Signaalwoorden in teksten

Signaalwoorden in teksten

1 / 38
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 38 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Signaalwoorden in teksten

Open met het idee dat woorden kleine wegwijzers in een tekst zijn. Zo snappen leerlingen waarom deze les over lezen én schrijven gaat.

Dit ga je leren

Ik kan signaalwoorden herkennen en gebruiken.

Deze slide heeft geen instructies

Welke signaalwoorden ken je al?

Gebruik de antwoorden als start: leerlingen noemen vaak en, maar, eerst of omdat. Koppel hun voorbeelden aan de vier soorten uit de les.

Wat zijn signaalwoorden?

Signaalwoorden zijn wegwijzers in een zin of tekst.


Ze laten zien hoe stukjes tekst bij elkaar horen. Daardoor begrijp je beter wat de schrijver bedoelt.

Leg uit dat signaalwoorden niet 'moeilijke woorden' zijn, maar gewone woorden die een verband tonen.

Waarom zijn ze handig?

  • Je ziet sneller wat bij elkaar hoort.

  • Je begrijpt beter de volgorde van een verhaal.

  • Je merkt oorzaak en gevolg op.

  • Je ziet wanneer iets anders of tegengesteld is.

  • Je eigen zinnen worden duidelijker.

Deze slide heeft geen instructies

Vier soorten signaalwoorden

In deze les bekijken we vier soorten:


  • opsomming

  • volgorde en tijd

  • oorzaak en gevolg

  • tegenstelling

Gebruik telkens dezelfde vier labels in de rest van de les.

Opsommingswoorden

Opsommingswoorden zetten dingen bij elkaar.


Voorbeelden: en, ook, daarnaast.

Deze slide heeft geen instructies

Opsommingswoorden: betekenis

Deze woorden laten zien dat er nog iets bijkomt.


  • en: voegt iets toe

  • ook: laat zien dat iets extra geldt

  • daarnaast: noemt nog een punt

Benadruk dat alle drie iets toevoegen, maar dat 'daarnaast' vaak iets formeler klinkt in een tekst.

Opsommingswoorden in zinnen

  • Ik neem een schrift en een potlood mee.

  • Sara leest graag, ook haar broer leest graag.

  • We oefenen spelling. Daarnaast lezen we een tekst.

Lees de zinnen hardop voor en laat horen hoe het signaalwoord de zin verbindt.

Zelf duidelijk schrijven

Zonder opsommingswoord klinken zinnen vaak los.


Met een opsommingswoord laat je zien: dit hoort er nog bij.

Vergelijk mondeling een zin zonder en met signaalwoord, bijvoorbeeld: 'Ik lees. Ik schrijf.' tegenover 'Ik lees en ik schrijf.'

Welk woord is een opsommingswoord?

A

daarna

B

daarnaast

C

omdat

D

toch

Alle afleiders komen uit andere soorten signaalwoorden uit de les.

Kies de juiste opsommingswoorden

Ik neem een schrift en een potlood mee. We oefenen spelling. Daarnaast lezen we een tekst. Sara leest graag, ook haar broer leest graag.

en
Daarnaast
ook
maar
daarna
omdat
ten slotte

Laat leerlingen horen dat elk woord iets toevoegt. De volgorde van de drie woorden ligt vast door de zinnen.

Volgorde en tijd

Deze signaalwoorden laten zien wanneer iets gebeurt of in welke volgorde.


Voorbeelden: eerst, dan, daarna, ten slotte.

Deze slide heeft geen instructies

Volgorde en tijd: betekenis

  • eerst: dit gebeurt als begin

  • dan: hierna komt de volgende stap

  • daarna: na die stap volgt nog iets

  • ten slotte: dit is het einde

Maak duidelijk dat deze woorden vaak in instructies en verhaaltjes staan.

Volgorde en tijd in een tekstje

Eerst pak ik mijn boek. Dan zoek ik de juiste bladzijde. Daarna lees ik de eerste alinea. Ten slotte maak ik de oefening.

Wijs aan dat de tekst zonder deze woorden minder duidelijk zou zijn.

Wat helpt dit bij lezen?

Als je deze woorden ziet, weet je:


  • wat het begin is

  • wat later komt

  • wat de laatste stap is

Deze slide heeft geen instructies

Welk woord laat de laatste stap zien?

A

dan

B

eerst

C

daarna

D

ten slotte

Deze slide heeft geen instructies

Zet de stappen in de goede volgorde

Eerst pak ik mijn boek. Dan zoek ik de juiste bladzijde. Daarna lees ik de eerste alinea. Ten slotte maak ik de oefening.

Eerst
Dan
Daarna
Ten slotte
ook
maar
omdat
daarnaast

Herinner aan de voorbeeldtekst op de vorige slides: begin, volgende stap, nog een stap, einde.

Oorzaak en gevolg

Deze signaalwoorden tonen een reden of een gevolg.


Voorbeelden: omdat, daardoor.

Deze slide heeft geen instructies

Oorzaak en gevolg: betekenis

  • omdat geeft de reden aan

  • daardoor laat het gevolg zien


Je begrijpt zo beter waarom iets gebeurt.

