Regerende machten in de wereld
Burgerschap
Regerende machten in de wereld
Burgerschap
Doelen van de lessenreeks
Na deze lessen kennen/kunnen/weten jullie:
- rechten en plichten beschrijven binnen een democratische samenleving.
- dat de grondwet de burgers beschermt en dat iedereen gelijk is voor de wet.
- wat een democratie is en de kenmerken en voorwaarden van een democratie.
- de verschillende regeringen en hun bevoegdheden in België.
- wat 'scheiding der machten' betekent, de 3 machten in België en hoe dat werkt.
- het verschil tussen een democratie, dictatuur, theocratische dictatuur en een absolute monarchie.
- voorbeelden geven van landen die onder 1 van bovenstaande bestuursvormen vallen.
Democratie ??? W@=D@?
DEMOCRATIE
België is een democratisch land.
Dat betekent dat er wetten zijn die de rechten van de Belgen beschermen.
Maar vooral dat de Belgen hun bestuurders zelf mogen kiezen en dat de meerderheid wint. Dit gebeurt door verkiezingen.
Bovendien mag alle macht niet bij één persoon of groep liggen. Die regels gelden voor een democratisch land, maar ook op school kan het er democratisch aan toe gaan.
VOORWAARDEN OM EEN DEMOCRATIE TE ZIJN
Er moeten verkiezingen zijn die aan voorwaarden voldoen:
1. Iedereen die volwassen is moet zijn stem kunnen uitbrengen
2. Er moeten minstens 2 partijen zijn, anders is er geen 'keuze'.
3. De stemming moet in het geheim kunnen gebeuren.
BELGIË = EEN PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE
Door de verkiezingen, kiezen we mensen die ons vertegenwoordigen in het parlement.
Hier zitten volksvertegenwoordigers en ministers die samen onze regering vormen.
KENMERKEN VAN EEN DEMOCRATIE
- De meerderheid is 'baas'.
- De meerderheid wordt bepaald door verkiezingen.
- De meerderheid stelt wetten op.
- Wetten moeten uitgevoerd worden.
- Het gerecht straft wie de wet overtreedt.
DEMOCRATIE - rechten en plichten
In een democratie hebben mensen rechten en plichten.
Deze rechten en plichten worden opgenomen in de GRONDWET van dat land.
Op die manier worden de rechten en plichten van de burgers beschermd.
Ook de overheid moet zich aan de regels houden. Iedereen is gelijk voor de wet.
Iedereen die in een land woont moet zich aan die grondwet houden. Dat betekent dat je recht hebt op bepaalde dingen maar ook plichten hebt om te vervullen.
DEMOCRATIE - Rechten
Vrijheid van meningsuiting -> Je mag je eigen mening uiten maar wel met respect voor
mensen en hun ideeën.
Vrijheid van religie -> Je bent vrij om te geloven wat je wil. Je mag je eigen religie kiezen.
Recht op gelijke behandeling -> iedereen moet in gelijke situaties gelijk behandeld
worden en discriminatie is verboden.
Stemrecht -> Iedereen vanaf 18 jaar met de Belgische nationaliteit en wonende in een
Belgische gemeente, heeft het recht om te gaan stemmen.
= VERPLICHT dus ook een plicht...
DEMOCRATIE - Rechten
Persvrijheid -> Journalisten moeten kunnen schrijven en vertellen over gebeurtenissen
zonder dat iemand hen zegt wat ze wel of niet mogen schrijven. Zo kunnen
ze ervoor zorgen dat iedereen weet wat er in de samenleving en in de
politiek gebeurt.
Recht op privacy -> Dit betekent dat mensen beschermd worden tegen ongewenste
bemoeienissen van de overheden of organisaties, en zelf controle
hebben over hun persoonsgegevens.
Eerlijke rechtsgang -> betekent dat iedereen die met de rechter te maken krijgt, op een
rechtvaardige manier wordt behandeld. Hij mag geen voorkeur hebben.
