bs. 3.3 Kruisingen
bs. 3.3 Kruisingen
Planning
Uitleg §3.3 - kruisingen
Twee voorbeelden klassikaal
Leerdoelen
3.3.1 Je kunt een kruisingsschema opstellen.
3.3.2 Je kunt bij een gegeven kruising genotypen en fenotypen van ouders en/of nakomelingen afleiden.
Ouders geven erfelijke eigenschappen door aan hun nakomelingen. Welk genotype de nakomeling krijgt, hangt af van het toeval. Toch kun je de kans op een bepaalde eigenschap voorspellen.
Intermediair fenotype
Begrippen bij 3.2 (herhaling)
Kruisingen
Bij geslachtgelijke voortplanting:
genen van vader en moeder worden gekruist
Er ontstaan nieuwe genotypen/fenotypen bij de nakomelingen
allelenparen
Homozygoot = Twee zelfde eigenschappen.
Heterozygoot = Twee verschillende eigenschappen.
a = gen voor blond haar
A = gen voor bruin haar
a a A a
schrijfwijze: aa Aa
Intermediair fenotype
Let op de schrijfwijze!
ArAr = homozygoot - rood fenotype
AwAw = homozygoot - wit fenotype
ArAw = Heterozygoot - roze fenotype
Begrippen bij 3.3 Kruisingen
Kruisingsschema
om te voorspellen welk fenotype de nakomelingen van een kruising krijgen
in een kruisingsschema zet je alle mogelijke combinaties van allelen bij één kruising.
Stappenplan
Bedenk welk genotypen de ouders hebben
Bedenk welke allelen in de geslachtscellen voor kunnen komen (A of a of allebei?)
Maak een kruisingsschema
Stel vast welke genotype en fenotype de nakomelingen hebben (F1)
De vraag nog niet beantwoord? -> begin bij stap 1
Stel vast welk genotype en fenotype de nakomelingen hebben (F2)
?
Hoe kan het dat twee zwarte honden een witte pup kunnen krijgen?
Kruising tussen 2 zwarte(A) labradors
beiden zijn heterozygoot voor de vachtkleur
genotype Parents (P) -->
---->
---->
Stel vast welke genotype en fenotype de nakomelingen hebben (F1)
Kruising tussen 2 zwarte(A) labradors
beiden zijn heterozygoot voor de vachtkleur
genotype Parents (P) -->
---->
---->
Stel vast welke genotype en fenotype de nakomelingen hebben (F1)
Aa Aa
Men kruist een konijn met vlekken (AA), met een ongevlekt (aa) konijn. Hoe is het genotype in F2
Bedenk welk fenotypen en genotypen de ouders hebben
Bedenk welke allelen in de geslachtscellen voor kunnen komen (A of a of allebei?)
Maak een kruisingsschema
Stel vast welke genotype en fenotype de nakomelingen hebben (F1)
De vraag nog niet beantwoord? -> begin bij stap 1
Stel vast welk genotype en fenotype de nakomelingen hebben (F2)
Kruising tussen konijn met vlekken AA en
een ongevlekt konijn aa
genotype Parents (P) --> AA x aa
---->
---->
Stel vast welke genotype en fenotype de nakomelingen hebben (F1)
Hoe is het genotype in F2
genotype Parents (P) --> Aa x Aa
---->
---->
Stel vast welke genotype en fenotype de nakomelingen hebben (F2)
Verhoudingen
Genotypen
P: Aa x aa Genotypen verhouding: .... : ...
Fenotypen verhouding: .... : ...
P: Aa x Aa Genotypen verhouding: .. : .. : ..
Fenotype verhouding: .. : ..
Intermediaire kruising
Intermediaire kruising
Beide genen zijn even sterk. Geen dominant gen.
Onder de nakomelingen bevinden zich 'mengvormen' van de genotypen.
Uitwerking kruising
P: AzAz x AwAw
F1: AzAw (100 %)
AzAw x AzAw
F2: AzAz = 25 % (zwart)
AzAw = 50 % (grijs)
AwAw = 25 % (wit)
2 gelijke allelen (genen) voor een eigenschap noemen we:
Homozygoot
Heterozygoot
Dominant
Recessief
Als uit een rode en een witte plant, roze planten ontstaan, dan is de overerving?
intermediair
recessief
homozygoot
heterozygoot
Aa is
Homozygoot recessief
Homozygoot Dominant
Heterozygoot
Heterozygoot Dominant
AA is
homozygoot recessief
homozygoot dominant
heterozygoot
aa is:
Homozygoot
Homozygoot recessief
Homozygoot dominant
Heterozygoot
Hoe noemen we de variant van een gen dat altijd tot uiting komt in het uiterlijk als het aanwezig is?
Homozygoot
Heterozygoot
Recessief
Dominant
Een recessieve eigenschap is een:
Eigenschap die snel tot uiting komt
Eigenschap die tot uiting komt als hij homozygoot voorkomt
Eigenschap die tot uiting komt als hij heterozygoot voorkomt
Bij konijnen is de vachtkleur zwart (A) dominant over wit (a). Een homozygoot zwart konijn (AA) wordt enkele malen gekruist met een wit (aa) konijn. Hoe groot is de kans op witte konijntjes (aa)?
100%
75%
50%
0%
De konijnen in de F1 hebben allemaal genotype Aa. De konijntjes planten zich onderling voor. Werk de kruising uit.
Aan de slag
Boek, laptop en etui op tafel.
Leerdoel voor deze les noteren
Aan de slag 30 minuten fluisterend overleg
m
s
Uit de kruising komt: A a A AA Aa a Aa aa Wat is de verhouding in de genotypen? En wat in de fenotypen?