Geslachtsorgaanklachten

Geslachtsorgaanklachten

1 / 42
volgende
Slide 1: Slide
newEditorTRIAGEMBOStudiejaar 3

In deze les zitten 42 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Geslachtsorgaanklachten

Open breed: klachten aan geslachtsorganen kunnen onschuldig zijn, maar soms wijzen ze op spoed, een soa of seksueel geweld. De les focust op herkennen, adviseren en doorverwijzen.

Leerdoel

Ik kan geslachtsorgaanklachten herkennen, alarmsignalen benoemen en passend advies of verwijzing geven.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden of signalen koppel jij aan geslachtsorgaanklachten?

Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Verwachte thema’s: jeuk, afscheiding, pijn, soa, schaamte, spoed, huisarts, veiligheid.

Advies: risicovol seksueel contact

Bij risicovol seksueel contact kan overdracht van hiv plaatsvinden via bloed, sperma of voorvocht.


Dan moet worden overwogen of iemand in aanmerking komt voor postexpositieprofylaxe (PEP).


Snel handelen is hierbij belangrijk.

Benadruk dat het hier gaat om een mogelijk hiv-risico na blootstelling. Laat studenten het onderscheid zien tussen geruststelling en urgentie.

Advies: starten met PEP

Voor PEP geldt:


mogelijke blootstelling → liefst binnen 2 uur starten → uiterlijk binnen 72 uur


Na 72 uur is starten te laat. Daarom is direct contact opnemen noodzakelijk.

De exacte organisatie van verwijzing hoeft niet uitgewerkt te worden; de kern is tijdsurgentie. Studenten moeten vooral onthouden: zo snel mogelijk handelen.

Advies: seksueel geweld

Bij aanranding of verkrachting in de afgelopen 7 dagen is het advies:


  • contact opnemen met het Centrum Seksueel Geweld

  • daarna eventueel contact met de politie

  • ook denken aan de morning-afterpil

Noem dat het Centrum Seksueel Geweld medische, psychische en forensische hulp kan coördineren. Houd de toon zorgvuldig en feitelijk.

DNA-sporen bewaren

Voor DNA-afname is het belangrijk om:


  • niet te douchen of te wassen

  • geen tanden te poetsen

  • niet naar het toilet te gaan

  • niet te eten of te drinken

  • kleding niet te wassen, liefst in een papieren zak te bewaren

Leg uit dat deze adviezen bedoeld zijn om sporen veilig te stellen, niet om iemand extra te belasten. Formuleer empathisch.

Wanneer moet je het liefst starten met PEP?

A

Binnen 2 uur

B

Binnen 24 uur

C

Binnen 3 dagen

D

Binnen 1 week

De slide noemt twee tijden: liefst binnen 2 uur, uiterlijk binnen 72 uur. Distractor ‘binnen 3 dagen’ test of studenten alleen de uiterste grens onthouden.

Vul de kernwoorden in

Na risicovol seksueel contact kan hiv worden overgedragen via bloed, sperma of voorvocht. Bij mogelijke blootstelling moet je denken aan PEP. Bij seksueel geweld in de afgelopen 7 dagen neem je contact op met het Centrum Seksueel Geweld.

hiv
voorvocht
PEP
Centrum Seksueel Geweld
candida
urine
PID
eigen huisarts
condoom

Alle woorden komen letterlijk uit de voorgaande slides over risicovol contact en seksueel geweld.

Waarom is het advies na seksueel geweld om niet te wassen?

Bespreek dat antwoorden moeten gaan over DNA-sporen bewaren, bijvoorbeeld: niet wassen of douchen, niet tandenpoetsen, niet eten of drinken, niet naar het toilet, kleding bewaren in een papieren zak. Benadruk empathische communicatie.

Vaginale candida herkennen

Een vaginale schimmelinfectie is meestal niet ernstig en niet besmettelijk.


Klachten die passen bij candida zijn:

  • jeuk

  • wit slijm

  • pijn bij plassen en vrijen


Bij eerste klachten is een beoordeling door de huisarts nodig.

Sluit aan bij Thuisarts: veel vrouwen herkennen terugkerende klachten, maar eerste presentatie verdient medische beoordeling.

