vul de juiste woorden in
In 1815 mochten alleen rijke mannen stemmen. In 1917 kregen alle volwassen mannen kiesrecht. In 1919 kwam er algemeen kiesrecht.
De kernlijn is: 1815 beperkte groep, 1917 alle volwassen mannen, 1919 algemeen kiesrecht.
Wat betekent algemeen kiesrecht?
alleen mannen stemmen
rijke mensen stemmen
iedereen op school
mannen en vrouwen stemmen
Sluit aan op de begrippen kiesrecht en algemeen kiesrecht uit dit blok.
Onderwijs in de 19e eeuw
In de 19e eeuw gingen nog maar weinig mensen naar school
De overheid opende gratis openbare scholen
Ook arme mensen konden daardoor leren lezen, schrijven en rekenen
Start dit deel met de situatie: onderwijs was niet vanzelfsprekend voor iedereen. Gratis openbare scholen veranderden dat.
Meer kansen door onderwijs
Door onderwijs kregen mensen meer kansen op een goede baan. Zo konden arme mensen hun achterstand in de maatschappij verkleinen. Onderwijs hielp dus om meer kansen te krijgen.
Laat zien dat onderwijs niet alleen kennis gaf, maar ook sociale kansen. Dit past bij mens en maatschappij: kansen en positie in de samenleving.
Emancipatie
Emancipatie betekent dat een groep mensen meer gelijke rechten en kansen krijgt en zo zijn achterstand in de samenleving kan verkleinen.
De gebruiker vroeg om het woord emancipatie met deze uitleg. Neem eventueel een eenvoudig voorbeeld: arme kinderen kregen via school meer kansen dan vroeger.
Openbaar en bijzonder onderwijs
Katholieken en protestanten wilden onderwijs met hun eigen geloof
Daarom richtten zij bijzondere scholen op
Deze scholen kregen eerst geen geld van de overheid
Leg kort uit: openbaar onderwijs is van de overheid, bijzonder onderwijs is gebaseerd op geloof of een bepaalde overtuiging.
De schoolstrijd
De confessionelen wilden gelijke betaling voor openbaar en bijzonder onderwijs. Daarom voerden zij een politieke strijd. Deze strijd noemen we de schoolstrijd.
Je kunt kort noemen dat 'confessionelen' politieke groepen waren die opkwamen voor onderwijs vanuit het geloof.
De oplossing in 1917
In 1917 kwam er een nieuwe onderwijswet
Vanaf dat moment betaalde de overheid ook het onderwijs op bijzondere scholen
Daarmee kwam een einde aan de schoolstrijd
Verbind dit eventueel met 1917 als belangrijk jaar in Nederland: zowel bij kiesrecht als bij onderwijs veranderde er veel.
Waarom waren gratis openbare scholen belangrijk?
meer kinderen leerden
minder stemmen kwamen
alle scholen sloten
alleen rijken leerden
Toetst begrip van het verband tussen gratis onderwijs en meer kansen voor arme mensen.
Vul de juiste woorden in
Door onderwijs kregen mensen meer kansen. Dat hielp bij emancipatie. Katholieken en protestanten wilden ook bijzonder onderwijs. In 1917 betaalde de overheid deze scholen ook.
Laat leerlingen de kernbegrippen uit het onderwijsdeel actief gebruiken.
Hoe hielp onderwijs arme mensen?
Bespreek dat een goed antwoord noemt: gelijke kansen, minder achterstand, leren lezen/schrijven/rekenen, meer kans op werk. Er is niet één vaste formulering nodig.
Wat is één ding dat je hebt geleerd?
Laat leerlingen kort terugkijken op de inhoud. Mogelijke antwoorden: algemeen kiesrecht, emancipatie, schoolstrijd, 1917, 1919.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Metacognitieve reflectie. Mogelijke punten: de jaren, moeilijke woorden, verschil tussen passief en actief kiesrecht, openbaar en bijzonder onderwijs.
Begrippen
Kiesrecht - het recht om te stemmen
Algemeen kiesrecht - alle volwassen mannen en vrouwen mogen stemmen
Emancipatie - een groep mensen krijgt meer gelijke rechten en kansen en kan zo achterstand verkleinen
Openbaar onderwijs - onderwijs van de overheid
Bijzonder onderwijs - onderwijs vanuit een geloof of overtuiging
Schoolstrijd - de politieke strijd over gelijke betaling van openbaar en bijzonder onderwijs
De gebruiker vroeg om een dia met de dikgedrukte woorden en betekenis. Emancipatie is ook expliciet opgenomen zoals gevraagd.