Gebruik steeds de woorden 'reden' en 'gevolg' als vaste termen.

Oorzaak en gevolg in zinnen

  • Ik bleef binnen omdat het hard regende.

  • Het regende hard. Daardoor bleef ik binnen.

Laat zien dat beide zinnen bijna hetzelfde betekenen, maar een ander signaalwoord gebruiken.

Het verband zien

regen → nat speelplein → binnen spelen


Signaalwoorden helpen om dat verband in een tekst snel te zien.

Gebruik de pijlen alleen als visuele samenvatting van oorzaak en gevolg.

Welk woord laat een gevolg zien?

A

maar

B

daardoor

C

omdat

D

ook

Laat bij het verbeteren het verschil benoemen: omdat = reden, daardoor = gevolg.

Reden of gevolg?

Ik bleef binnen omdat het hard regende. Het regende hard. Daardoor bleef ik binnen. Zo zie je de reden en het gevolg duidelijker.

omdat
Daardoor
reden
gevolg
maar
toch
eerst
ook

De kernwoorden reden en gevolg zijn bewust mee ingevuld als begrippen uit de les.

Tegenstelling

Tegenstellende signaalwoorden laten zien dat iets anders loopt dan je verwacht.


Voorbeelden: maar, toch.

Deze slide heeft geen instructies

Tegenstelling: betekenis

  • maar zet twee dingen tegenover elkaar

  • toch laat zien dat iets gebeurt, ook al verwacht je dat niet

Het verschil hoeft nog niet taalkundig diep uitgelegd te worden; betekenis staat centraal.

Tegenstelling in zinnen

  • Ik wou buiten spelen, maar het regende.

  • Het regende. Toch ging de wedstrijd door.

Bespreek kort dat 'maar' vaak midden in een zin staat en 'toch' vaak een onverwachte wending aangeeft.

Wat merk je als lezer?

Bij maar of toch weet je: nu komt een verschil, een wending of iets onverwachts.

Deze slide heeft geen instructies

Welk woord past bij iets onverwachts?

A

toch

B

ook

C

dan

D

omdat

Sluit aan bij de uitleg dat toch vaak een onverwachte wending laat zien.

Vul de tegenstelling aan

Ik wou buiten spelen, maar het regende. Het regende. Toch ging de wedstrijd door. Als lezer merk je dan een verschil of iets onverwachts.

maar
Toch
verschil
onverwachts
daarna
ook
gevolg
eerst

Bespreek na afloop kort het betekenisverschil: maar zet tegenover elkaar, toch geeft een onverwachte wending.

Signaalwoorden helpen je lezen

Let op deze vragen tijdens het lezen:


  • Wordt er iets toegevoegd?

  • Zie ik een volgorde?

  • Is er een reden of gevolg?

  • Is er een tegenstelling?

Deze slide brengt alle vier soorten terug samen zonder nieuwe inhoud toe te voegen.

Signaalwoorden helpen je schrijven

Kies een signaalwoord dat past bij wat je bedoelt.


  • iets erbij: en, ook, daarnaast

  • stappen: eerst, dan, daarna, ten slotte

  • reden of gevolg: omdat, daardoor

  • verschil: maar, toch

Benadruk dat een passend signaalwoord de tekst duidelijker maakt voor de lezer.

Welk signaalwoord past? Ik lees, ... ik schrijf.

A

omdat

B

en

C

toch

D

ten slotte

Deze vraag laat leerlingen een passend signaalwoord kiezen bij wat de schrijver bedoelt: iets erbij.

Kies passende signaalwoorden

We gaan een tekst schrijven. Eerst bedenken we een onderwerp. Daarna schrijven we zinnen op. Het regent, daardoor spelen we binnen, maar we vervelen ons niet.

Eerst
Daarna
daardoor
maar
ook
toch
omdat
daarnaast

Deze oefening mengt de soorten uit de samenvattende slides: volgorde, gevolg en tegenstelling.

Wat heb jij vandaag geleerd over signaalwoorden?

Laat leerlingen één voorbeeld geven van wat is blijven hangen, zoals een soort signaalwoord, een voorbeeldzin of het idee dat signaalwoorden wegwijzers zijn.

Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?

Mogelijke elementen: voorbeeldzinnen, de vier soorten, het verschil tussen omdat en daardoor, of de stappenwoorden eerst-dan-daarna-ten slotte.

Welke signaalwoorden vind jij nog moeilijk?

Verwacht antwoorden zoals: omdat en daardoor uit elkaar houden, toch gebruiken, of kiezen welk signaalwoord past.

Woordenlijst

signaalwoord - woord dat laat zien hoe delen van een tekst bij elkaar horen

opsomming - een rij van dingen die bij elkaar horen

volgorde - de volgorde waarin stappen of gebeurtenissen gebeuren

tijdsaanduiding - woord dat laat zien wanneer iets gebeurt

oorzaak - de reden waarom iets gebeurt

gevolg - wat er door iets anders gebeurt

tegenstelling - een duidelijk verschil tussen twee dingen

Deze slide heeft geen instructies