Candida of toch een soa?

Bij candida moet ook worden gelet op klachten die op een soa kunnen wijzen.


Bij kans op een soa: afspraak maken voor consult bij de eigen huisarts.


Afwijkende afscheiding vraagt vaak nader onderzoek.

Maak duidelijk dat niet elke vaginale klacht een schimmelinfectie is. Differentiaaldiagnostiek is belangrijk, vooral bij risicovol seksueel contact.

Zelfzorg bij vaginale candida

Adviezen bij een vaginale schimmelinfectie:


  • was de buitenkant alleen met lauw water

  • gebruik geen zeep, spoelingen of deodorant

  • voorkom irritatie bij seks, gebruik zo nodig glijmiddel

  • klachten kunnen vanzelf overgaan

  • bij veel last kan een crème of vaginale pil helpen

Noem dat middelen zoals yoghurt, probiotica, knoflook of tea-tree oil niet helpen volgens de broninformatie.

Wanneer opnieuw contact opnemen?

Neem bij aanhoudende of terugkerende klachten contact op met de eigen huisarts.


Ook bij veel pijn, onzekerheid over de oorzaak of verdenking op een soa is vervolgcontact nodig.

Dit is de brug van zelfzorg naar medische beoordeling. Benadruk dat terugkerende klachten niet alleen symptomatisch behandeld moeten worden zonder heroverweging.

Welke klacht past het best bij vaginale candida?

A

Geelzucht

B

Wit slijm

C

Pus uit plasbuis

D

Wratten bij anus

De juiste combinatie bij candida is jeuk, wit slijm en pijn bij plassen of vrijen. De andere opties passen meer bij soa-klachten.

Maak het advies compleet

Bij een vaginale schimmelinfectie was je de buitenkant met lauw water. Gebruik geen zeep of spoelingen. Bij veel last kan een crème of vaginale pil helpen. Neem bij terugkerende klachten contact op met de huisarts.

lauw water
geen zeep
crème
terugkerende klachten
heet water
speciale zeep
antibiotica
eenmalige klachten

Controleer of studenten zelfzorg kunnen onderscheiden van momenten waarop vervolgcontact nodig is.

Wat vind jij het lastigst bij candida-klachten?

1

Candida herkennen

2

Soa uitsluiten

3

Zelfzorg onthouden

4

Moment van verwijzen

Deze slide heeft geen instructies

Soa: wat is het?

Een soa is een besmettelijke aandoening die door onveilig seksueel contact kan worden overgedragen.


Voorbeelden zijn:

  • chlamydia

  • gonorroe

  • syfilis

  • hiv/aids

  • hepatitis B

Benadruk dat sommige soa’s weinig of geen klachten geven, waardoor overdracht ongemerkt kan plaatsvinden.

Klachten die op een soa wijzen

  • zweertjes, wratten of blaasjes op penis of eikel

  • pus of waterig vocht uit de plasbuis

  • ongewone vaginale afscheiding

  • geelgroene of sterk ruikende fluor

  • zweertjes, wratten of branderige blaasjes

  • bloedverlies na seks of tussen menstruaties

  • pijn in de onderbuik

Bij vrouwen

Bij mannen

Gebruik consequent de term soa-klachten. Licht toe dat deze klachten richtinggevend zijn, maar geen definitieve diagnose vormen.

Soa-klachten bij beiden

Bij iedereen kunnen ook deze klachten passen bij een soa:


  • pijnlijk of branderig plassen

  • wratten of zweertjes bij de anus

  • pijnlijke anus

  • geelzucht

  • opgezette klieren in de liezen

  • jeuk in het schaamhaar

Hier kan je de koppeling maken met schaamluis als aparte oorzaak van jeuk in het schaamhaar, maar wel binnen het bredere soa-denken.

Waarom een soa serieus nemen?

Sommige soa’s geven lang weinig klachten, maar kunnen wel schade veroorzaken of worden doorgegeven aan een partner.


De meeste soa’s zijn goed te behandelen, maar voor een zekere diagnose is aanvullende diagnostiek nodig.


Condoomgebruik verlaagt het overdrachtsrisico sterk.

