Het spijsverteringsstelsel
Het spijsverteringsstelsel
De lessen op school & online
Deze les
* De spijsvertering van herkauwers
* De spijsvertering van haasachtige en knaagdieren
* De spijsvertering van vogels
* aandoeningen en afwijkingen van het spijsverteringsstelsel
Lesdoelen van vandaag
Je kunt het spijsverteringsstelsel van herkauwers uitleggen
Je kent het spijsverteringsstelsel van haasachtige en knaagdieren
Je kent het spijsverteringsstelsel van vogels
Je afwijkingen aan het spijsverteringsstelsel herkennen en benoemen
Herkauwers
Herkauwers
Herkauwers zijn zoogdieren, de maag van herkauwers is echter ander opgebouwd en heeft een andere functie. De maag van herkauwers bestaat uit 4 delen (compartimenten) De eerste 3 delen zijn de voormagen het vierde gedeelte is de echt maag.
1 Pens (rumen)
2 netmaag (reticulum)
3 boekmaag (omasum)
4 lebmaag (abomasum)
De rol van speeksel bij herkauwers
Bij herkauwers speelt speeksel een grote rol bij de vertering. Tijdens het kauwen en herkauwen wordt speeksel toegevoegd aan het voedsel. Een koe produceert 40 - 150 liter speeksel per dag
Speeksel heeft 2 belangrijke functies:
- Speeksel heeft een hoge PH (basisch). Speeksel neutraliseert de vetzuren die uit de opgenomen voedingsmiddelen zijn vrijgemaakt in de pens. Het werk als een soort van buffer.
- Speeksel vermindert het risico van zwelling in de pens. Het heeft een schuim onderdrukkend effect en voorkomt zo dat voedsel gaat schuimen en dus opblazen
(voor)magen van herkauwers
De pens
In de pens (1e voormaag) wordt ruwe celstof afgebroken waardoor vetzuren vrijkomen die uiteindelijk worden omgezet tot energie
Deze vertering door bacteriën en andere micro-organisme heet fermentatie.
Bij de fermentatie ontstaat veel gas wat via de slokdarm dmv boeren wordt afgevoerd.
Netmaag
In de netmaag (2e voormaag) deze maag wordt zo genoemd omdat de wand vd maag op een net lijkt.
De netmaag is verbonden met de pens. De netmaag bepaalt uiteindelijk of het voedsel klein genoeg is om verder te gaan naar de boekmaag.
Lebmaag
Deze maag is vergelijkbaar met onze maag. In de lebmaag wordt een begin gemaakt aan de eiwitvertering. Vanuit hier gaat de voedselbrij naar de dunne darm.
Boekmaag
Boekmaag (3e voormaag/ zo groot als basketbal) door schuren in de maag wordt voedselbrij verder fijngemalen en water en mineralen worden opgenomen
Darmstelsel herkauwers
Spijsverteringsstelsel paard
spijsverteringsstelsel paard
De weg van het voedsel:
Mondholte -> slokdarm -> maag -> dunne darm -> blinde en dikke darm -> endeldarm
Dunne darm = vertering zetmeel, eiwit en vet (mbv; amylase, trypsine en lypase enzymen)
Blinde darm en dikke darm = vertering vezels, opname water
Endeldarm= verzamel plaats, opname water
Darmstelsel paard
Haasachtige en knaagdieren
Spijsverteringsstelsel konijn
Een groot deel van de vertering vind plaats in de blinde darm en de karteldarm. Plantmateriaal wordt afgebroken door bacteriën in de dikke darm. Veel voedingsstof komt in het laatste deel van de darmen dus pas vrij, waardoor niet alles meer kan worden opgenomen.
Een konijn poept dus voedingsstoffen uit in de vorm van nachtkeutels/ caecotrofen (plakkerig/dunner)
Deze worden direct uit de anus weer opgegeten het proces wordt opnieuw doorlopen en overdag worden de harde keutels uitgescheiden
Konijn en andere haasachtige kunnen niet braken.
Spijsverteringsstelsel cavia
Het spijsverteringskanaal moet continu een aanbod van in ieder geval vezels hebben om te zorgen dat de maag en darmen in beweging blijven.
Let op: Wanneer een cavia 24 uur of langer niet eet, kunnen de darmen stil komen te liggen en kan de cavia binnen korte tijd sterven doordat zich veel gas vormt in maag en darmen!
Vogels
spijsverteringsstelsel vogel
Het spijsverteringskanaal van een vogel is op sommige punten heel anders dan zoogdieren.
Vogels hebben 2 blinde darmen hier wordt ruwe celstof afgebroken.
Vogels hebben geen endeldarm van dikke darm rechtstreeks naar cloaca
De weg van het voedsel:
Snavel -> keelholte > slokdarm -> krop -> kliermaag -> spiermaag ->darmen -> alvleesklier -> lever – cloaca
Spijsverteringsstelsel vogel
Krop = aangepast deel slokdarm dient voor opslag, voorweken
Kliermaag= zelfde werking als onze maag
Spiermaag = verkleinen en malen (in deze maagkiezeltjes aanw. Voor malen)
Uit de cloaca; urine + ontlasting lozen gaat samen (groen/bruin = darmen en wit = urinezouten)
Afwijkingen en aandoening aan het spijsverteringsstelsel
Braken en dan ...
Eenmalig kan
Continu braken/loosbraken = spoed!!
Jonger dan 4 maanden
Vergiftiging of vreemd voorwerp
Braaksel bevat bloed of ontlasting
Diarree en dan ...
Bloed bij de diarree
Zwarte diarree
Ziek/lusteloos
Jonger dan 4 maanden
Obstipatie en dan ...
Ontlasting is te hard of droog
Verkeerde voeding
Te weinig vochtopname
Vreemd voorwerp (gegeten)
Langer dan 24u overleg dierenarts
Acaecotrofie
Dier is te dik
Vieze achterkant -> maden !!!
Te weinig beweging
Verkeerde voeding
Te weinig vezels
Ga aan de slag met de opdrachten
15 t/m 20
Afsluiting
Bedenk samen met jouw groepje 3 toetsvragen.
1 van jullie mailt de vragen + antwoorden naar:
ls20@rocwb.nl
Volgende les...
Hoofdstuk afweer
- De aspecifieke en de specifieke afweer
- de eerste, tweede en derde lijns defensie
Extra uitleg en verdieping