Dansen: menuet, mars en wals (Muziek havo), les 1: Uitleg
VAKTHEORIE · DANSEN
DANSEN: MENUET, MARS EN WALS
Examenstof muziek havo
Lesduur is: 45 minIntroductie
Onderdelen in deze les
VAKTHEORIE · DANSEN
DANSEN: MENUET, MARS EN WALS
Examenstof muziek havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: A1/A2 k (dansen). Image credit: Wilhelm Gause / Wikimedia Commons, publiek domein
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
WAT GA JE KUNNEN?
Ik kan een menuet, een mars en een wals herkennen aan de maat en het karakter van de muziek.
Deze slide heeft geen instructies
Op welke muziek kun je goed dansen of marcheren, en hoe tel je dan mee?
Verwachte woorden: wals, mars, polonaise, walsen op een bruiloft, optocht, harmonie, één-twee, één-twee-drie. Zet de woorden op het bord en laat leerlingen hardop meetellen bij een fragment dat ze kennen. Blok 1 gaat over het menuet, blok 2 over de mars en blok 3 over de wals. De rode draad: je herkent een dans aan de maat en aan het karakter.
Meisje in een achttiende-eeuwse dansjurk bij een klavecimbel, schilderij The Minuet
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
HET MENUET
Het menuet is een Franse hofdans met een statig, sierlijk karakter.
Een menuet is driedelig: je telt één-twee-drie, met de nadruk op de eerste tel.
Je danst het met kleine, nette pasjes, dus het tempo is gematigd en niet te snel.
Luister naar het fragment: tel mee en hoor hoe rustig en netjes de muziek loopt.
Syllabus A1/A2 k havo: begrip menuet, herkennen van het menuet. Laat leerlingen tijdens het fragment met hun hand de driedelige maat meetellen (één-twee-drie). Veelgemaakte fout: denken dat driedelig betekent dat het stuk drie delen heeft. Driedelig gaat over het tellen van drie tellen per maat. Image credit: John Everett Millais / Wikimedia Commons, publiek domein
Video: Mozart: Eine kleine Nachtmusik, K. 525, III. Menuetto, New Century Chamber Orchestra (kanaal: New Century Chamber Orchestra). Wat hoor je? Een strijkorkest speelt een sierlijk, gematigd thema in een driedelige maat. Tel mee: één-twee-drie, met de nadruk op één. Het karakter is netjes en statig, alsof je met kleine pasjes danst. Goede antwoord: een menuet.
Joseph Haydn, portret door Thomas Hardy (1792)
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
HET MENUET IN DE SYMFONIE
In de klassieke periode wordt het menuet een deel van de symfonie.
Het is meestal het derde deel, tussen het langzame deel en de vlotte finale.
Haydn en Mozart schreven in veel symfonieën zo'n menuet.
In een symfonie hoef je niet meer te dansen: je luistert alleen naar de dans.
Syllabus: het menuet komt terug als derde deel van de klassieke symfonie. Het hele verloop van de symfonie (vierdeling en hoofdvorm) hoort bij een ander onderwerp. Veelgemaakte fout: denken dat het menuet het eerste of laatste deel is. Eerste deel is snel, tweede langzaam, derde het menuet en vierde weer snel. Image credit: Thomas Hardy / Wikimedia Commons, publiek domein
Welk deel van een klassieke symfonie is meestal het menuet?
Het eerste deel
Het derde deel
Het tweede deel
Het vierde deel
Het menuet is meestal het derde deel van de klassieke symfonie. Wie het tweede deel kiest, verwart het menuet met het langzame deel.
Vul in: het menuet
Een menuet is driedelig en heeft een statig, sierlijk karakter.
Veelgemaakte fout: tweedelig invullen. Het menuet telt één-twee-drie. Zwierig past bij de wals, statig bij het menuet.
John Philip Sousa (1854-1932), componist van beroemde marsen
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
DE MARS
De mars is een stevige dans om op te lopen, bijvoorbeeld in een optocht.
Een mars is tweedelig: je telt één-twee, links-rechts, met de nadruk op de eerste tel.
Een mars is regelmatig: de pas blijft steeds even groot en even snel.
John Philip Sousa schreef beroemde marsen, zoals The Stars and Stripes Forever.
