Ontdekkingsreizen BLC - Les 8
Ontdekkingsreizen
Periode
Klas 7
Lesduur is: 100 minOnderdelen in deze les
Ontdekkingsreizen
Periode
Klas 7
Deze slide heeft geen instructies
Wat gaan we doen?
De overwintering op Nova Zembla
Let op: tijdens deze les maak je aantekening in KLAD, daarna ga je uitwerken!
Nova Zembla bespreek ik heel kort en alleen als voorbereiding op de film die we kijken. Alle dia's zijn eigenlijk voor mij (en voor jou) om informatie van te krijgen.
Specerijen uit Indië
Eten meer smaak geven
Medicijnen en parfum van maken
Geneeskrachtige werking
Statussymbool voor de rijken (want DUUR!)
Deze slide heeft geen instructies
Specerijen herkennen
Verdelen in 6 groepjes
Ieder groepje 1 bakje
Probeer erachter te komen wat er in het bakje zit (ruiken/proeven met roerstaafje!)
Na 90 sec. bakje doorgeven aan volgende groepje
Na 6 rondes: klassikaal nabespreken
2
minute
00
second
Schrijf op bekertjes de nummers 1 t/m 6. Verdeel de klas in 6 groepen en spreek af wie met elkaar gaat doorwisselen steeds (anders wordt het chaos). Groepje 1 geeft door aan groepje 2 enzovoorts.
Ik geef iedere leerling een houten roerstokje van de koffieautomaat om mee te proeven. NIET met natte vingers in die bekertjes om te proeven want dat is vies.
Specerijen herkennen
Kaneel: wordt meestal gebruikt in zoete gerechten, zoals appelmoes of stoofperen, en in veel soorten gebak
Nootmuskaat: wordt vooral gebruikt bij gekookte sperziebonen, bloemkool of spruitjes
Peper: versterkt de smaak van bijv. vlees en geeft een pittige smaak
Kruidnagel: wordt veel gebruikt in stoofgerechten, zoals zuurvlees
Gember: versterkt de smaak van bijv. sauzen of noedels. Heeft een scherpe smaak.
Kardemom: Zoete, scherpe geur. Smaakt naar bergamot en citroen. Zit vaak in thee.
Eerst klassikaal nabespreken wat de leerling geproeft, geroken en gedacht hebben. Daarna pas verklappen welke specerijen er daadwerkelijk in de bekertjes zat. Zorg dat je van tevoren goed opschrijft wat in welk bekertje zit. Ik schrijf dat voor de les op de achterkant van het bord zodat ik het makkelijk aan de leerlingen kan laten zien.
Specerijen herkennen
Opdracht:
Schrijf een verslag over de activiteit. Wat vond je ervan?
Herkende je de geuren?
Wat vond je vies/lekker?
Hoe ging het in jullie groepje?
Half A4 + illustratie
Verslag komt in het schrift. Dat blaadje over het proeven hoeft niet.
Nederlanders op ontdekkingsreis
Spanje en Portugal hadden het monopolie op de specerijenhandel via de route om Afrika heen
Nederlanders wilden een eigen route vinden --> via het noorden
Deze slide heeft geen instructies
Nederlanders op ontdekkingsreis
Spanje en Portugal hadden de monopolie op de specerijenhandel via de route om Afrika heen
Nederlanders wilden een eigen route vinden --> via het noorden
Deze slide heeft geen instructies
Willem Barentsz en de zoektocht naar de Noord-oostpassage
Willem Barentsz maakte drie expedities (1594, 1595 en 1596)
De hoop: een kortere route naar China en India via het noorden
Het probleem: zee-ijs maakte de reis onmogelijk
Deze slide heeft geen instructies
De bemanning
Deze slide heeft geen instructies
Schipbreuk en de overwintering op Nova Zembla
Barentsz en zijn bemanning strandden op Nova Zembla en bouwden 'Het Behouden Huys'
Strenge kou, honger en aanvallen van ijsberen maakte overleving moeilijk
Deze slide heeft geen instructies
Waarom op reis?
De Nederlanden zijn nog deel van het Spaanse Rijk. De spanning tussen de Nederlanden en Spanje zijn hoog opgelopen, de 80 jarige Opstand is een aantal jaar onderweg. Nu kunnen de Nederlanders zelf op zoek naar een manier om de specerijen uit het Verre Oosten in handen te krijgen, net als Spanje. Als ze via het zuiden zouden gaan, komen ze langs Spanje. Dus dan maar via de noordzijde proberen...
