Mondelinge communicatie ·
Les 2: Basisattitudes
Basisvaardigheden
Mondelinge communicatie ·
Les 2: Basisattitudes
Basisvaardigheden
Ter herinnering
Wat hier verteld wordt, blijft hier.
Je deelt alleen wat je wilt delen. "Pas" mag altijd.
Fouten maken is de bedoeling: we oefenen.
Feedback gaat over gedrag, niet over de persoon.
Mondelinge communicatie ·
Basisattitudes in communicatie
Empathie · Acceptatie · Congruentie · Duidelijkheid
Vandaag: basisattitudes
Basisattitudes:
Empathie
Acceptatie
Congruentie
Duidelijkheid
Begrepen of niet?
Denk aan een moment waarop je je echt begrepen voelde door iemand. En aan een moment waarop je je helemaal niet begrepen voelde.
Een vriend, een ouder, een leerkracht, een collega, een verkoper...
Wat deed die persoon precies? Wat liet hij na?
1' Stil nadenken
5' Vertel elkaar beide verhalen in duo's
2' Schrijf elk gedrag op een post-it
Geholpen
Niet geholpen
Eén gedrag per post-it: gele voor wat hielp, roze voor wat niet hielp.
Vier basisattitudes
Empathie
Je inleven in het referentiekader van de ander en tonen dat je hem begrijpt.
Acceptatie
De ander aanvaarden zoals hij is, ook als je niet al zijn gedrag goedkeurt.
Congruentie
Echt zijn: je woorden en je lichaamstaal kloppen met wat je denkt en voelt.
Duidelijkheid
Klaar en duidelijk zeggen wat je bedoelt en wat je verwacht.
Blok 1
Empathie
Meevoelen vanuit het referentiekader van de ander
1. Empathie
Medelijden, sympathie of empathie?
Je vriend is gebuisd voor een examen waarvoor hij hard gestudeerd had.
Medelijden
Je kijkt van bovenaf naar de ander.
"Och, zo erg. Dat is echt zielig."
Sympathie
Je reageert vanuit je eigen gevoel of oplossing.
"Dat had ik vorig jaar ook. Gewoon in augustus opnieuw doen."
Empathie
Je stemt af op wat de ander beleeft.
"Je had er echt hard voor gewerkt, hè. Dat is zuur."
Empathie is...
wel
Oprecht geïnteresseerd zijn
Meevoelen, maar afstand bewaren
Begrip opbrengen
Het referentiekader van de ander krijgt voorrang
Betekenis zoeken vanuit de binnenkant van de ander
niet
Akkoord gaan
Medelijden
Meegaan in emotionaliteit
Je vereenzelvigen met de ander
Gevoelswoordenrace
Boos
Bang
Verdrietig
Blij
Elk groepje krijgt één gevoel.
Schrijf in 2 minuten zoveel mogelijk nuances op.
Bijvoorbeeld bij boos: geïrriteerd, gefrustreerd, verontwaardigd, gekwetst...
Het groepje met de meeste bruikbare woorden wint.
Twee vaardigheden
Parafraseren
De inhoud in je eigen woorden teruggeven.
"Als ik je goed begrijp, ..."
"Je bedoelt dat ..."
"Dus eigenlijk ..."
Gevoelsreflectie
Het gevoel benoemen dat je opvangt.
"Je klinkt ..."
"Ik merk dat je ..."
"Dat lijkt je echt ... te maken."
Nog even niet: advies geven, een oplossing zoeken, je eigen verhaal vertellen.
Luistertrio's
Verteller
Trekt een vertelkaart en vertelt de situatie. Vertelt niet meteen alles.
Luisteraar
Eerste 3 minuten: alleen parafraseren en gevoelens reflecteren. Daarna: open vragen.
Observator
Vult het kijkformulier in en houdt de tijd bij. Geeft 2 tops en 1 tip.