DEMOCRATIE - Plichten
Respecteren van de wetten -> Mensen moeten de wetten van een land volgen. Ze kunnen
bij overtreding van de wet een boete krijgen en/of opgepakt en vervolgd worden.
Wanneer het over ernstige overtredingen gaat kan je in de gevangenis belanden.
Participatie aan verkiezingen -> Je bent verplicht om te gaan stemmen als je aan de voorwaarden voldoet. Je kan ook opgeroepen worden om te gaan helpen bij de verkiezingen. Je kan dit alleen afzeggen als je een geldige reden hebt die je kan bewijzen. Bijvoorbeeld als je moet werken op die dag.
Betalen van belastingen -> Een land heeft veel kosten (onderwijs, wegen, kinderopvang,...) om dit te kunnen betalen, betaal je als inwoner verplicht belastingen aan de overheid.
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 56.
Maak opdracht 1, 2 en 3.
POLITIEKE PARTIJEN
Niet iedereen wil hetzelfde of heeft dezelfde ideeën.
Mensen die wel dezelfde ideeën hebben, gaan groepen vormen. Zo ontstaan -> POLITIEKE PARTIJEN.
Zo kennen we in België bijvoorbeeld CD&V, Vooruit, Groen, N-VA en Vlaams Belang.
POLITIEKE PARTIJEN
Die partijen willen allemaal graag aan de macht komen om te besturen.
Wie aan de macht mag komen en welke ideeën dus uitgewerkt worden, kiezen wij. -> VERKIEZINGEN.
POLITIEKE PARTIJEN
De partijen voeren CAMPAGNE. Ze hangen dan affiches op en delen folders uit om reclame voor hun partij te voeren. Ze gaan ook met mensen praten op feestjes en evenementen. Ze proberen iedereen te overtuigen dat zij de beste ideeën hebben en dat je op hen moet stemmen.
Tijdens de verkiezingen kiezen alle volwassenen dan de partij die volgens hen de beste ideeën heeft.
PARLEMENT
Daarna worden de stemmen geteld. Hoe meer stemmen een partij heeft, hoe meer van haar kandidaten een plaats zullen krijgen in het PARLEMENT.
In dit parlement worden belangrijke beslissingen genomen over het bestuur. Plaatsen in het parlement noemen we ZETELS.
Veel stemmen = veel zetels.
Politieke partijen
PARLEMENT
De mensen die wij verkozen hebben krijgen dus zetels in het parlement en mogen het volk vertegenwoordigen.
Ze heten dan ook VOLKSVERTEGENWOORDIGERS.
In het Vlaams parlement zijn er bijvoorbeeld 124 zetels en dus 124 volksvertegenwoordigers. Zij beslissen 5 jaar lang over het bestuur in Vlaanderen. Dan komen er opnieuw verkiezingen.
PARLEMENT
In een democratie moet er steeds een meerderheid zijn. Dat wil zeggen: de helft +1.
In het geval van het Vlaams parlement wil dit zeggen:
124 : 2 = 62
62 + 1 = 63
Om iets goed te keuren moeten er dus minstens 63 stemmen zijn.
MEERDERHEID
In ons parlement is geen enkele partij zo groot. Geen enkele partij heeft dus op haar eentje een meerderheid.
Dat wil zeggen dat partijen na de verkiezingen moeten gaan samenwerken. Na de verkiezingen gaan dus 2 of meer partijen met elkaar praten.
REGEERAKKOORD
Die partijen spreken dan samen af wat ze willen bereiken en noteren dat in een REGEERAKKOORD.
Samen vormen die partijen dan 'de meerderheid' en zij zullen dan Vlaanderen gaan besturen.
Zij beslissen wie de ministers worden en die MINISTERS vormen samen dan de REGERING.
DECRETEN
Deze ministers stellen dan nieuwe wetten voor voor Vlaanderen.
De 124 volksvertegenwoordigers debatteren hierover in het parlement
Deze nieuwe ideeën of wetten worden ook DECRETEN genoemd.
