Cellen van dieren en planten

Cellen van dieren en planten

1 / 36
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvmbo kLeerjaar 3

In deze les zitten 36 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Cellen van dieren en planten

Open met het idee dat alle planten en dieren uit cellen bestaan. In deze les vergelijken leerlingen dierlijke en plantaardige cellen en leren zij de belangrijkste onderdelen herkennen.

Lesdoel

Ik kan onderdelen van een dierlijke en een plantaardige cel herkennen, benoemen en uitleggen wat ze doen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen bij een cel?

Gebruik dit als voorkennisactivatie. Verwachte woorden kunnen zijn: cel, plant, dier, kern, membraan, klein, leven.

Dierlijke cel

  • Een dierlijke cel bestaat voor een groot deel uit cytoplasma

  • Om de cel ligt het celmembraan

  • In het cytoplasma ligt de celkern

  • Om de celkern ligt het kernmembraan

Deze slide introduceert alleen de onderdelen die de gebruiker expliciet noemde. Houd de vergelijking met de plantaardige cel nog kort.

Cytoplasma en celmembraan

Cytoplasma is een stroperige vloeistof van water met veel opgeloste stoffen. Hierin liggen onderdelen van de cel.


Het celmembraan is een dun vlies om de cel heen. Het houdt de cel bij elkaar en scheidt de cel van de omgeving.

Benadruk dat cytoplasma geen leeg water is, maar een vloeistof met opgeloste stoffen. Voor dit niveau is een eenvoudige beschrijving voldoende.

Celkern en kernmembraan

De celkern regelt wat er in de cel gebeurt.


Om de celkern ligt het kernmembraan. Dit is een dun vlies om de celkern heen.

Gebruik steeds exact dezelfde termen: celkern en kernmembraan. Vermijd extra termen die niet in de brontekst staan.

Onderdelen aanwijzen

  • celmembraan

  • cytoplasma

  • celkern

  • kernmembraan

Gebruik hier een duidelijke afbeelding van een dierlijke cel waarop deze vier onderdelen zichtbaar en benoemd zijn, zoals de gebruiker vroeg.

Dierlijke cel zonder namen

Op deze afbeelding staan de onderdelen nog zonder naam.


De juiste namen horen bij:

  • celmembraan

  • cytoplasma

  • celkern

  • kernmembraan

Deze slide is de gevraagde voorbereidende content voor een latere interactieve opdracht waarin leerlingen de onderdelen op de juiste plek zetten. Laat op de afbeelding ruimte of markeringen zien zonder labels.

Wat regelt wat er in de cel gebeurt?

A

celmembraan

B

cytoplasma

C

celkern

D

kernmembraan

Controleert of leerlingen de functie van de celkern kennen en niet verwarren met de vliezen.

Dierlijke cel

Een dierlijke cel bestaat voor een groot deel uit cytoplasma. Om de cel ligt het celmembraan. In het cytoplasma ligt de celkern. Daaromheen ligt het kernmembraan.

cytoplasma
celmembraan
celkern
kernmembraan
celwand
vacuole
korrels
glucose

Laat leerlingen de vier basisbegrippen van de dierlijke cel in de juiste context plaatsen.

Hoe herken je de celkern op de tekening?

Bespreek dat leerlingen de onderdelen moeten koppelen aan plek en functie: celmembraan buitenkant, cytoplasma vult de cel, celkern binnenin, kernmembraan om de celkern.

Plantaardige cel

  • Heeft ook cytoplasma, celmembraan, celkern en kernmembraan

  • Heeft daarnaast een vacuole

  • Heeft ook korrels

  • Om de cel heen zit een celwand

Gebruik hier bij voorkeur de toegevoegde afbeelding van de plantaardige cel.

Plantaardige cel met onderdelen


Deze slide heeft geen instructies

De celwand

  • De celwand is een stevig laagje om de cel heen

  • De celwand wordt gemaakt door het cytoplasma van een plantencel

  • De celwand zorgt voor stevigheid

  • De celwand is geen onderdeel van de cel

De belangrijke nuance is dat de celwand tussencelstof is. Noem dit rustig, maar houd de hoofdboodschap simpel: de celwand geeft stevigheid en ligt buiten de cel.

Intercellulaire ruimten

Celwanden sluiten vaak niet precies op elkaar aan.


Daardoor ontstaan kleine holten tussen cellen: intercellulaire ruimten.


Deze ruimten zijn gevuld met lucht of water.

Wijs deze ruimten aan op de afbeelding van de plantaardige cel als ze zichtbaar zijn.

De vacuole

Een vacuole is een blaasje dat gevuld is met vocht: water met opgeloste stoffen.


Jonge plantencellen hebben vaak meerdere kleine vacuolen. Als de cel ouder wordt, vloeien deze samen tot één grote vacuole.

Benadruk dat het hier gaat om ontwikkeling van jonge naar oudere plantencellen. Houd het bij herkennen en basisfunctie.

Grote vacuole in oudere cellen

Als kleine vacuolen samenvloeien, ontstaat vaak één grote vacuole.


Het cytoplasma ligt dan als een dunne laag tegen het celmembraan aan.

Leerlingen vinden dit vaak lastig op een tekening. Wijs daarom aan dat de vacuole veel ruimte inneemt en het cytoplasma naar de rand duwt.

Onderdelen van de plantencel

  • celwand

  • celmembraan

  • cytoplasma

  • celkern

  • kernmembraan

  • vacuole

  • intercellulaire ruimte

Gebruik hier de door de gebruiker toegevoegde afbeelding. Laat leerlingen goed het verschil zien tussen celwand en celmembraan.

Welk onderdeel hoort alleen bij een plantencel?