Syllabus: begrip mars; een mars is tweedelig en regelmatig. Laat leerlingen op de plaats meelopen tijdens het fragment: links, rechts. Veelgemaakte fout: denken dat een mars altijd heel snel is. Het gaat om de regelmatige pas, niet om het tempo. Image credit: Elmer Chickering / Wikimedia Commons, publiek domein
Video: Sousa: The Stars and Stripes Forever, The President's Own United States Marine Band (kanaal: United States Marine Band). Wat hoor je? Een harmonieorkest met koperblazers en slagwerk speelt een stevige, regelmatige mars. Tel mee: één-twee, één-twee, zoals je loopt. Goede antwoord: een mars, tweedelig en regelmatig.
Een militaire kapel marcheert mee in een optocht
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
MARS OF MENUET?
Een mars klinkt strak en gelijkmatig, vaak met koperblazers en slagwerk.
Een menuet klinkt sierlijk en gematigd, vaak met strijkers.
Tel mee: één-twee is een mars, één-twee-drie is een menuet.
Zo herken je een dans aan de maat en aan het karakter.
Dit is de kern van de vaardigheid dans herkennen aan maat en karakter: eerst tellen (twee of drie), dan luisteren naar het karakter. Veelgemaakte fout: alleen op het tempo letten. Een snel menuet blijft driedelig en een langzame mars blijft tweedelig. Image credit: SRA Mark A. Borosch (US Air Force) / Wikimedia Commons, publiek domein
Hoe tel je mee bij een mars?
Goed: één-twee, één-twee (tweedelig, links-rechts). Verwachte fout: één-twee-drie tellen of alleen zeggen dat het snel gaat.
Hofbal in Wenen, schilderij van Wilhelm Gause
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
DE WALS
De wals is een vlotte, zwierige dans waarbij paren in het rond draaien.
Een wals is driedelig: één zwaar, twee licht, dus één-twee-drie, één-twee-drie.
In de negentiende eeuw werd de wals enorm populair in de balzalen van Europa.
Het fragment komt uit een ballet van Tsjaikovski: ook in balletmuziek komen walsen voor.
Syllabus: begrip wals; een wals is driedelig. Het fragment komt uit het ballet Sleeping Beauty (De schone slaapster). Laat leerlingen tijdens het luisteren wiegen op één-twee-drie. Veelgemaakte fout: de wals en het menuet door elkaar halen omdat beide driedelig zijn. De wals is vlotter en zwieriger, het menuet statiger. Image credit: Wilhelm Gause / Wikimedia Commons, publiek domein
Video: Tsjaikovski: Wals uit Sleeping Beauty, London Philharmonic Orchestra (kanaal: London Philharmonic Orchestra). Wat hoor je? Een orkest speelt een vlotte, zwierige melodie in een driedelige maat. Tel mee: één-twee-drie, één-twee-drie, waarbij de eerste tel het zwaarst is en je als vanzelf gaat draaien. Goede antwoord: een wals.
Johann Strauss II (1825-1899), de beroemdste componist van walsen
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
WALS, MENUET OF MARS?
Johann Strauss II (1825-1899) schreef meer dan honderd walsen.
Wals en menuet zijn allebei driedelig. De wals is vlotter en zwieriger, het menuet statiger.
De mars is als enige van de drie tweedelig en regelmatig.
Dans herkennen: tel eerst de maat en luister dan naar tempo en karakter.
Strauss II werd de walskoning genoemd, bekend van onder meer An der schönen blauen Donau. Het aantal van meer dan honderd walsen staat in de gangbare naslagwerken. Veelgemaakte fout: denken dat elke driedelige dans een wals is. Het karakter bepaalt het verschil. Image credit: Fritz Luckhardt / Wikimedia Commons, publiek domein
Welke twee dansen zijn allebei driedelig?
De mars en het menuet
De mars en de wals
Alleen de wals
Het menuet en de wals
Menuet en wals tellen één-twee-drie. De mars telt één-twee. Wie alleen de wals kiest, vergeet het menuet.
Wat vond je het lastigst?
Een menuet herkennen
Een mars herkennen
Een wals herkennen
Menuet en wals uit elkaar houden
Gebruik de uitslag om in de examentraining extra tijd te geven aan het onderscheid tussen menuet en wals.
Hoe herken jij een wals in één zin?
Goed: je telt één-twee-drie en de muziek klinkt vlot en zwierig. Laat leerlingen hun zin aan een buurman voorlezen en vergelijken.
♪ VAKTHEORIE · DANSEN
BEGRIPPEN
menuet: statige, sierlijke driedelige dans, vaak het derde deel van een klassieke symfonie
mars: stevige, tweedelige en regelmatige dans om op te lopen
wals: vlotte, zwierige driedelige dans waarbij paren ronddraaien
Deze slide heeft geen instructies