De volksvertegenwoordigers van het parlement stemmen er dan over.
Het parlement heeft dus de WETGEVENDE MACHT.
De decreten die goedgekeurd worden, moeten dan uitgevoerd worden door de ministers. De regering heeft dus de UITVOERENDE MACHT.
BEGROTING
Om dat te kunnen doen, hebben de ministers geld nodig.
De ministers moeten een begroting maken waarin ze uitleggen hoe ze het geld gaan gebruiken/verdelen.
Deze begroting moet ook goedgekeurd worden door het parlement.
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 57.
Vul het kruiswoordraadsel in met
behulp van slide 15 tot en met 25.
Ingewikkeld België
VERSCHILLENDE REGERINGEN
We hadden het al over de Vlaamse regering maar België heeft meerdere regeringen.
Zo is er de federale regering. Deze maakt beslissingen over heel België.
Het FEDERAAL PARLEMENT bestaat uit volksvertegenwoordigers (150) en senatoren.
Er zijn ook 15 ministers en een premier = FEDERALE REGERING
FEDERALE REGERING
Onze huidige PREMIER of eerste minister is
BART DE WEVER van de partij N-VA.
NIVEAU VAN DE GEMEENSCHAPPEN
Op basis van de taal die er gesproken wordt, heeft België ook 3 gemeenschappen.
- De Vlaamse gemeenschap
- De Franstalige gemeenschap
- De Duitstalige gemeenschap
Elk van die gemeenschappen heeft een parlement met volksvertegenwoordigers en een regering met ministers.
NIVEAU VAN DE GEMEENSCHAPPEN
De voorzitter van dit Vlaams parlement
wordt de MINISTER-PRESIDENT
genoemd. Op dit moment is dat
Matthias Diependaele.
Ook hij behoort tot de NV-A.
NIVEAU VAN DE GEWESTEN
Dan bestaan er ook nog regeringen op het niveau van onze 3 gewesten.
- Het Vlaams gewest
- Het Waals gewest
- Het Brussels Hoofdstedelijk gewest
De regering voor het Vlaamse gewest is dezelfde als de regering voor Vlaamse gemeenschap.
Sleep de 3 gewesten naar de juiste plaats.
Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Vlaams Gewest
Waals Gewest
BELGIË HEEFT 6 REGERINGEN
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 58.
Maak opdracht 5, 6 en 7.
BEVOEGDHEDEN
Alle ministers hebben verschillende BEVOEGDHEDEN.
Sommige maken beslissingen over het onderwijs of over het milieu.
Anderen hun bevoegdheden liggen bij defensie of volksgezondheid.
We hebben onder andere ook nog: werk, landbouw, sociale zaken, justitie, binnenlandse zaken, buitenlandse zaken, financiën,...
PROVINCIES - GEMEENTEN
Naast onze regeringen hebben we ook nog leiders per provincie (GOUVERNEURS) en voor elke gemeente (BURGEMEESTERS)
Zo wist je zeker al dat juf Ingrid
nu ook BURGEMEESTER van Niel is.
Zij mag samen met de gemeenteraadsleden
beslissingen voor ons dorp maken.
Ingrid Meulders
WIE BESLIST WAAROVER?
Federale regering (regering en parlement) -> Maakt beslissingen voor heel België.
Vlaamse regering (regering en parlement) -> Maakt beslissingen voor Vlaanderen.
Gouverneur en provincieraad -> Beslissingen voor de provincie.
Burgemeester, schepenen en gemeenteraad -> Beslissingen voor de gemeente.
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 58.
Maak opdracht 8.
Scheiding der machten
We hadden het eerder al over de wetgevende (het parlement) en de uitvoerende macht (regering). Daarbuiten hebben we ook nog een rechterlijke macht.
De scheiding van de machten is een extra bescherming voor iedereen zodat niet alle macht bij 1 en dezelfde persoon of groep ligt.