Vermijd details over tests; houd de focus op triage en advies. Kernboodschap: herkennen, verwijzen, preventie.

Afwijkende afscheiding

Abnormale genitale afscheiding kan bij mannen én vrouwen wijzen op een infectie, waaronder een soa.


Normale vaginale afscheiding is meestal vloeibaar en doorzichtig.


Afwijkende afscheiding vraagt nader onderzoek.

Koppel deze slide aan eerder genoemde soa-klachten en aan vaginale flora, candida en bacteriële oorzaken.

Jeuk en huidparasieten

Schaamluizen zijn kleine insecten die jeuk in het schaamhaar veroorzaken.


  • ze leven van bloed

  • neten plakken vast aan haren

  • de huid kan rood en ontstoken raken door irritatie en krabben

  • een condoom voorkomt schaamluis niet

Noem alleen de hoofdlijn van behandeling: permetrinecrème of bioalletrine/piperonylbutoxide spray zijn zonder recept verkrijgbaar.

Waarom is aanvullende diagnostiek bij een soa nodig?

A

Condooms werken niet

B

Klachten zijn altijd acuut

C

Soa's zijn niet behandelbaar

D

Klachten geven geen zekerheid

Toets begrip: klachten kunnen richting geven, maar stellen geen definitieve diagnose.

Vul de soa-kenmerken in

Een soa kan soms lang weinig klachten geven. Bij vrouwen kan bloedverlies na seks een signaal zijn. Bij mannen kan vocht uit de plasbuis passen. Condoomgebruik verlaagt het overdrachtsrisico sterk.

soa
bloedverlies
vocht
Condoomgebruik
candida
jeuk
koorts
glijmiddel

De tekst combineert de kern uit de slides over definitie, klachten en preventie van soa’s.

Waarom vraagt afwijkende afscheiding nader onderzoek?

Bespreek dat afwijkende afscheiding kan wijzen op een infectie of soa en daarom nader onderzoek vraagt. Laat studenten verschillen benoemen tussen normale, doorzichtige afscheiding en afwijkende afscheiding.

Spoed: plotselinge pijn in het scrotum

Bij torsio testis draait de zaadstreng, waardoor de bloedtoevoer naar de testis wordt belemmerd.


Kenmerken:

  • plotseling hevige pijn in het scrotum

  • vooral bij kinderen en adolescenten

  • na ongeveer 4 uur kan weefsel afsterven

Heel belangrijk spoedsignaal. Studenten moeten dit onderscheiden van klachten die geleidelijk ontstaan.

Pijnlijke zwelling van de zaadbal

Orchitis of epididymitis is een ontsteking van de (bij)bal.


Dit geeft vaak:

  • een pijnlijk opgezwollen zaadbal

  • soms koorts

  • meestal een bacteriële oorzaak

  • zelden het bofvirus bij ongevaccineerden

Contrasteer met torsio testis: ook pijnlijk, maar andere oorzaak en presentatie. Laat studenten letten op het verschil tussen ontsteking en acute circulatiestoornis.

Zwelling die geleidelijk ontstaat

Een kèle is vocht, bloed of zaadcellen rond de teelbal.


Voorbeelden:

  • hydrokèle: vocht

  • spermatokèle: zaadcellen

  • hematokèle: bloed, meestal na trauma

  • varicokèle: bloed in spataderen


Behalve na trauma ontstaat een kèle meestal geleidelijk.

Gebruik deze slide om tempo van ontstaan als triage-informatie te benadrukken: plotseling versus geleidelijk.

Pijnlijke erectie of voorhuidprobleem

Priapisme is een vaak pijnlijke erectie die blijft bestaan zonder seksuele opwinding.


Phimosis is een vernauwing van de voorhuid.


Paraphimosis betekent dat een te nauwe voorhuid niet meer over de eikel terug kan, waardoor afknelling ontstaat.

Noem bij priapisme dat medicatie een veelvoorkomende oorzaak is. Bij paraphimosis is de afknelling het alarmsignaal.

Onderbuikpijn met koorts en fluor

PID is een ontsteking in het kleine bekken.


Klachten zijn vaak:

  • hevige pijn onder in de buik

  • koorts

  • fluor


PID kan leiden tot sepsis en soms tot onvruchtbaarheid.

