Herhalen thema 12 transport

Herhalen thema 12 en 13 transport


1 / 86
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvmbo kLeerjaar 4

In deze les zitten 86 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 100 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Herhalen thema 12 en 13 transport


Thema 12 Transport en afweer


Wat zorgt voor het transport van zuurstof?

A

bloedplasma

B

rode bloedcellen

C

bloedplaatjes

D

witte bloedcellen

Wat zorgt voor de afweer van ziekteverwekkers?

A

bloedplasma

B

rode bloedcellen

C

bloedplaatjes

D

witte bloedcellen

welke bestanddelen uit bloedplasma heeft een patiënt nodig met een ernstige infectie?

A

rode bloedcellen

B

bloedplaatjes

C

witte bloedcellen

D

antistoffen

Wat zorgt voor het transport van voeding-en afvalstoffen en antistoffen?

A

bloedplasma

B

rode bloedcellen

C

bloedplaatjes

D

witte bloedcellen

welke bloedgroep kan van iedereen bloed ontvangen?

A

A

B

B

C

AB

D

O

Welke bloedgroep kan goed doneren?

A

A

B

B

C

AB

D

0

Van slagader naar ader


Wat betekend blauw en rood ookalweer?





Zuurstofarm -

kleine bloedsomloop

Zuurstofrijk -

grote bloedsomloop

Zuurstofrijk -

kleine bloedsomloop

Zuurstofarm -

grote bloedsomloop




Poortader

Leverader

Leverslagader







Darmslagader

Nierslagader

Leverslagader

Rechterkamer

Linkerkamer

Poortader

Herhaling BS 12.5

  1. Wat zijn de 2 functies van het lymfevatenstelsel?

  2. Hoe ontstaat weefselvloeistof?

  3. Wat is de functie van weefselvloeistof?

  4. Wat is lymfe?

  5. Wat doen lymfeknopen?

Leerdoel

Je kunt de bestanddelen van bloed noemen met hun kenmerken en functies.

Samenstelling bloed


=vloeistof

Bloedplasma

  • Bloedplasma bestaat uit water met opgeloste stoffen.


Functie: vervoeren van:

• voedingsstoffen

• afvalstoffen (koolstofdioxide)

• antistoffen

• overige stoffen, zoals hormonen, enzymen

Rode bloedcellen

- Ronde schijfjes in het midden een inkeping

- Hebben geen celkern         

-Rode bloedcellen ontstaan uit stamcellen in het rode beenmerg, net als witte bloedcellen en bloedplaatjes 


Functie: Rode bloedcellen vervoeren zuurstof.       

Eiwit Hemoglobine

  • In rode bloedcellen zit  het eiwit hemoglobine.

  • Hemoglobine geeft rode bloedcellen hun kleur.

  • Eiwit in rode bloedcellen dat zorgt voor de binding met zuurstof.

  • Tekort aan hemoglobine zorgt voor bloedarmoede.





hemoglobine----->

Witte bloedcellen 

- Hebben geen vaste vorm

- Hebben wel een celkern 




Functie: Ze maken ziekteverwekkers onschadelijk



Witte bloedcellen

3 type witte bloedcellen

  • Witte bloedcellen die bacteriën doden

  • Witte bloedcellen die antistoffen maken tegen ziekteverwekkers

  • Witte bloedcellen die dode cel resten opruimen

Bloedplaatjes

- Zijn geen cellen, maar stukjes van uiteengevallen cellen

- Hebben geen celkern                                                             



Functie:  Helpen bij de bloedstolling --> het maken van een korstje buiten het bloedvat

Bloedprop binnen in het bloedvat --> TROMBOSE

Bloedstolling





Fibrinogeen 

wordt omgezet

 in fibrine

Leukemie

(kanker)


  • In het beenmerg 

  • Te veel onrijpe witte bloedcellen worden gemaakt

  • Gevolg te weinig rode bloedcellen en bloedplaatjes

  • Gevolg is een slechte afweer









Leerdoelen

12.2.1 Je kunt in de dubbele bloedsomloop van de mens de kleine en de grote bloedsomloop onderscheiden met hun functies.

12.2.2 Je kunt de drie typen bloedvaten noemen met hun kenmerken en functies.

12.2.3 Je kunt in het bloedvatenstelsel van de mens slagaders en aders benoemen en je kunt de samenstelling van het bloed daarin aangeven.

Herhaling

Wat is de werking van bloedplaatjes?

Wat is de werking van witte bloedcellen?

Wat is de werking van rodebloedcellen?

Wat is hemoglobine?

Waar zitten de stamcellen en wat doen ze?