3 rondes × 7'
iedereen speelt elke rol
5' gesprek + 2' feedback
eerst verteller, dan observator, dan luisteraar
Ronde 1 en 2: eigen leven
Ronde 3: klant in je studentenjob
Hoe was dat?
Wat was het moeilijkst?
Wanneer kwam het eigenlijke verhaal naar boven?
Merkte je in ronde 3 een verschil tussen een vriend en een klant?
Wie zich begrepen voelt, vertelt meer.
Bij een vriend, en later ook bij een gebruiker aan de balie.
Blok 2
Acceptatie
De persoon aanvaarden, ook als je zijn gedrag niet goedkeurt
Stellingenlijn
Akkoord
Niet akkoord
1. Ga op de lijn staan waar jouw mening ligt. Tussenposities mogen.
2. Leg uit waarom je daar staat.
3. Overtuigt iemand je? Dan mag je verschuiven.
Stelling 1
Wie in een groepswerk niets doet, verdient een lager cijfer dan de rest.
Akkoord ← Kies je plek op de lijn → Niet akkoord
Stelling 2
Je kunt iemand aanvaarden en toch zijn gedrag afkeuren.
Akkoord ← Kies je plek op de lijn → Niet akkoord
Stelling 3
Als iemand onbeleefd is tegen jou, hoef jij niet meer vriendelijk te blijven.
Akkoord ← Kies je plek op de lijn → Niet akkoord
Stelling 4
Iemand die altijd te laat komt, heeft gewoon geen respect voor anderen.
Akkoord ← Kies je plek op de lijn → Niet akkoord
Stelling 5
Een klant is koning, ook als hij ongelijk heeft.
Akkoord ← Kies je plek op de lijn → Niet akkoord
Persoon en gedrag
Gedrag
wat je ziet
Gevoelens, behoeften, achtergrond
stress, schaamte, problemen thuis, zich buitengesloten voelen
Acceptatie
De persoon aanvaarden zoals hij is. Over gedrag mag je een grens stellen.
Oordeel: "Ze is egoïstisch."
Beschrijving: "Ze heeft drie weken haar deel niet ingediend."
Pseudoacceptatie: doen alsof je geïnteresseerd bent. Dat is niet congruent, en de ander voelt het haarfijn aan.
Oordelen herschrijven
In duo's: herschrijf elk oordeelkaartje in twee stappen.
Oordeel
"Mijn kotgenoot is een luiaard."
1. Wat zie ik concreet?
Zijn afwas staat sinds maandag in de gootsteen, en hij zette deze maand de vuilniszak niet buiten.
2. Wat kan eronder zitten?
Examenstress, de afspraken niet kennen, het thuis nooit hoeven doen, zich niet thuis voelen.
Toets: zou een camera dit zo filmen? Dan is het een beschrijving. Zo niet, zit er nog een oordeel in.
Oordeelkaartjes
1
“Mijn kotgenoot is een luiaard.”
2
“Die medestudent denkt dat hij beter is dan wij.”
3
“Mijn broer is gewoon egoïstisch.”
4
“Die klant is een zeur.”
5
“Mijn baas in de winkel heeft geen interesse in zijn personeel.”
6
“Die docent heeft het op mij gemunt.”
7
“Mijn groepsgenoot is onbetrouwbaar.”
8
“Die buren zijn asociaal.”
Per kaartje: 1. Wat zie ik concreet? 2. Wat kan eronder zitten?
Pauze
15 minuten
Blok 3
Congruentie
Binnenkant en buitenkant kloppen met elkaar
Wat bedoelt hij echt?
"Nee hoor, ik ben helemaal niet boos."
+ gekruiste armen, kortaf toontje
"Wauw, wat een leuk cadeau."
+ geforceerde glimlach
"Neem gerust je tijd."
+ kijkt op zijn gsm naar het uur
"Ik vind het echt een goed idee."