Drie machten
In België spreken we van 3 soorten machten:
- De uitvoerende macht
- De wetgevende macht
- De rechterlijke macht
Hoe dat in elkaar zit, bekijken we verder op de volgende slides!
Drie machten
In België staat een koning aan het hoofd van het land.
Het dagelijks bestuur van België gebeurt door een regering van ministers.
Deze mannen en vrouwen worden benoemd door de koning.
Dit is de uitvoerende macht.
Drie machten
De macht van de koning en zijn ministers is ondergeschikt aan een raad van het volk (=parlement).
Zo'n volksvertegenwoordiging is verkozen door de burgers.
De volksvertegenwoordigers maken wetten.
Daarom spreken we van de wetgevende macht.
Drie machten
Rechters kijken toe of de wetten wel goed worden nageleefd.
Zij kunnen boetes en straffen opleggen.
Dit deel van ons bestuur is de rechterlijke macht.
Drie machten
Iedere macht controleert de andere machten.
Niemand kan alles alleen beslissen.
RECHTERLIJKE MACHT
De politie controleert of iedereen de wet volgt.
Als dat niet het geval is kan je doorverwezen worden naar de rechtbank. Een rechter bepaalt dan of je schuldig bent of niet en welke straf of boete je zal krijgen voor de overtreding. Dat doen ze in een vonnis (een beslissing).
RECHTERLIJKE MACHT
Je kan hier ook zelf terecht als je bijvoorbeeld ruzie hebt met je buren en jullie er niet uit geraken, wanneer koppels uit elkaar gaan en te veel ruzie maken, wanneer je onrecht werd aangedaan door een bedrijf of firma,...
Een rechter in de rechtbank helpt je dan om beslissingen te maken.
Ze helpen je met burgerzaken, familiezaken of handelszaken.
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 59.
Maak opdracht 9 en 10.
Democratie in de praktijk
klasvoorbeeld democratie
In het 6de leerjaar is het ruzie.
Jan kreeg een bal tegen zijn oog op de speelplaats en zijn voetballende klasgenoten speelden rustig verder.
Voor Jan en zijn vrienden is het echter duidelijk: gedaan met voetballen!
--> partijen
klasvoorbeeld democratie
De juf luistert naar de verschillende partijen en laat elk hun mening of kant van het verhaal vertellen.
--> standpunten
klasvoorbeeld democratie
Klas 6 raakte verdeeld over twee partijen: de 'sjotters' en de 'antivoetballiga'.
De antivoetballiga deelt T-shirts uit waarop AVL gedrukt staat. De juf weet een oplossing.
Klas 6 gaat stemmen over het voetbalprobleem. De partij die de meeste stemmen haalt, mag de 'voetbalwet' opstellen.
--> verkiezing
klasvoorbeeld democratie
Regels worden opgesteld.
--> wetten
klasvoorbeeld democratie
De volgende dag zijn de gevolgen zichtbaar.
Als volleerde agenten noteren enkele AVL-ers de overtredingen tegen de voetbalwet.
--> uitvoering
klasvoorbeeld democratie
De juf speelt rechter en kijkt toe op de straf:
De speelplaats opruimen op woensdagmiddag!
--> rechtspraak
Welke begrip hoort NIET bij een democratisch bestuur?
meerderheid
partijen
overleg
alleenheerschappij
Welke begrip hoort NIET bij een democratisch bestuur?
wetten
verkiezing
wapens
partijen
Wie beslist over het gemeentelijk jeugdbeleid?
De federale regering
De Vlaamse regering
De gouverneur en provincieraad
de burgemeester en zijn schepenen
Wie maakt beslissingen over het onderwijs in Vlaanderen?
De federale regering
De Vlaamse regering
De gouverneur en provincieraad
De burgemeester en zijn schepenen
In de zomer gaan heel veel mensen op vakantie naar de zee. Het toerisme aan de kust is belangrijk. Wie moet dit in goede banen leiden?