Bloed

* vervoer van stoffen

* warmte transport (bloedvaten worden wijder als je het koud hebt, hierdoor wordt je huid roder)



Dubbele bloedsomloop

Kleine bloedsomloop

(hart & longen)

Grote bloedsomloop

(hart & de rest

Kleine bloedsomloop


De grote Bloedsomloop

Kleine bloedsomloop

Grote bloedsomloop

Dubbele bloedsomloop

Ons bloed komt 2x door het hart heen. Dus dubbel

Van slagader naar ader


Wat betekend blauw en rood ook alweer?



Slagaders

Zuurstof rijk (rode kleur)


Je voelt je hartslag hierin


Dikke gespierde wand om het bloed rond te pompen, hoge bloeddruk


Aders

Zuurstof arm (blauwe kleur)


Je voelt geen hartslag

bloed wordt vervoerd via kleppen


Dunne wanden, lage bloeddruk


Aders zijn goed te zien en vaak blauw van kleur

Haarvaten


 1 cellaag dik.

Uitwisseling van stoffen

Slagaders en aders



Namen van bloedvaten:


Van het hart naar orgaan: slagader

Van orgaan naar het hart: ader

+ de naam van het orgaan


Dus hoe noem je de ader die naar 

de nier toegaat?

Uitzonderingen

Aorta: Grote slagader die zuurstofrijk bloed verspreid door lichaam


Bovenste holle ader: zuurstofarm bloed vanaf de bovenkant van het lichaam stroomt via hier naar het hart

Onderste holle ader: zuurstofarm bloed vanaf de onderkant van het lichaam stroomt via hier naar het hart


> Poortader: 

De poortader

Tussen de darmen+ maag en de lever


= zuurstof arm maar vol met voedingsstoffen (uit de darmen en maag)


vervoert bloed van de darmwand naar de lever, in de darmwand krijgt hij de voedingsstoffen

Leerdoelen

12.3.1 Je kunt de delen van het hart en de aansluitende bloedvaten noemen met hun kenmerken en functies.

12.3.2 Je kunt beschrijven hoe een hartslag verloopt.

Het hart

Je ziet hier het buitenaangezicht van het hart.


Het hart = een holle spier


Om het hart lopen kransslagaders om zuurstof en voedingsstoffen aan het hart te geven.

Het hart aan de binnenkant


Kleppen hart


- De kleppen in het hart zorgen ervoor dat het bloed niet terugstroomt. 

- Hartkleppen voor de

kamers, na de

boezems. 

- Halvemaanvormige

kleppen na de kamers.



Werking van de hartkleppen


Hartkleppen:

Bloed kan alleen van de boezems, naar de kamers. 

Halve maanvormige kleppen:

Bloed kan alleen de slagader in, en niet terug de kamer in.

De bouw van het hart

Het hart::

twee boezems

twee kamers

hartkleppen

halvemaanvormige kleppen


Leerdoelen

12.4.1 Je kunt de gevolgen van hart- en vaatziekten noemen en aangeven hoe je de kans op hart- en vaatziekten kunt verkleinen.

Hoge en lage bloeddruk

Lage bloeddruk

Duizeligheid, vermoeidheid en 

flauwvallen.

Komt niet vaak voor



Hoge bloeddruk

Hoofdpijn en bloedvaten en organen 

beschadigen

Komt vaker voor

Slagaderverkalking


Vettige stoffen plakken aan de wand --> ontstaan slagaderverkalking.

Cholesterol is de vettige stof die het meest zorgt voor slagaderverkalking.

De wanden van de slagaders worden minder elastisch.

Slagaderverkalking

De verdikking wordt ook wel ' Plaque' genoemd 

Wat gebeurt er als een bloedvat helemaal wordt afgesloten?

Hoe zou je eerder slagaderverkalking kunnen krijgen?

Hartinfarct

Hartaanval

Bij een bypass operatie wordt een ander bloedvat gebruikt om een afgesloten gedeelte van het hart weer van bloed te voorzien.

Hartritme stoornissen

Langdurige verstoringen van het normale hartritme (hartslagfrequentie)


Oorzaak: Verstoring van de impulsen van het hart

Gevolg: Bloedstroom wordt onregelmatig, kan zelfs stoppen


Normaal

Storing

Kloppend hart (gem 70x per minuut)

Hartritme stoornis

Het hart klopt niet volgens een vast ritme.

Te hoog, te laag of onregelmatig

Hoezo is dit erg?



Een pacemaker kan helpen met het ritme weer op te zoeken. 

Oorzaken hart- en vaatziekten


  •  Erfelijkheid

  • Ongezonde leefstijl

  • Overgewicht

  • Roken

  • Te weinig beweging

  • Te zware inspanning

  • Stress

Hart- en vaatziekten voorkomen

Kan erfelijk zijn > medicatie om cholesterolgehalte te verlagen

Leerdoelen

12.5.1 Je kunt de kenmerken en functies van weefselvloeistof en lymfe noemen.

Lymfestelsel


Wat doet je lymfevatenstelsel?