+ vlakke stem, geen oogcontact
Wat geloof je: de woorden of de lichaamstaal?
Congruentie
Binnenkant
gevoelens, gedachten
=
Buitenkant
woorden, lichaamstaal
Je doet je niet anders voor dan je bent. Wie dat wel doet, wordt vroeg of laat doorprikt.
Selectieve congruentie
Alles wat je zegt, klopt.
Maar je hoeft niet alles te zeggen wat je denkt.
Echt zijn betekent niet: alles eruit gooien.
Eén situatie, drie reacties
Een baliemedewerker is doodmoe. Een bezoeker vraagt of hij even kan helpen met de catalogus.
Congruent
"Ik ben eerlijk gezegd doodop, maar ik help u graag."
Hij zegt alles wat hij voelt.
Selectief congruent
Rustig en vriendelijk: "Natuurlijk, laat eens zien."
Hij verzwijgt zijn vermoeidheid, maar speelt geen toneel.
Incongruent
Zuchtend, vlakke stem: "Ik doe dat met véél plezier!"
Woorden en lichaamstaal spreken elkaar tegen.
Selectief congruent = de waarheid, maar niet de hele waarheid.
Incongruent = iets anders tonen dan de waarheid.
Binnen- en buitenstem
Spreker
Voert het gesprek.
Gesprekspartner
Speelt de vriend, de ouder, de baas...
Binnenstem
Staat achter de spreker en fluistert wat die echt denkt of voelt.
Ronde 1 · 3'
Beleefd maar vals: vriendelijke woorden, niets van de binnenstem laten merken.
Ronde 2 · 3'
Echt: laat op een gepaste manier iets van de binnenstem horen, met een ik-boodschap.
Bespreek: welke versie kwam geloofwaardiger over? Wissel dan van rol en trek een nieuwe kaart.
Blok 4
Duidelijkheid
Durven zeggen waar het op aankomt
Energizer
Ga op volgorde van je voornaam staan,
van A tot Z.
Zonder te praten.
Je hebt 30 seconden.
Rug aan rug
Ronde 1 · 3'
A beschrijft een figuur. B tekent en mag niets vragen of zeggen.
Ronde 2 · 3'
Nieuwe figuur, rollen gewisseld. B mag nu wel vragen stellen.
Vergelijk met het origineel
Welke ronde leverde het beste resultaat op? Waarom?
Welke woorden waren onduidelijk? ("een beetje naar links", "zo'n vorm")
Wat deed de beschrijver die het goed deed?
Een duidelijke boodschap is...
1
Concreet
wat, wie, waar, wanneer
2
Eén boodschap tegelijk
geen drie vragen in één zin
3
Direct
zeg wat je vraagt, draai er niet rond
4
Een grens met een reden
wat niet kan, waarom, en wat wel kan
5
Gecheckt
"Is het duidelijk?"
Openheid en transparantie
Rond de pot draaien:
"Er is heel wat te doen in de stad vanavond."
Duidelijk:
"Ga je vanavond mee naar de stad?"
Duidelijk zijn vraagt moed: de ander kan nee zeggen.
Van vaag naar helder
Vaag
"Kan iedereen een beetje meehelpen met de afwas?"
Helder
"Zullen we elke avond afwassen voor 22 uur, met een beurtrol? Maandag Sara, dinsdag Tom, woensdag ik. Zondag maken we samen het schema."
In duo's
Herschrijf drie vage boodschappen met de vijf kenmerken.
Hou ze respectvol: duidelijk is niet hetzelfde als bot.
Speel er één uit. Duim omhoog als ze duidelijk én respectvol is.
Integratie
Naar het werkveld
De brug naar het werkveld
Bibliotheek
de balie, de leeszaal
Archief
bezoekers, onderzoekers
Documentbeheer
collega's, afdelingen
De attitudes blijven dezelfde.
Wat verandert er volgens jou?