Deze slide heeft geen instructies
De expeditie waar deze les over gaat is eigenlijk al de derde poging om via het noorden in Azië te komen. De twee eerdere pogingen waren mislukt. In mei 1596 vertrokken twee schepen vanuit Amsterdam. Jacob van Heemskerck had als 29-jarige koopman het bevel over het ene en Jan Conrelisz Rijp over het andere schip.
Willem Barentsz was stuurman aan boord bij Van Heemskerck. Hij had de meeste kennis over de route.
Deze slide heeft geen instructies
Al vrij snel ontstond er enige onenigheid tussen Barentsz en Rijp. Rijp wilde pal richting het noorden blijven varen en Barentsz naar het noordoosten. Rijp won en ze voeren verder naar het noorden.
De poging om noordelijker te reizen mislukte en ze kwamen weer uit op hun beginpunt. Hier besloten de twee schepen uit elkaar te gaan: Barentsz ging richting het noordoosten en Rijp deed nog een poging via het noorden. Deze poging mislukte ook, waarna Rijp besloot om toch Barentsz achterna te gaan. Tevergeefs, want het ijs blokkeerde zijn pad voordat hij Barentsz kon inhalen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De overwintering
Deze les heet de 'overwintering op Nova Zembla', niet 'de geslaagde reis naar het verre oosten'. Het zal dan ook niet als een grote verrassing komen dat de reis geen succes was.
Maar waarom dan niet? Ze hadden toch kaarten? Ze wisten toch wat ze tegen gingen komen? Ja en nee. Er waren zeker kaarten, maar het Noordpoolgebied was nog onbekend en mysterieus. Het hoge noorden was nog maar beperkt in kaart gebracht en het schip was niet voorbereid op de grote ijsmassa's.
Deze slide heeft geen instructies
Het optrekkend ijs haalde Barentsz en Van Heemskerck in en het schip vroor vast. Het schip zelf zou niet genoeg bescherming bieden voor de strenge winter, dus werd het besluit genomen het land op te gaan en een huis te bouwen. Maar met welk materiaal?
Van Heemskerck wilde het schip zo lang mogelijk intact houden. Hij wilde het namelijk niet aan de stok krijgen met de investeerders die de reis hadden betaald. Gelukkig lag er aangespoeld hout op het strand. Het schip hoefde niet gesloopt te worden en hun schuilplaats, het Behouden Huys, kon gebouwd worden.
Deze slide heeft geen instructies
Het Behouden Huys was af en de laatste voorraden konden vanaf het schip overgeplaatst worden. En dat allemaal net op tijd. Een week later werd de zon voor het laatst gezien en was de lange winter daadwerkelijk begonnen. De gemiddelde temperatuur is in dit gebied -22 graden Celsius, maar kan zelfs zakken tot 40 graden onder nul.
Deze slide heeft geen instructies
Met 16 man leefden ze in het huis, onder het strenge bewind van Van Heemskerck. Er was een goede taakverdeling (sneeuwruimen, schoonmaken en vuur bewaken), men moest verplicht sporten (hardlopen, schieten en hout kloven), maar er was ook tijd voor vermaak. Tijdens de avond van de Driekoningen legde iedereen wat rantsoen van zichzelf in en werd een feestmaal gemaakt. Dit zorgde voor een morele oppepper.
Deze slide heeft geen instructies
Na de lange winter kwam eindelijk de zon weer tevoorschijn. En de zon bracht ook leven mee: de poolvossen en ijsberen kwamen terug. Uiteindelijk zijn er zo’n 25 vossen aan het spit beland, dit zorgde voor de essentiële vitamine C waardoor de hoeveelheid scheurbuikgevallen meeviel.
De bemanning was inmiddels aangesterkt en had voldoende moed om Barentsz te vragen wanneer ze huiswaarts zouden gaan. Barentsz en Van Heemskerck stemden in. Het schip lag nog vast in het ijs, maar de sloepen werden klaargemaakt voor vertek.
Deze slide heeft geen instructies
Op 13 juni 1597 was het zover. De terugreis kon beginnen. Eind goed, al goed? Helaas, zo makkelijk ging dat niet. Barentsz was in de laatste weken voor het vertrek ziek geworden en kwam een week na vertrek te overlijden.
Na een vermoeiende roeitocht van tweeduizend kilometer wist de bemanning in augustus Kola (een grensgebied tussen Rusland & Zweden) te bereiken. Tot hun grote verbazing kwamen ze hier Jan Cornelisz Rijp tegen, die na een mislukte poging hen te achtervolgen terug naar Nederland was gegaan. Hij nam hen mee terug naar huis. Op 1 november 1597 kwamen ze aan in Amsterdam.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Overleven op Nova Zembla
Lees de opdracht goed door.
Je hoeft maar 1 A4 te gebruiken!
Deze slide heeft geen instructies