De federale regering
De Vlaamse regering
De gouverneur en provincieraad
De burgemeester en zijn schepenen
Wie maakt beslissingen over de pensioenen van burgers?
De federale regering
De Vlaamse regering
De gouverneur en provincieraad
De burgemeester en zijn schepenen
Wie maakt beslissingen over het nieuwe speeltuintje dat zal gebouwd worden in het park?
De federale regering
De Vlaamse regering
De gouverneur en provincieraad
De burgemeester en zijn schepenen
Wie bestuurt wat? Sleep de woorden naar de juiste plaats.
gemeente
provincie
Vlaanderen
België
Overal en altijd democratie?
In sommige landen (vroeger ook bij ons) ligt alle macht bij één man, bv. de koning. Deze wil dan geen inspraak van het volk en beslist alles zelf.
Vaak of zelfs altijd, is dat geen goed nieuws. Dit heet een...
DICTATUUR
DICTATUUR
Een dictatuur is een land waar één persoon (de
dictator) of een klein groepje mensen de baas is en alle regels bepaalt. Het volk mag niet meebeslissen, er zijn vaak geen eerlijke verkiezingen en andere meningen worden niet geaccepteerd. Er mag ook geen kritiek gegeven worden op het bestuur. Het is het tegenovergestelde van een democratie.
DICTATUUR - kenmerken
Eén baas: Er is maar één persoon of groepje dat beslist, vaak door geweld of angst.
Geen vrijheid: Mensen mogen niet zeggen wat ze denken en er zijn geen vrije kranten of tv-zenders.
Strenge regels: Wie niet naar de dictator luistert, wordt gestraft.
Geen eerlijke verkiezingen: Het volk kan niet stemmen op wie zij willen
DICTATUUR - Censuur
In een dictatuur is geen persvrijheid. Dan bepaalt de regering wat kranten mogen of moeten schrijven. Dit heet ook wel ‘censuur’. Als je in een dictatuur de krant leest of het nieuws kijkt, weet je nooit precies of het klopt. Want de machthebbers keuren van tevoren wat wel en wat niet mag verschijnen op tv of in de krant.
DICTATUUR - voorbeelden
Volgende landen worden vaak als dictatuur bestempeld:
- Noord-Korea: Wordt beschouwd als een van de meest
gesloten dictaturen ter wereld, onder leiding van Kim Jong-un.
- Eritrea: Wordt vaak omschreven als het "Noord-Korea van Afrika", waar 1 partij aan de macht is onder leiding van president Isaias Afwerki sinds 2001.
DICTATUUR - voorbeelden
- Syrië: Onder leiding van Bashar al-Assad, die sinds 2011 hard optreedt tegen protesten en tegenstanders.
- China: Een éénpartijstaat onder leiding van Xi Jinping, die de centrale macht en controle over de bevolking (censuur, toezicht) de afgelopen jaren sterk heeft vergroot.
DICTATUUR - voorbeelden
- Rusland: Onder leiding van Vladimir
Putin die tegenstanders heeft
uitgeschakeld en de vrijheid van de
pers sterk beperkt.
THEOCRATIE
Een theocratische dictatuur is een staatsvorm waarin de hoogste macht in handen is van religieuze leiders en waar de wetgeving direct is gebaseerd op religieuze teksten of interpretaties.
Politieke tegenstanders wordt vaak niet getolereerd en de religieuze normen worden strikt opgelegd.
Een theocratische dictatuur is dus een dictatuur gebaseerd op een religie (een geloof).
THEOCRATIE - kenmerken
- Religieuze wetten (zoals Sharia) zijn de wet van het land.
- Geestelijken of religieuze leiders zijn er aan de macht.
- Er is weinig tot geen vrijheid van meningsuiting of religie.
- Er is een strenge sociale controle waarin men zegt wat mensen moeten dragen (kledij) of hoe ze zich moeten gedragen.
