WOII + dekolonisatie
1939-1945
Soevereiniteitsoverdracht 1949
WOII + dekolonisatie
1939-1945
Soevereiniteitsoverdracht 1949
Programma
Uitleg WOII begint
Je kan uitleggen wat een Blitzkrieg is, waarom de Sovjet-Unie zich aansloot bij de geallieerden en als laatst hoe de oorlog is afgelopen.
4.1 A + B + C
Opdr. 1 t/m 4 blz. 117
Opdr. 5 t/m 8 blz. 119
Opdr. 9 t/m 13 blz. 12
Deel A
Begin Tweede Wereldoorlog: 1 september 1939, Duitse inval in Polen.
Strategie: Blitzkrieg (bliksemoorlog) – snelle en verrassende aanval met tanks, gemotoriseerde infanterie en luchtmacht.
Doel: Vijand snel overrompelen, omsingelen en vernietigen.
Uitkomst: Polen werd binnen enkele weken verdeeld tussen Duitsland en de Sovjetunie.
Gevolg: Groot-Brittannië en Frankrijk verklaren oorlog aan Duitsland, maar er volgt een periode van stilte aan het westfront...
April 1940: Duitsland valt Denemarken en Noorwegen aan en bezet deze landen.
Mei 1940: Nederland, België, Luxemburg en Frankrijk worden veroverd en bezet.
Duitsland lijkt onoverwinnelijk na deze snelle overwinningen.
Doel: Verovering van Groot-Brittannië onder premier Winston Churchill.
Zomer 1940: Slag om Engeland begint – luchtoorlog tussen Duitsland en Groot-Brittannië.
Duitse bombardementen richten zich op havens, industrie en steden, met veel burgerdoden.
Britse luchtmacht neemt veel Duitse vliegtuigen onder vuur.
Najaar 1940: Duitsland geeft de Slag om Engeland op en verliest.
Deel B
Niet-aanvalsverdrag (1939): Hitler en Stalin sluiten een verdrag, maar Hitler breekt dit in juni 1941.
Operatie Barbarossa: Duitse aanval op de Sovjet-Unie om 'Lebensraum' te creëren.
Geallieerden: De Sovjet-Unie voegt zich bij Groot-Brittannië in de strijd tegen Duitsland.
Begin successen voor Duitsland: Duitse troepen behaalden veel overwinningen, maar de Russische bevolking leed zwaar.
Problemen: Kou en grote afstanden bemoeilijkten de bevoorrading van de Duitse troepen.
Slag om Stalingrad (1942-1943): Duitse nederlaag en keerpunt in de oorlog; Sovjet-Unie begint Duitse troepen terug te dringen.
Deel B
De Verenigde Staten
Japan en de asmogendheden: Japan wilde een rijk in Azië en veroverde gebieden, zoals delen van China.
Aanval op Pearl Harbor (1941): Japan valt Amerikaanse marinebasis aan om de VS te verhinderen in Azië te bemoeien.
VS verklaart oorlog: Na de aanval verklaarden de VS onder president Franklin D. Roosevelt de oorlog aan Japan.
Sluit zich aan bij de geallieerden: De VS begint te vechten tegen de asmogendheden.
Deel C
Verlies van terrein: Japan verliest steeds meer gebied in Azië.
Amerikaanse strategie: Moeite met heroveren van eilanden, vrezen grote verliezen bij een invasie van Japan.
Atoombommen: De VS werpen atoombommen op Hiroshima en Nagasaki (augustus 1945); honderdduizenden burgers komen om.
Overgave van Japan: Japan geeft zich over, en de Tweede Wereldoorlog eindigt.
Paragraaf 2 Nederland in de Tweede Wereldoorlog
Leerdoel: je kan uitleg geven hoe Nederland werd bezet en welke veranderingen er kwamen in het Nederlandse bestuur.
Uitleg: Duitse bezetting, gelijkschakeling en de rechtsstaat in het geding.
Maken 4.2 A
Opdr. 1 t/m 4 blz. 123
Jaartallen
· 1 september 1939: Duitse inval in Polen
· 10 mei 1940: Duitse aanval op NL, BEL, FR
· 15 mei 1940: Capitulatie Nederland
· 1941: Begin operatie Barbarossa
· 1941: Japanse aanval op Pearl Harbor
· 1941: Verenigde Staten voegt zich bij de Geallieerden
· 1941: Februari staking
· 1942-1943 : Keerpunt van de oorlog = Slag bij Stalingrad.
