Zelfstandig werkwoord, koppel- en hulpwerkwoord in samengestelde zinnen
Zelfstandig werkwoord, koppel- en hulpwerkwoord in samengestelde zinnen
Wat weet je al over werkwoorden in samengestelde zinnen?
Denk eens aan wat er gebeurt als een zin uit twee delen bestaat (bijvoorbeeld met “en”, “maar” of “omdat”).
Heeft elk deel een eigen werkwoord?
En waar staan die werkwoorden in de zin?
Leerdoel van deze les
Aan het einde van deze les kun je in samengestelde zinnen de verschillende soorten werkwoorden (hulpwerkwoorden, koppelwerkwoord en zelfstandig werkwoord) herkennen en onderscheiden.
Wat zijn werkwoordsoorten?
We onderscheiden drie soorten werkwoorden: zelfstandige werkwoorden (zww), koppelwerkwoorden (kww) en hulpwerkwoorden (hww).
Wat is een zelfstandig werkwoord?
Een zww draagt de betekenis van de handeling: bijvoorbeeld lopen, zingen, werken
Wat is een koppelwerkwoord?
Een kww koppelt een eigenschap of toestand aan het onderwerp, zoals:
zijn, worden, blijven, blijken, lijken, schijnen, heten, dunken, vóórkomen.
Wat is een koppelwerkwoord?
Een koppelwerkwoord komt uitsluitend voor bij een naamwoordelijk gezegde!
Wat is een hulpwerkwoord?
Een hww 'helpt' bij het vormen van het gezegde.
Denk aan: moeten, kunnen, zullen en hebben.
Gezegde: werkwoordelijk of naamwoordelijk?
Het gezegde in een zin bepaalt mede het soort werkwoord.
Het kan werkwoordelijk (wg) of naamwoordelijk (ng) zijn.
Een samengestelde zin analyseren
Splits een samengestelde zin in enkelvoudige zinnen om het soort werkwoord juist te bepalen.
Stappenplan bij samengestelde zinnen
1. Splits de samengestelde zin in enkelvoudige zinnen. 2. Stel per zin het gezegde vast. 3. Bepaal per zin welk soort werkwoord je aantreft.
Voorbeeldzin: stap voor stap
Omdat voor studenten nu te weinig kamers beschikbaar zijn, zal de overheid iets moeten ondernemen waardoor voor jongeren meer woonruimte gaat vrijkomen.
Ontleden van de voorbeeldzin
Waarom splitsen?
1. Omdat voor studenten nu te weinig kamers beschikbaar zijn (ng) 2. Zal de overheid iets moeten ondernemen (wg) 3. Waardoor voor jongeren meer woonruimte gaat vrijkomen (wg)
Door te splitsen, wordt het bepalen van het werkwoordsoort eenvoudiger. Elke deelzin analyseren we apart.
Splitsen in drie enkelvoudige zinnen
Gezegdes in de deelzinnen
Zin 1 = naamwoordelijk gezegde (zijn) Zin 2 = werkwoordelijk gezegde (zal moeten ondernemen) Zin 3 = werkwoordelijk gezegde (gaat vrijkomen)
Werkwoorden toewijzen
Zin 2
Zin 1
ng met één werkwoord: zijn (= koppelwerkwoord)
wg met drie werkwoorden: - zal = hulpwerkwoord - moeten = hulpwerkwoord - ondernemen = zelfstandig werkwoord
Werkwoorden toewijzen (vervolg)
Zin 3
Samenvatting
wg met twee werkwoorden: - gaat = hulpwerkwoord - vrijkomen = zelfstandig werkwoord
Elke deelzin vraagt om apart kijken en redeneren. Hulpwerkwoorden zijn vaak persoonsvormen.
Herken zww, kww en hww in tekst
Nu oefenen we met een echte tekst: fragment uit 'Moeder Aarde'.
Slide titel
Vraag:
Moeder Natuur is een vrouwelijke figuur, die verwijst naar moederlijke symbolen.
Splits de zin
Bepaal wg/ng
Benoem de werkwoorden
Slide titel
Antwoord:
Hoofdzin: Moeder Natuur is een vrouwelijke figuur
→ ng
→ is = kww
Bijzin: die verwijst naar …
→ wg
→ verwijst = zww
Slide titel
Vraag:
De populaire opvatting over dit personage is dat primitieve samenlevingen vrouwgericht zijn geweest.
wg of ng in de hoofdzin?
wat gebeurt er in de bijzin?
De populaire opvatting over dit personage is dat primitieve samenlevingen vrouwgericht zijn geweest.
Antwoord:
Hoofdzin:
→ ng
→ is = kww
Bijzin: vrouwgericht zijn geweest
→ ng
→ zijn = kww
→ geweest = deel van kww
→ vrouwgericht = naamwoordelijk deel
Slide titel
Vraag:
Moeder Natuur wordt daarom ook wel Moeder Aarde genoemd.
wg of ng?
benoem werkwoorden
Slide titel
Antwoord:
→ wg (passief)
→ genoemd = zww
→ wordt = hww
Slide titel
Slide tekst
Slide titel
Vraag:
In lang vervlogen tijden zou er iets als een verloren beschaving hebben bestaan.
wat is het zww?
welke zijn hww?
Slide titel
Antwoord:
→ bestaan = zww
→ zou = hww
→ hebben = hww
→ wg
Slide titel
Vraag:
… waarin de mensen liefdevol naast de dieren leefden en nooit met elkaar in oorlog waren.
hoeveel zinnen?
analyseer beide delen
Slide titel
Antwoord:
2 zinnen:
leefden → wg
→ leefden = zww
waren → ng
→ waren = kww
→ in oorlog = naamwoordelijk deel
Slide titel
Vraag:
Volgens veel wetenschappers is het niet waarschijnlijk dat er … heeft bestaan.
analyseer hoofdzin
analyseer bijzin
Slide titel
Volgens veel wetenschappers is het niet waarschijnlijk dat er … heeft bestaan.
analyseer hoofdzin
analyseer bijzin
Antwoord:
Hoofdzin:
→ ng
→ is = kww
→ waarschijnlijk = naamwoordelijk deel
Bijzin:
→ wg
→ heeft = hww
→ bestaan = zww
Oefentekst: fragment a-c
is = koppelwerkwoord (koppelt eigenschappen aan Moeder Natuur)
Zin a
Zin b
zijn geweest = koppelwerkwoord + hulpwerkwoord; werd = hulpwerkwoord
Oefentekst: fragment d-e
zou hebben bestaan = hulpwerkwoord + zelfstandig werkwoord
Zin d
is = koppelwerkwoord; leefden = zelfstandig werkwoord; waren = hulpwerkwoord
Zin e
Oefentekst: fragment f-g
Zin f
werd uitgeroepen = hulpwerkwoord + zelfstandig werkwoord
Zin g
is = koppelwerkwoord; heeft bestaan = hulpwerkwoord + zelfstandig werkwoord; konden uitoefenen = hulpwerkwoord + zelfstandig werkwoord
Tip: controleer per deelzin
Onthoud: bekijk per enkelvoudige zin het gezegde en de soorten werkwoorden. Check kww, zww en hww telkens los van elkaar.
Zelf oefenen
Neem een samengestelde zin uit een krant of nieuwsbericht, splits deze en benoem in elke deelzin kww, zww of hww.
Reflectie: wat is nieuw voor jou?
Denk na: bij welke stap raak je snel in de war? Welke truc helpt jou om fouten te voorkomen?
Samenvatting van de les
Je hebt geleerd hoe je in samengestelde zinnen werkwoordsoorten bepaalt en deze in echte teksten toepast.
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.