THEOCRATIE - voorbeelden
- Iran: Sinds de revolutie van 1979 wordt Iran bestuurd door een hoogste leider (ayatollah) en een raad van geestelijken, die zowel de wetgevende en rechterlijke macht hebben.
- Afghanistan: Sinds 2021 onder leiding van de Taliban. De wetgeving is gebaseerd op een strikte interpretatie van de Sharia, waarbij religieuze leiders de absolute controle hebben over de samenleving.
ABSOLUTE MONARCHIE
Een absolute monarchie is een regeringsvorm waarbij één persoon, meestal een koning, sultan of emir, de volledige en onbeperkte macht over de staat en het volk heeft. De vorst is niet gebonden aan een grondwet, parlement of andere democratische instellingen.
ZIJN WOORD IS WET.
ABSOLUTE MONARCHIE - kenmerken
- Absolute Macht: De vorst staat boven de wet en is niet verantwoordelijk aan een parlement of het volk.
- Geen Grondwet: Er is vaak geen grondwet die de macht van de vorst beperkt.
- Erfopvolging: Macht wordt overgedragen via bloedlijn (via geboorte)
- Vorst maakt alleen beslissingen: De vorst neemt alle belangrijke beslissingen over wetgeving, belastingen,...
ABSOLUTE MONARCHIE - voorbeelden
- Qatar: De Emir heeft de uiteindelijke macht, hoewel er soms raadgevende organen zijn.
- Eswatini (voorheen Swaziland): Afrika's laatste absolute monarchie, waar koning Mswati III alle politieke macht in handen heeft
België heeft koning?
België heeft ook een koning. Wat is dan het verschil?
In een absolute monarchie heeft de koning alle macht.
In België hebben we een constitutionele Monarchie: dat wil zeggen dat de macht van de koning hier zwaar beperkt is door de grondwet en de politieke macht ligt bij een regering gekozen door het volk
-> democratie.
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 59.
Maak opdracht 11 en 12.
GO! Doelen - Burgerschap
BU.010 Beschrijven enkele rechten en plichten in een democratische samenleving.
MIA: Rechten en plichten
- Rechten: vrijheid van meningsuiting, vrijheid van religie, recht op gelijke behandeling, stemrecht,
persvrijheid, recht op privacy, eerlijke rechtsgang
- Plichten: respecteren van de wetten, participatie aan verkiezingen, betalen van belastingen.
- Rechten en plichten zijn opgenomen in de (grond)wet.
TE HANTEREN BEGRIPPEN: de vrije meningsuiting, de (grond)wet, democratie, samenleving, participatie
GO! Doelen - Burgerschap
BU.020 Analyseren andere bestuursvormen.
MIA: analyseren
- macht
- inspraak
- vrijheden
- rechten
- gelijkwaardigheid
GO! Doelen - Burgerschap
BU.021 Beschrijven de scheiding van machten in een democratische rechtsstaat.
MIA: Scheiding van machten
- In een democratie zijn er 3 machten: de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht.
- De wetgevende macht maakt wetten en controleert de uitvoerende macht. De uitvoerende macht zorgt
dat wetten worden toegepast en nageleefd. De rechterlijke macht doet uitspraken over geschillen en
controleert de wettelijkheid van de daden van de uitvoerende macht. Iedere macht controleert de
andere, niemand kan alles zelf beslissen.
- In een rechtbank worden niet enkel strafzaken behandeld maar ook burgerlijke zaken, familiezaken
handelszaken.
TE HANTEREN BEGRIPPEN: de politie, de rechter, de rechtbank, het vonnis, de scheiding der machten
de regering, de wetten, de democratie, het parlement.
GO! Doelen - Burgerschap
BU.022 Beschrijven hoe de democratische rechtsstaat bescherming biedt.
MIA: Bescherming
- Rechten en plichten van burgers worden beschermd door de grondwet.
- De overheid moet zich aan die regels houden.
- Iedereen is gelijk voor de wet.
TE HANTEREN BEGRIPPEN: de bescherming, de grondwet, de vrijheid