Fishbowl
medewerker
gebruiker
Twee spelers in het midden
een medewerker en een gebruiker of collega
Tikken
Heb je een beter idee? Tik de medewerker op de schouder en neem over.
De gebruiker blijft
tot het einde van de casus dezelfde persoon
Observeren
Iedereen in de kring let op één attitude (zie je kaart).
Casussen
De boete
Een gebruiker is boos over een boete van €12 voor een boek dat hij zeker heeft teruggebracht.
Het dossier dat niet mag
Iemand wil het dossier van zijn overleden moeder inkijken, maar dat valt onder een inzagebeperking.
De weigerende collega
Een afdelingshoofd vindt het nieuwe documentbeheersysteem tijdverlies.
De ongeruste burger
Na een datalek wil een burger weten welke gegevens over hem bewaard worden.
Slecht nieuws
Het archiefstuk dat een onderzoeker nodig heeft, is beschadigd bij een waterlek.
Eigen casus
Een situatie uit je eigen werk of stage.
Eén ding dat ik meeneem
Schrijf één concrete actie op die je deze week uitprobeert. Wanneer, bij wie, wat?
"Ik ga empathischer zijn."
"Als mijn kotgenoot nog eens over zijn stage klaagt, ga ik eerst parafraseren voor ik advies geef."
Rondje: iedereen leest zijn actie voor, zonder commentaar.
Waar sta jij: het groeiportfolio
Empathie
Acceptatie
Congruentie
Duidelijkheid
Hier voel ik me sterk
Hier wil ik groeien
Plak in elk vak een stip.
Welke oefening moet zeker blijven? Welke mag eruit?
Eén oefenpunt
Kies de attitude met een oranje stip die je het meest onzeker maakt. Schrijf één concrete oefensituatie op voor deze week: wanneer, bij wie, wat?
"Ik ga duidelijker zijn."
"Als ik op mijn werk een vakterm gebruik, leg ik die meteen uit in gewone taal."
Groeiportfolio: opdracht 2
Uit de les
Wat ik vaststel
De tabel: inschatting, concreet voorbeeld en effect per attitude.
je stippen en de rollenspelen van vandaag
Waar dit vandaan komt
Op welke observatie baseer je dit?
de rollenspelen en de feedback van je medestudenten
Wat dit betekent
Je sterkste en je meest onzekere attitude, met concreet gedrag.
je groene en je oranje stippen
Wat ik hiermee doe
Een concrete oefensituatie tegen volgende les.
je post-it
Terugblik
Je aandachtspunt uit opdracht 1 en je leerdoellogboek.
thuis
Geen inschatting achter je bureau: elk voorbeeld is iets wat echt gebeurd is.
Van valkuil naar empathie
"Mijn stagementor zegt nooit iets. Ik weet niet eens of ik het goed doe."
Valkuil
"Geen nieuws is goed nieuws."
Te snel een oplossing
"Vraag gewoon om een gesprek."
Empathisch
"Je werkt hard, maar je hebt geen idee waar je staat. Dat maakt je onzeker, zeker omdat er zoveel van afhangt. Hoe lang loop je al met dat gevoel?"
Waarom werkt het derde antwoord beter?
Zo werk je
1
Lees de kaart
A leest voor- en achterkant. B ziet de kaart niet.
2
Speel de uitspraak
A zegt de zin hardop, met de emotie van de achterkant.
3
Denk eerst na
B noteert: wat voelt hij? Wat heeft hij nu nodig van mij?
4
Antwoord
B antwoordt in 2 à 3 zinnen.
5
Evalueer in stilte
A vult stil het formulier van B in. Dan pas praten.
6
Wissel
Nieuwe kaart, andere rol. Iedereen antwoordt 3 keer.
Een goed antwoord...
geeft in eigen woorden terug wat er gebeurde
benoemt het gevoel
geeft (nog) geen advies, oplossing of eigen verhaal
nodigt uit om verder te vertellen