Leg uit dat PID vaak samenhangt met een opstijgende infectie vanuit baarmoeder en eileiders. Dit is een serieus alarmsignaal bij vrouwen.

Andere oorzaken van zwelling of pijn

  • Abces: met pus gevulde holte, rood, warm, gezwollen en erg pijnlijk

  • Balanitis: ontsteking van de eikel door schimmels of bacteriën

  • Liesbreuk: buikinhoud kan via het lieskanaal in het scrotum dalen

  • beknelling bij een liesbreuk kan de bloedvoorziening afknellen

Bij liesbreuk kun je benoemen dat de zwelling soms terug te brengen is, maar dat beklemming zeldzaam en gevaarlijk is.

Soms is de oorzaak anders dan verwacht

Een vergeten tampon kan stinkende afscheiding geven en zelfs een sepsis veroorzaken.


Bij klachten die niet goed passen, een merkwaardig verhaal of verwondingen aan de geslachtsorganen moet ook aan seksueel misbruik worden gedacht.

Benadruk dat verdenking op seksueel misbruik lastig kan zijn te herkennen. Bij enige verdenking altijd uitnodigen voor beoordeling en overleggen met de regiearts.

Welke klacht is het duidelijkste spoedsignaal?

A

Jeuk in schaamhaar

B

Geleidelijke zwelling

C

Plotselinge scrotumpijn

D

Wit slijm vagina

Verwijst naar torsio testis: plotselinge hevige pijn met risico op weefselafsterving na ongeveer 4 uur.

Herken de alarmsignalen

Bij torsio testis ontstaat plotseling hevige pijn in het scrotum. Een kèle ontstaat meestal geleidelijk. PID geeft vaak hevige onderbuikpijn, koorts en fluor.

torsio testis
kèle
PID
fluor
balanitis
candida
voorhuid
jeuk

Laat studenten tempo van ontstaan en alarmsymptomen koppelen aan de juiste aandoening.

Welke signalen maken dat je aan seksueel misbruik denkt?

Verwachte elementen: niet-passende klachten, merkwaardig verhaal, verwondingen aan geslachtsorganen, groot tijdsinterval voor hulp zoeken, denken aan seksueel misbruik of vergeten tampon, overleggen en uitnodigen voor beoordeling.

Wat is één alarmsignaal dat jij nu zeker gaat onthouden?

Reflectievraag zonder goed of fout. Laat studenten één concreet leermoment noemen.

Welk onderdeel van deze les vond jij het lastigst?

Reflectievraag over leerproces. Gebruik antwoorden om te zien waar extra herhaling nodig is.

Welk advies uit deze les zou jij het eerst toepassen in de praktijk?

Reflectievraag gericht op transfer naar de praktijk.

Begrippenlijst

PEP - medicatie om hiv-besmetting na een risico-contact te proberen te voorkomen

Soa - seksueel overdraagbare aandoening

Candida - schimmel die een ontsteking in of rond de vagina kan geven

PID - ontsteking in het kleine bekken

Torsio testis - draaiing van de zaadstreng met bedreigde bloedtoevoer

Orchitis - ontsteking van de zaadbal

Epididymitis - ontsteking van de bijbal

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Phimosis - vernauwing van de voorhuid

Paraphimosis - afknelling van de eikel doordat de voorhuid niet terug kan

Priapisme - langdurige vaak pijnlijke erectie zonder opwinding

Balanitis - ontsteking van de eikel

Kèle - vocht, bloed of zaadcellen rond de teelbal

Hydrokèle - vochtophoping rond de teelbal

Schaamluizen - kleine insecten in schaamhaar die jeuk veroorzaken

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Abces - met pus gevulde pijnlijke holte in weefsel

Fluor - vaginale afscheiding

Genitale afscheiding - vocht of afscheiding uit penis of vagina

Liesbreuk - uitstulping van buikinhoud via een zwakke plek in de buikwand

Sepsis - ernstige reactie van het lichaam op een infectie

Morning-afterpil - noodanticonceptie na onbeschermde seks

Centrum Seksueel Geweld - organisatie voor hulp na seksueel geweld

Deze slide heeft geen instructies