A

celkern

B

cytoplasma

C

celwand

D

kernmembraan

Toetst het hoofdverschil tussen dierlijke en plantaardige cellen.

Plantaardige cel

De celwand is een stevig laagje om de cel heen. In plantencellen zit ook een vacuole met vocht. Tussen celwanden kunnen kleine holten zitten: intercellulaire ruimten. In oudere cellen is er vaak één grote vacuole en ligt het cytoplasma als dunne laag tegen het celmembraan.

celwand
vacuole
intercellulaire ruimten
cytoplasma
celkern
glucose
kleurstofkorrels
zetmeel

Controleert de extra onderdelen van de plantencel en het idee van de grote vacuole in oudere cellen.

Wat is het lastigste verschil om te zien?

1

celwand/celmembraan

2

vacuole/cytoplasma

3

celkern/kernmembraan

4

intercellulaire ruimten

Deze slide heeft geen instructies

Korrels in plantencellen

In het cytoplasma van plantencellen kunnen korrels voorkomen.


Er zijn drie soorten:

  • bladgroenkorrels

  • kleurstofkorrels

  • zetmeelkorrels

Introduceer hier alleen het overzicht. De functies volgen op de volgende slides.

Bladgroenkorrels

  • Komen voor in groene delen van planten

  • Vooral in de bladeren

  • Geven planten hun groene kleur

  • Hier vindt fotosynthese plaats

Noem dat fotosynthese in bladgroenkorrels gebeurt. Voor dit niveau hoeft de reactievergelijking niet aan bod te komen.

Fotosynthese en glucose

Door fotosynthese ontstaat glucose.


Een plant gebruikt glucose:

  • als energiebron

  • als grondstof om stoffen te maken waaruit de plant bestaat

Koppel functie aan structuur: bladgroenkorrels zijn belangrijk omdat daar fotosynthese plaatsvindt.

Kleurstofkorrels

  • Komen voor in cellen van bloemen en vruchten

  • Vooral bij gele, oranje of rode kleuren

  • Geven bloemen en vruchten hun opvallende kleur

Gebruik een afbeelding met duidelijk gele, oranje of rode plantendelen voor herkenning.

Zetmeelkorrels

  • Zijn kleurloos

  • Komen onder andere voor in cellen van aardappels

  • Hierin is zetmeel opgeslagen

  • Zetmeel is een belangrijke reservestof voor planten

Leg reservestof eenvoudig uit als voorraad voor later.

Korrels kunnen veranderen

Korrels kunnen van het ene type overgaan in een ander type.


Bij een rijpende mandarijn verandert groen naar oranje:

bladgroenkorrels → kleurstofkorrels

Dit is een mooi concreet voorbeeld van verandering in plantencellen. Laat zien dat de kleurverandering in de vrucht samenhangt met verandering van korrels.

Verschil dierlijke en plantaardige cel

Dierlijke cel

  • cytoplasma

  • celmembraan

  • celkern

  • kernmembraan


Plantaardige cel

  • heeft deze onderdelen ook

  • plus celwand, vacuole en korrels

Deze samenvattende vergelijking helpt leerlingen het hoofdverschil onthouden: plantencellen hebben extra onderdelen.

Waar vindt fotosynthese plaats?

A

vacuole

B

bladgroenkorrels

C

kleurstofkorrels

D

zetmeelkorrels

Plausibele afleiders zijn andere korrels uit dezelfde subtopic.

Korrels

In plantencellen komen verschillende korrels voor. Bladgroenkorrels geven de plant een groene kleur en hier vindt fotosynthese plaats. Kleurstofkorrels geven bloemen en vruchten een gele, oranje of rode kleur. In zetmeelkorrels is zetmeel opgeslagen als reservestof. Bij een rijpende mandarijn kunnen bladgroenkorrels veranderen in kleurstofkorrels.

Bladgroenkorrels
Kleurstofkorrels
zetmeelkorrels
kleurstofkorrels
vacuolen
celwanden
glucose
celkernen

Herhaalt de drie soorten korrels en het voorbeeld van de rijpende mandarijn.

Noem één verschil tussen dierlijke en plantencellen.

Verwachte elementen: plantencellen hebben ook cytoplasma, celmembraan, celkern en kernmembraan, maar daarnaast celwand, vacuole en korrels.

Wat heb jij vandaag geleerd over cellen?

Laat leerlingen kort terugkijken op de inhoud. Mogelijke antwoorden: celwand, vacuole, korrels, verschil dierlijk/plantaardig, fotosynthese.

Welke uitleg of afbeelding hielp jou het meest?

Gebruik antwoorden om te horen welke werkvorm of afbeelding hielp, bijvoorbeeld de tekeningen of het vergelijken van beide cellen.

Wat vond jij nog lastig in deze les?

Gebruik dit als afsluitende check op moeilijkheden. Verwachte punten: celwand en celmembraan uit elkaar houden, vacuole herkennen, namen van korrels onthouden.

Begrippen

cytoplasma - stroperige vloeistof in de cel

celmembraan - dun vlies om de cel heen

celkern - regelt wat er in de cel gebeurt

kernmembraan - dun vlies om de celkern

celwand - stevig laagje om een plantencel heen

vacuole - blaasje met vocht

intercellulaire ruimte - kleine holte tussen cellen

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

korrels - kleine structuren in het cytoplasma van plantencellen

bladgroenkorrels - korrels waarin fotosynthese plaatsvindt

kleurstofkorrels - korrels die bloemen en vruchten kleur geven

zetmeelkorrels - korrels waarin zetmeel is opgeslagen

fotosynthese - proces waarbij glucose ontstaat

glucose - stof die de plant gebruikt als energiebron en grondstof

zetmeel - belangrijke reservestof voor planten

Deze slide heeft geen instructies