§5 Hoofd- en bijzaken

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 2

Nederlands

Hoofd- en bijzaken

Lesdoelen

Je kunt het verschil tussen hoofd- en bijzaken uitleggen.

Je kunt een hoofdzaak herkennen in een tekst.

Je kunt een bijzaak herkennen in een tekst.

Welke zin uit onderstaande tekst is de belangrijkste? Waarom?

Loflied op de oude liefdesbrief

In een van de oudste Nederlandse liefdesbrieven schrijft ene Maarten aan zijn geliefde: ‘Ic scijnke hu mijn herte, ziel ende lijf.’ In modern Nederlands: Ik geef me helemaal aan je over. 

Maarten bedacht zijn woorden waarschijnlijk zelf, wat in die tijd erg bijzonder was. Vroeger was het namelijk de gewoonte om het schrijven van liefdesbrieven aan een beroepsschrijver over te laten of iets te kopiëren uit een boek met voorbeeldbrief.

Controleren

 

Controleren

 

Controleren

 

Vul twee dingen in die je opvallen aan de verbale en non-verbale communicatie van Mart Smeets.

Antwoord

De zin die je moet kiezen, is de laatste: Vroeger was … met voorbeeldbrieven.

Daarvóór wordt een voorbeeld gegeven (de liefdesbrief van ene Maarten) en voorbeelden zijn niet het belangrijkste van een tekst.

Hoofd- en bijzaken

Hoofdzaken:

De belangrijkste informatie in een tekst -> vind je vaak op voorkeursplaatsen (inleiding of slot).

Bijzaken:

Informatie die niet zo belangrijk is. -> ??

Hoofd- en bijzaken

De hoofdzaken van een tekst vind je vaak in de inleiding of (herhaald) in het slot van een tekst.

Hoofdzaken vind je ook vaak in de eerste of de laatste zin van een alinea. 

Dat is dan de belangrijkste zin van de alinea. In de zinnen ervoor of erna staat dan een nadere uitleg of een voorbeeld van iets uit de belangrijkste zin. 

Er zijn woorden waaraan je kunt zien dat er een voorbeeld of een uitleg volgt: bijvoorbeeld, neem nou, zo, zoals of onder andere (signaalwoorden). 

Hoe te vinden?

Als je op zoek wil gaan naar de hoofdzaken van een tekst, lees je de tekst globaal:

- eerste alinea

- kernzinnen van alle alinea's

- laatste alinea

Hoofd- en bijzaken. Wat is een hoofdzaak eigenlijk?

A

Hoofdzaken geven de belangrijke informatie over het onderwerp van de tekst.

B

Hoofdzaken geven minder belangrijke informatie.

C

Hoofdzaken maken de tekst iets duidelijker

D

Hoofd- en bijzaken bestaan niet.

Hoofd-en bijzaken staan nooit samen in één alinea.

A

waar

B

niet waar

C

D

Een kernzin bevat ....

A

hoofdzaken

B

bijzaken

C

hoofd- en bijzaken

D

Hoofd- en bijzaken: Wat zijn bijzaken?

A

Uitleg

B

Toelichting

C

Voorbeelden

D

Feiten

Is deze zin uit de tekst een hoofd- of bijzaak? In Nederland mag acht uur per jaar, van 31 december 18:00 uur tot 1 januari 02:00 uur, vuurwerk afgestoken worden.

A

Hoofdzaak

B

Bijzaak

C

D

Is deze zin uit de tekst een hoofd- of bijzaak? Het gaat dan niet meer om 'schattige' sterretjes of 'nare' rotjes, maar om heuse vuurwerkbommen met letterlijk de kracht van een granaat

A

Hoofdzaak

B

Bijzaak

C

D

Is deze zin uit de tekst een hoofd- of bijzaak? Om te voorkomen dat ooit nog eens zo'n ramp zou plaatsvinden, werd na de watersnood snel begonnen met de Deltawerken.

A

Hoofdzaak

B

Bijzaak

C

D

Is deze zin uit de tekst een hoofd- of een bijzaak? Het komt bijvoorbeeld tot uiting op Koningsdag, een nationale feestdag die eind negentiende eeuw voor het eerst gevierd wordt.

A

Hoofdzaak

B

Bijzaak

C

D

Is deze zin uit de tekst een hoofd- of bijzaak? Dankzij dit enorme project is Zuidwest Nederland stukken beter beveiligd tegen overstromingen.

A

Hoofdzaak

B

Bijzaak

C

D

Hoofd-en bijzaken staan nooit samen in één alinea.

A

waar

B

niet waar

C

D

Ik kan hoofd- en bijzaken herkennen in een tekst

Aan de slag!

Lees de theorie op bladzijde 32!
Maak op blz. 32 opdracht 1 en op blz. 33 opdracht 2 (tot en met 4)

Klaar? Ga dan verder met de voorbereiding van je achtergrondartikel.