· 1942: Joden moeten Davidster/ jodenster dragen
· 1943: Massale deportaties
· 6 juni 1944: D-Day = begin tweefrontenoorlog
· 1944: Spoorwegstaking
· 1944: Slag om Arnhem + Operatie Market Garden
· Winter 1944-1945: Hongerwinter
· 5 mei 1945: Nederland bevrijd
· 30 april 1945: Hitler pleegt zelfmoord
· 8 mei 1945: Capitulatie Duitsland
· 6 en 9 augustus 1945: Atoombom op Hiroshima en Nagasaki
· Augustus 1945: Japan Capituleert
· 15 augustus 1945: Bevrijding van Nederlands-Indië
· 1947-1948: Politionele acties
1949: Soevereiniteitsoverdracht Indonesië
Deel A
Nederland in de Eerste Wereldoorlog: Niet aangevallen; hoop op neutraliteit in de Tweede Wereldoorlog.
Mobilisatie: De regering bereid zich voor, maar het leger is klein en slecht bewapend.
10 mei 1940: Duitsland valt Nederland binnen.
Rotterdam gebombardeerd (14 mei 1940): Het centrum van de stad wordt verwoest.
Capitulatie: Nederlandse regering geeft zich over om verdere vernietiging te voorkomen.
Regering in ballingschap: Koningin Wilhelmina en ministers vluchten naar Groot-Brittannië en vormen een regering in ballingschap.
Deel A
Duits bestuur in Nederland
Capitulatie: Nederland kreeg een Duits bestuur en er was gelijkschakeling.
Censuur: Duitse controle over kranten, radio en kunst.
Verboden organisaties: Alleen nationaal-socialistische organisaties en de NSB mochten blijven bestaan.
Geen rechtsstaat: De bezetter gebruikte geweld en pakte mensen op zonder eerlijke rechtszaak.
Wat was de belangrijkste reden voor de Duitse bezetting?
Strategische belangen van Duitsland
Hulp aan de lokale bevolking
Economische samenwerking
Culturele uitwisseling
Wat is gelijkschakeling?
Toename van de vrijheid
Versterking van de economie
Uniformering van politieke partijen
Oprichting van nieuwe scholen
Wanneer capituleerde Nederland voor Duitsland?
1 januari 1943
4 mei 1945
15 mei 1940
10 juli 1941
Waar bevond de Nederlandse regering in ballingschap zich?
Berlijn
New York
Londen
Amsterdam
Maken
4.2 A
Opdr. 1 t/m 4 blz. 123
Programma
Leerdoel: je kan aan de hand van voorbeelden collaboratie, verzet en aanpassing herkennen in bepaalde bronnen. Ook kan je uitleg geven over de laatste oorlogsjaren (in Nederland en daarbuiten).
Uitleg: collaboratie, verzet en aanpassing van een bezet Nederland. En ook over de totale oorlog, Operatie Market Garden en de spoorwegstaking.
Maken:
4.2 B + C
Opdr. 5 t/m 9 blz. 125
Opdr. 10 t/m 15 blz. 127
Deel B
Collaboratie:
Ondersteuning van de bezetter: Sommigen bewonderden Hitler en steunden de Duitsers, maakten propaganda en zochten tegenstanders op.
Diensten in het Duitse leger: Tienduizenden Nederlanders, waaronder honderden 'Jodenjagers', werkten mee.
NSB: Ongeveer 100.000 leden in 1943; de partij was het symbool van samenwerking.
Deel B
Verzet:
Doelen: Bezetter tegenwerken via aanslagen, overvallen, hulp aan onderduikers, illegale kranten en vervalsing van persoonsbewijzen.
Aantal verzet: Circa 25.000 Nederlanders in 1943.
Februaristaking (1941): Grote staking in Amsterdam tegen anti-Joodse maatregelen na de arrestatie van 427 Joodse Amsterdammers; beëindigd met geweld door de Duitsers.
Aanpassing:
Meeste Nederlanders: Probeerden te overleven door zich aan te passen aan het Duitse bestuur om problemen te vermijden.
Deel C
Italië en Duitsland verslagen
Vanaf 1943: Duitsland heeft het moeilijk; de geallieerden voeren dagelijkse bombardementen uit met brandbommen, wat tienduizenden burgers doodt.
Russische tegenaanval: Het Russische leger dringt Duitsland vanuit het oosten terug.
Italië geeft zich over (eind 1943): Duitsland verliest een belangrijke bondgenoot.
D-day (6 juni 1944): Geallieerden landden in Normandië (Frankrijk) met meer dan 100.000 soldaten.
Tweefrontenoorlog: Duitsland vecht nu aan zowel het oost- als westfront.
Opmars naar Berlijn: Geallieerden rukken op en Hitler pleegt zelfmoord (april 1945).
Capitulatie: Duitse soldaten geven zich over (mei 1945)
Deel C
Totale oorlog:
De hele samenleving werd ingezet; propaganda en censuur om steun voor de oorlog te krijgen.
Economie: Nederlandse arbeiders werden tewerkgesteld in Duitsland (500.000) en goederen uit Nederland werden in beslag genomen, wat leidde tot voedseltekorten.
Distributiesysteem: Voedsel werd verdeeld met bonkaarten.
Deel C
D-day (6 juni 1944): Geallieerden vielen Normandië binnen en rukten op.