  • Lymfevaten vervoeren lymfe naar de lymfeknopen (of lymfeklieren).

  • In de lymfeklieren wordt de lymfe gecontroleerd op de aanwezigheid van ziekteverwekkers en afvalstoffen.

  • Dit gebeurt door de witte bloedcellen. 

  • Bij veel ziekteverwekkers zwelt een lymfeklier op

Lymfe en weefselvloeistof

Weefselvloeistof (buiten de haarvaten)

Lymfe (in een lymfevat)


Haarvaten zijn 1 cel dik waardoor de witte bloedcellen er makkelijk doorheen kunnen

lymfe

De lymfevaten bevatten ook kleppen zodat het lymfevloeistof maar 1 kant op gaat.



Lymfe en lymfevaten


  • Lymfe heet pas lymfe als het in de lymfevaten zit

  • Lymfe bevat o.a. koolstofdioxide en andere afvalstoffen, hormonen, zuurstof,  voedingsstoffen

  • Er kunnen ook witte bloedcellen (met ziekteverwekkers) in lymfe zitten

  • Lymfe in lymfevaten met kleppen

  • Lymfeklieren zuiveren de lymfe

  • Lymfeklieren maken ook witte bloedcellen aan

  • Gezuiverde vloeistof komt terug in bloedbaan



Afweer tegen ziekte verwekkers

  • Bestaat uit lymfevaten en lymfeknopen.

  • Functies:

  1. Afvoer van vocht met afvalstoffen 

  2. Afweer tegen ziekten verwekkers

Lymfeknoop


Leerdoelen

  • Je kunt beschrijven hoe antistoffen bescherming bieden tegen infecties en op welke manieren immuniteit kan ontstaan.

  • Je kunt omschrijven hoe stoffen een allergische reactie kunnen veroorzaken.

Afweer

= de verdediging van je lichaam tegen ziekteverwekkers


Niet-specifieke afweer:

  • Huid: talg en andere bacteriën voor bescherming

  • Slijmvliezen in luchtwegen en darmkanaal

  • Maagsap

  • Witte bloedcellen sluiten bacteriën in

 


Antistoffen

  1. Ziekteverwekker bevat antigeen

  2. Witte bloedcel reageert door antistoffen te maken

  3. Antistoffen hechten op ziekte verwekker aan antigeen

  4. Ziekte verwekker is onschadelijk


Is specifiek!

Wat is het verschil tussen antistoffen en antigenen?

A

Antistoffen zitten op cellen en antigenen herkennen die

B

Antigenen zitten op cellen en antistoffen herkennen die

C

Er is geen verschil: is hetzelfde maar een andere naam

D


Natuurlijke immuniteit

= Ontstaat doordat de persoon de ziekte doormaakt


Immuun

  • Bij eerste infectie met ziekte leren witte bloedcellen de antistoffen te maken

  • Eerste infectie: ziek

  • Tweede infectie: witte bloedcellen maken snel veel antistoffen --> je wordt niet meer ziek = immuun


Kunstmatige immuniteit

Ontstaat door inenting (vaccinatie)

  • Actieve immunisatie: wordt vaccin ingeënt met een dode of verzwakte ziekteverwekker --> persoon vormt zelf antistoffen


  • Passieve immunisatie: wordt serum ingeënt, met een of meer antistoffen --> persoon vormt zelf geen antistoffen


Bestrijden ziekteverwekkers


  • Bacteriën: antibiotica


  • Virussen zijn niet te bestrijden, moet je uitzieken

Tuberculose

  • Ziekte die dodelijk kan zijn

  • Komt binnen via de longen en verzwakt deze

  • Wordt via het bloed verspreid

  • Antibiotica werkt goed hiervoor


Allergische reactie

Sterke reactie op een stof die niet in je lichaam thuis hoort

  • Inademen

  • Voedsel

  • Contact met huid


Voorbeeld: hooikoorts. Allergische reactie op stuifmeelkorrels.

Symptomen allergische reactie


  • Huiduitslag

  • Branderig gevoel

  • Jeuk

  • Ontsteking

  • Opgezwollen ogen

  • Etc etc


Wat hebben we geleerd?

  1. Noem voorbeelden van delen in ons lichaam die zorgen voor niet-specifieke afweer.

  2. Wat is het verschil tussen antistoffen en antigenen?

  3. Wanneer bouw je natuurlijke immuniteit op?

  4. Welke twee soorten kunstmatige immuniteit zijn er?

  5. Hoe bestrijdt je bacteriën en virussen?