Operatie Market Garden (september 1944): Poging om bruggen te veroveren, mislukte bij Arnhem (Slag om Arnhem). Alleen delen van Zeeland, Noord-Brabant en Limburg werden bevrijd.
Deel C
Hongerwinter (1944-1945):
Spoorwegstaking: Nederlandse regering probeerde Duitse leger te verzwakken, maar dit leidde tot nog meer voedseltekorten.
Hongerwinter: Strenge winter, honger in West- en Noord-Nederland, 20.000 doden.
Deel C
Bevrijding:
5 mei 1945: Hele Nederland werd bevrijd door de geallieerden.
Terugkijken:
Viering: Bevrijding werd uitbundig gevierd, collaborateurs werden vaak gestraft en gezien als landverraders.
Herdenking: 4 mei voor de doden, 5 mei als Dag van de Vrijheid.
Wat is een kenmerk van collaboratie?
Verzet tegen de bezetter
Samenwerking met de bezetter
Humanitaire hulp bieden
Neutraliteit behouden
Wat was een vorm van verzet?
Samenwerking met de Duitsers
Ondergrondse drukkerijen
Propaganda verspreiden
Vrede sluiten met de bezetter
Kenmerk van totale oorlog?
Mobilisatie van de hele samenleving
Enkel militaire doelen aanvallen
Beperkte inzet van soldaten
Vrede als hoofddoel
Wat was een reden voor aanpassing?
Diplomatieke onderhandelingen starten
Onmiddellijke bevrijding
Actieve strijd voeren
Overleven onder bezetting
Wat typeert collaboratie?
Eigenbelang boven nationaal belang
Tegenstand bieden aan bezetters
Solidariteit met medeburgers
Verlies van persoonlijke vrijheden
Maken
4.2 B + C
Opdr. 5 t/m 9 blz. 125
Opdr. 10 t/m 15 blz. 127
Programma
Leerdoel: je kan uitleggen hoe de nazi's voor 1940 Joodse Duitsers uitgesloten en vervolgden.
Uitleg: antisemitisme, rassenleer, Neurenberger Rassenwetten en de Kristallnacht.
Maken: 4.3 A
Opdr. 1 t/m 5 blz. 129
Deel A
Deel A
Hitler en de vervolging van Joden
Oorzaak: Hitler zag Joden als de schuldige voor de problemen in Duitsland.
Rassenleer: Hitler geloofde dat het ‘arische’ ras (blond, blauw ogen) het beste was en dat andere rassen, zoals Joden, bedreigingen waren.
Discriminatie:
Vanaf 1933: Joden werden uitgesloten van functies en hun rechten afgenomen.
Neurenberger rassenwetten (1935): Joden verloren burgerrechten en mochten niet trouwen met niet-Joden.
Geweld:
Kristallnacht (1938): Aanval op Joodse winkels en synagogen, 400 Joden gedood. Dit toonde aan dat de overheid de Joden niet beschermde.
Hitlers Rassenleer
Maken
4.3 A
Opdr. 1 t/m 5 blz. 129
Programma
Leerdoel:
Beschrijven hoe het verzet tegen Nederland in Nederlands-Indië groeide vóór 1940.
Uitleggen welke factoren en personen bijdroegen aan dit verzet.
Het groeiende verzet in de context van koloniale overheersing plaatsen.
Uitleg: verzet, koloniaal verleden en opkomende nationalisme Indonesië
Maken: 4.4 A
Opdr. 1 t/m 4 blz. 135
Voorkennis
Nederlands-Indië was een Nederlandse kolonie waar Nederland grote economische belangen had.
Er was sprake van ongelijkheid tussen de Indonesische bevolking en de Nederlandse kolonisatoren.
Politieke en sociale context
Situatie in Nederlands-Indië:
Koloniale politiek bevoordeelde Nederlanders (bijv. Cultuurstelsel, ethische politiek).
Sociale ongelijkheid: inheemse bevolking had weinig rechten, economische uitbuiting.
Invloed van de Eerste Wereldoorlog en globalisering:
Ideeën over zelfbeschikking en nationalisme verspreidden zich wereldwijd.
Belangrijke momenten en personen in het verzet
Opkomst van nationalistische organisaties:
Budi Utomo (1908): Eerste nationalistische organisatie, gericht op educatie.
Sarekat Islam (1911): Nationalistische beweging die zich inzette voor economische en sociale hervormingen.
Indische Partij (1912): Pleitte voor onafhankelijkheid; leiders als E.F.E. Douwes Dekker, Tjipto Mangoenkoesoemo, en Soewardi Soerjaningrat.
Oprichting van de Partai Nasional Indonesia (PNI, 1927):
Onder leiding van Soekarno groeide deze partij uit tot een belangrijke kracht voor onafhankelijkheid.
Maken
4.4 A
Opdr. 1 t/m 4 blz. 135